HEMŞİRELİK MESLEĞİ ETİĞİ

 


GİRİŞ


                Hemşirelik mesleğine duyulan gereksinim evrenseldir. Sağlığın bütüncül yaklaşım anlayışıyla korunmasında, geliştirilmesinde, hastalıkların önlenmesinde, hastalık durumlarında iyileşmeye katkıda bulunma ve acıyı dindirmede mesleki sorumluluk taşıdığının bilincinde olan Türk hemşireleri;  Hemşirelik Mesleği Etik Kuralları’na bağlılıklarını göstererek ve evrensel değerleri de gözeterek insana hak ettiği sağlık hizmetini sunmanın onurunu taşırlar. 

 


 BİRİNCİ BÖLÜM
(Amaç, Kapsam ve Tanımlar) 
Amaç


Madde:1- Hemşirelik meslek etiği kurallarının amacı; hemşirelerin mesleklerini uygularken uymaları gereken etik kuralları belirlemektir. Hemşireler uygulamalarını bu kurallar doğrultusunda (etik yönden) değerlendirirken, diğer sağlık çalışanlarını ve toplumu da hemşirenin  etik sorumlulukları hakkında bilgilendirirler.
Hemşirelik mesleğinin etik kuralları  toplumun değişen gereksinimlerine göre sürekli gözden  geçirilir. 


Kapsam
Madde:2-Etik kurallar, Türkiye’ de sağlık meslek liselerinin hemşirelik bölümü mezunları ile  önlisans ve lisans eğitimini tamamlayarak hemşirelik yapma hakkını kazanmış olan hemşireleri ve sağlık memurlarını kapsamaktadır.
                Lisans eğitimi: Hemşirelik yüksekokulu (HYO), sağlık yüksekokulu (SYO), Hemşirelik ve Sağlık Memurluğu (SM)Bölümleri
                Önlisans eğitimi: Açık öğretim- Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulları Hemşirelik ve Sağlık Memurluğu Programları
                Sağlık Meslek Lisesi Hemşirelik Bölümü: Ortaöğretim
Dayanak


Madde:3- Bu kurallar, üyesi bulunduğumuz Uluslar arası Hemşireler Birliği (ICN) etik  kodlarına uygun şekilde hazırlanmıştır.

 


Tanımlar


Madde:4- Bu metinde geçen;
Bakanlık: Sağlık Bakanlığı’ nı
Hemşire: SML, Önlisans ve Lisans mezunlarını
Hemşirelik Örgütü: Türk Hemşireler Derneği’ ni ifade etmektedir.

 


 İKİNCİ  BÖLÜM
(Genel İlke ve Kurallar)
Hemşirenin görevleri


Madde:5- Hemşirelik bireyin, ailenin ve toplumun sağlığını korumaya ve geliştirmeye yardım eden ve hastalık halinde iyileştirmeye ve rehabilite etmeye katılan bir meslek grubudur. Hemşireler ayrıca, sağlık ekibinin tedavi edici ve eğitsel planlarının geliştirilmesine ve uygulanmasına katılırlar.  
Hemşirelik hizmeti; tüm ortamlarda, hasta ya da sağlıklı her yaştan bireye, aileye, grup veya topluluğa verilir. Hemşirelik,; sağlığı geliştirmeyi, hastalığı önlemeyi, hasta, engelli ve ölmekte olan bireylerin bakımını içerir. Sağlığı koruma ve geliştirme, bakım verme, insanı rahatlatma, sağlık konusunda toplumu eğitme, yönetici olarak eğitim ve yönetim hizmetlerinin sürdürülmesini sağlama, sağlık çalışanları arasında gerekli iletişim ortamını hazırlama ve sağlık politikalarını yönlendirme  temel hemşirelik rollerindendir.


 Etik ilkeler


Madde:6- Hemşirelerin; görevlerini yerine getirirken, uymaları gereken evrensel etik ilkeler yararlılık-zarar vermeme, özerklik ve aydınlatılmış onam, sır saklama (gizlilik), adalet ve eşitlik ilkeleridir.


Yararlılık-zarar vermeme: Hemşireler (bakım sundukları) bireye öncelikle ve her şeyin ötesinde yararlı olmayı hedefler,  yaşamın her koşulda değerli olduğunu ve yaşamı koruma yükümlülükleri olduğunu bilirler. Hemşireler, bakım verdikleri bireylere bilerek ve isteyerek zarar vermekten ve  zarar oluşturabilecek eylemlerden kaçınır ve bunları önler;  yararlı olanı gözetir ve yararlı eylemlere aktif katkı verir.


Özerklik ve aydınlatılmış onam:  Hemşireler, bireyin kendi inanç ve değerleri doğrultusunda kendi yaşamını planlamasına, gözden geçirip düzenlemesine ve izlemesine saygı duyar. Bu süreci gerçekleştirirken bireyin bilgilendiğinden/bilgilendirildiğinden, verilen bilgiyi anladığından, bilgiyi kavrayabilecek durumda olduğundan, (üzerinde) yeterince düşündüğünden ve kararını baskı altından kalmadan, özgürce verdiğinden emin olur.


Sır Saklama: Hemşireler, hizmet verdikleri bireyin kendilerine açıkladığı ve sır olarak ifade ettiği bilgileri saklar ve  başkalarıyla paylaşmazlar. Bireyle ilgili bilgilerin paylaşılması gereken durumlarda bireyin onayı alınır. Bireyin sırrının saklanması birey ya da başkalarının yaşamını tehlikeye sokuyorsa; bu durumda, bireyin kişilik haklarının zedelenmemesi koşuluyla hemşireler bu sırrı saklamakla yükümlü değildirler.


Adalet ve eşitlik: Hemşireler,; bireyin, toplumca sağlanan haklardan tümüyle yararlandığından, ve sosyal adaletin sağlandığından  emin olarak; kaynaklarını ve zamanını uygun kullanıp, (bireye) hak ettiği ve  gereksindiği kaliteli sağlık hizmetini yeterli düzeyde sunarlar.

 


 Hemşirenin yansızlığı


Madde:7- Hemşireler (hemşirelik Andı’nda ifade edildiği şekilde)  milliyet, ırk, inanç, renk, yaş, cinsiyet, siyasi ve sosyal durum farkı gözetmeksizin, hizmet verdikleri bireylerin bireysel tutumlarını ve sağlık sorunlarının yapısını dikkate almaksızın; insan yaşamına, onuruna ve haklarına saygıyı gözeterek ve her bireyin değerli ve eşsiz olduğunu kabul ederek mesleklerini  icra ederler.


 Vicdanlı davranma


Madde:8- Hemşireler mesleklerini icra ederken vicdani değerlerle, gerektiğinde kendi otonomisini kullanarak ve  kanıta dayanan (ve güncellenen) bilimsel içeriğe sahip mesleki bilgilerini kullanarak  hareket ederler.

 


 İlk ve acil yardım


Madde:9- Hemşireler ilk ve acil yardım gerektiren durumlarda, görev yerleri olmasa bile bireyin/bireylerin yaşamlarının korunması ve sürdürülmesi için yeterlilikleri  ve bilgileri  doğrultusunda  gerekli olan ilk ve acil yardımı tıbbi yardım/acil yardım gelinceye kadar sürdürürler.

 


 Mesleği ticari amaç için kullanmama, reklam yasağı


Madde:10-Hemşireler mesleklerini uygularken reklam yapmazlar, ticari içerikli,  insanlara zarar verebilecek, yanlış bilgi veren ve yönlendiren; hizmet ettikleri bireyleri olumsuz etkileyebilecek reklamlara  araç olmazlar ve bu tür reklamların önlenmesini bir insanlık görevi olarak görürler.

 


 Hatalı uygulamalar (malpraktis)


Madde:11- Bilgisizlik, bilinçsizlik, deneyimsizlik, ihmal  ve ilgisizlik nedeniyle oluşan hatalı uygulamalardan bireyin zarar görmesi “hemşirelik mesleğinin kötü uygulanması” anlamına gelir.  Hemşireler bireye zarar verebilecek uygulamaların olmaması için mesleki gelişimine önem verir. Kendisinden kaynaklanan hatalı bir uygulamada bireysel sorumluluğunu üstlenerek durumu gerekli yerlere bildirir ve bireyin daha fazla zarar görmesini önler. Sağlık ekibi üyelerinin yetersiz, etik ya da yasa dışı uygulamaları nedeniyle birey ve toplumun sağlık ve güvenliği etkilendiğinde, hemşire onların haklarını korumak için harekete geçer.

 


 Madde:12- Hemşireler, hizmetleri karşılığında  kurumları tarafından kendilerine verilen ücretler (maaşları) dışında, hizmet verdikleri kişi ve gruplardan maddi bir karşılık beklemezler. 

 


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
(Hemşireler ve diğer sağlık disiplinleri  arasındaki ilişkiler)
Hemşireler arası saygı, bağlılık dayanışma, yüceltme


Madde:13- Hemşireler, kendi meslektaşları ve (insan sağlığı ile ilgilenen) diğer meslek üyeleri ile iyi ve yapıcı ilişkiler kurar; sahip oldukları özelliklere, görüşlere, inançlara ve yükümlülüklere saygı duyar ve onur kırıcı, küçültücü  davranışlarda bulunmaz. Hemşireler, kendi meslektaşlarını ve diğer kişileri sorumsuzca, dayanağı olmadan ve haksız olarak eleştirmekten kaçınır.   

 


Mesleki dayanışma ve örgütlenme


Madde:14- Hemşireler, mesleğin güçlenmesi ve gelişmesi için mesleki örgütlenmenin önemini bilir, mesleki örgütlenmelerde üzerine düşen sorumlulukları üstlenirler.  

 


Mesleğin temsili


Madde:15- Hemşire, toplumun hemşirelik hakkında yanlış bilgilendirilmesini ve hemşireliğin kötü temsil edilmesini önlemek ve hemşireliğin bütünlüğünü sağlamak için gerekli mesleksel etkinliklerde yer alır. Hemşireler meslektaşları ve mesleği ile ilgili onur kırıcı ve haksız saldırılara karşı dayanışma gösterir. Tüm bunları yaparken uygun platformları kullanır.  

 


Eğitim ve uygulama alanları arasındaki etkileşimi


Madde:16- Eğitim kurumlarında çalışan hemşireler, kliniklerde ve alanda çalışan hemşire meslekdaşları ile olumlu etkileşime girerek, çalışan hemşirelerin hizmet-içi eğitimine destek sağlarlar. 

 


Yetki dışı faaliyet yasağı


Madde:17- Hemşireler görevlerini yerine getirirken kendi görev ve yetkilerinin (acil ve bireyin yaşamını tehdit eden durumlar dışında) dışına çıkmaz. Kendi görev ve yetkileri içinde olan fakat bilgi ve deneyiminin yeterli olmadığı uygulamaları eğitim almadığı ve  yeterlilik kazanmadığı sürece gerçekleştirmez. Hemşireler uygulamaları sırasında etik ilkelere ters düşen durumlarla karşılaştıklarında, gerekçelerini açıklayarak ve sorumluluğunu üstlenerek  uygulama yapmayı kabul etmeyebilirler.


Hemşireler, danışmanlık alırken, sorumlulukları kabul ederken ve hemşirelik etkinliklerini başkalarına aktarırken, kendinin ve başkalarının bireysel yeterlilik ve niteliklerini ölçüt olarak alır ve karar verirler. 


Ekip çalışması


Madde:18- Hemşireler, bireylerin hak ettikleri nitelikli (kaliteli) hizmeti alabilmeleri ve sağlık gereksinimlerinin karşılanması için bireysel, toplumsal ve ulusal faaliyetlerde sağlık ekibinin üyeleri ve diğer disiplinlerdeki bireylerle işbirliği yaparlar. 


Madde:19- Hemşireler  ekip çalışmasına önem verir; ekibin her bir üyesinin görev ve sorumluluklarına, değerlerine, aldıkları eğitime saygı duyar ve başka bir meslek grubunun görev alanlarına müdahale etmez, kendi görev ve yetkilerine müdahaleleri de yapıcı bir şekilde önler. Ancak diğer meslek elemanlarının uygulamaları sırasında bireyin yaşamını tehlikeye sokacak durumlarda gerekli önlemleri alır ve önerilerde bulunur. Bireyin yaşamı tehlikeye girmişse gerekli yardım ve desteği sağlar. 

 


Mesleğe ve meslekdaşa bağlılık


Madde:20- Hemşireler, yaptığı hemşirelik uygulamalarının bireysel sorumluluğunu taşır ve devamlı öğrenme yeteneklerini geliştirirler. Bu amaçla mesleki bilgi düzeyinin, hemşirelik standartlarının geliştirilmesi ve uygulanması ile ilgili etkinliklere katılırlar.   

 


Hizmeti geliştirme


Madde:21- Hemşire nitelikli hemşirelik bakımı için gerekli çalışma koşullarının oluşturulması ve sürdürülmesini hedefleyen çalışmalara katılır, bilgi ve deneyimlerini meslekdaşları ile paylaşır.

 


Özel durumlar


Madde:22- Hemşireler, hasta bakım standartlarını, içinde bulunduğu olumsuz koşullarda bile yüksek düzeyde tutmaya çalışır.

 


Mesleğin onurunu koruma


Madde:23- Hemşireler, mesleklerini profesyonel düzeyde uygulamaya çaba gösterir ve mesleğin saygınlığını koruyan bireysel davranış standartlarını her zaman sürdürürler.  

 


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
(Hemşire-Hasta İlişkileri)


Madde: 24- Hemşireler Hasta Hakları Yönetmeliği’ nde de yer alan; sağlık hizmetlerinden adalete uygun olarak yararlanma, bilgi alma, aydınlatılmış onam, bakımı kabul ya da reddetme, mahremiyete saygı  gibi hasta haklarına saygılıdırlar.

 


Bilgi alma


Madde: 25- Hemşireler; verdikleri bakım konusunda hastalarına gereksinim duydukları bilgileri verir ve her hastanın kendisiyle ilgili kayıtları inceleme hakkının olduğunu bilirler. Hastalara bilgi verilmesinin uygun olmadığı durumlar belirlerken sağlık ekibinin diğer üyeleri ve hasta yakınları ile birlikte hareket eder. Etik değerlere ters düşen durumlarda hastalarının haklarını gözetir.

 


Mahremiyete saygı


Madde:26- Hemşireler hastalarının mahremiyetine önem verir ve bu doğrultuda sağlık durumu ile ilgili uygulamaların gizlilik içerisinde yürütülmesine, bunun için uygun ortamın oluşturulmasına önem verirler. Hemşirelik uygulamaları ve bakımı sırasında, hastanın onaylamadığı ve bakımına katılan sağlık personelinden olmayan kişilerin ortamda bulunmamasına özen gösterirler .

 


Tedaviyi ve bakımı reddetme


Madde: 27- Hemşire, hastaların tedavi ve bakımlarını reddetme haklarının olduğunu bilir. Tedaviyi ve bakımı reddeden bir hastanın, bu kararının sonuçları hakkında yeterince aydınlatıldığından emin olur.


Hemşirelerin hasta üzerindeki etkisinin kullanımı


Madde 28:-  Hemşireler, hasta üzerindeki etkisini mesleki sorumlulukları dışında kullanamaz. Hemşireler mesleki ilke ve kurallar çerçevesinde hastayla profesyonel bir ilişki kurar ve sosyal ilişkilerden sakınır.

 


 Bakımı üstlenmeme ya da yarıda bırakma


Madde 29:- Hemşireler, görevlerini yerine getirirken, kendi bilgi ve deneyimlerinin yetmediği ve hastaların istemediği durumlarda bakımı üstlenmeyebilir ya da bırakabilirler. Bu gibi durumlarda bakımı, uygun yeterliliği olan diğer bir meslekdaşına devreder.

 


Yaşamın son dönemlerindeki hasta ve ailelerine yardım


 Madde 30:- Hemşireler;  yaşamının son dönemindeki hastalara ve ailelerine bu dönemde fiziksel, duygusal ve ruhsal yönlerden hak ettikleri  ve insan onuruna yakışır bir bakım verir; bakımı sıcak ve sevgi dolu bir ortamda, bu alanda deneyimli sağlık profesyonellerinden almalarını sağlayarak hasta ve ailesinin durumla baş edebilmelerini kolaylaştırır,  aile üyelerinin hastanın yanında olabilmeleri için gerekli ortam ve koşulları sağlar.

 


Hastayı gereksiz harcamalardan koruma/hasta yararını gözetme


Madde 31:- Hemşireler, hastalarının maddi durumu ne olursa olsun, bir zorunluluk olmadıkça, pahalı tedavileri almamaları için hasta savunuculuğu ve sözcülüğünü yapar. Pahalı ve gereksiz bakım uygulamalarını yapmaktan kaçınır.

 


BEŞİNCİ BÖLÜM
(Hemşire-Öğrenci hemşire ilişkisi, Öğrenci hemşire kimliğine saygı, aşağılamama, küçük görmeme)

 


Madde 32:- Hemşireler; hemşirelik öğrencilerinin yetişmesinde öğrencilerin öğrenme haklarının olduğunu kabul eder ve onaylarlar.

 


Öğrenme ortamı


Madde 33:- Hemşireler, öğrenci hemşirelere klinik ve saha uygulamalarında uygun öğrenme ortamları (araç-gereç, yapıcı iletişim vb) hazırlamakla yükümlü olduklarını kabul ederler ve öğrencileri desteklerler.

 


Madde 34:- Hemşireler, öğrencinin kendine olan güveni ile etkili ve kapsamlı bakım becerisi kazanmada klinik/saha uygulamalarının ön koşul olduğunu bilirler ve öğrencinin mesleki ve kişisel kimliğine saygı gösterirler.

 


Okul-klinik işbirliği


Madde 35:- Hemşireler, öğrenci eğitiminin daha iyi olması ve hastaların da daha nitelikli bakım alabilmeleri için (eğitim ve klinik ortamlarda çalışan hemşireler arasında) belirli protokollere dayanan yapıcı ve sürekli işbirliği sağlar ve bu işbirliğini vazgeçilmez sayarlar.

 


6.BÖLÜM: Hemşire ve İnsan Hakları


Madde 36:- Hemşireler insan hakları ile ilgili olarak geliştirilmiş olan, başta İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi olmak üzere tüm Ulusal ve Uluslararası  belgelerin içeriklerini bilmek  ve meslekleri ile ilgili ortak kurallara uymakla yükümlüdürler.

 


7. BÖLÜM: Hemşirelik Araştırmaları ve Yayın Etiği


Madde 37:- Hemşireler, sağlıkla ilgili ve hemşirelik mesleğinin gelişimine katkıda bulunan araştırmaların gerçekleştirilmesini, araştırma bulgularının kullanılmasını ve yayılmasını kolaylaştırırlar.

 


Madde 38:- Hemşireler; araştırmalarda yer alan bireylerin zarar görmeme, tam aydınlatılma,  araştırmaya katılmaya kendi iradesiyle karar verme ve gizlilik haklarının olduğunun bilincindedir ve bu hakları korurlar.

 


Madde 39:-Hemşireler, insan üzerinde yapılan araştırmalarda araştırma hakkında yeterli bilgilendirme sağladıktan sonra bireyin yazılı onamını (rızasını, iznini) alırlar. Hemşire, bireyin aydınlatılmış onamının alınmadığı ya da zarar görme olasılığının bulunduğu  araştırmalarda yer almayı reddeder.

 


 8.BÖLÜM: Çeşitli Hükümler
Hüküm Bulunmayan Durumlar

 


Madde 40:- Etik kurallarda yer almayan durumlarla karşılaşıldığında hemşire genel etik ilkelere, ulusal düzenlemelere, uluslararası düzeydeki bildirge ve sözleşme hükümlerine uyar. 

 


Disiplin Soruşturması


Madde 41:- Hemşireler bu kurallara aykırı davranışlarda bulunduklarında, meslek örgütüne karşı sorumludurlar.

 


Yürürlük


Madde 42:- Bu kurallar meslek örgütünün ilgili kurullarında kabul edildikten sonra yürürülüğe girer ve meslek örgütü tarafından yürütülür.





Content

Content