HEMŞİRELİK MESLEK ETİĞİ


+A A-

Hemşirelik mesleğine duyulan gereksinim evrenseldir. Sağlığın bütüncül yaklaşım anlayışıyla korunmasında, geliştirilmesinde, hastalıkların önlenmesinde, hastalık durumlarında iyileşmeye katkıda bulunma ve acıyı dindirmede mesleki sorumluluk taşıdığının bilincinde olan Türk hemşireleri; Hemşirelik Mesleği Etik Kuralları’na bağlılıklarını göstererek ve evrensel değerleri de gözeterek insana hak ettiği sağlık hizmetini sunmanın onurunu taşırlar.


BİRİNCİ BÖLÜM (Amaç, Kapsam ve Tanımlar)

Amaç Madde:1- Hemşirelik meslek etiği kurallarının amacı; hemşirelerin mesleklerini uygularken uymaları gereken etik kuralları belirlemektir. Hemşireler uygulamalarını bu kurallar doğrultusunda (etik yönden) değerlendirirken, diğer sağlık çalışanlarını ve toplumu da hemşirenin etik sorumlulukları hakkında bilgilendirirler. Hemşirelik mesleğinin etik kuralları toplumun değişen gereksinimlerine göre sürekli gözden geçirilir.

Kapsam Madde:2-Etik kurallar, Türkiye’ de sağlık meslek liselerinin hemşirelik bölümü mezunları ile önlisans ve lisans eğitimini tamamlayarak hemşirelik yapma hakkını kazanmış olan hemşireleri ve sağlık memurlarını kapsamaktadır.

    Lisans eğitimi: Hemşirelik yüksekokulu (HYO), sağlık yüksekokulu (SYO), Hemşirelik ve Sağlık Memurluğu (SM)Bölümleri

    Önlisans eğitimi: Açık öğretim- Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulları Hemşirelik ve Sağlık Memurluğu Programları Sağlık Meslek Lisesi

    Hemşirelik Bölümü: Ortaöğretim Dayanak

Madde:3- Bu kurallar, üyesi bulunduğumuz Uluslar arası Hemşireler Birliği (ICN) etik kodlarına uygun şekilde hazırlanmıştır.

Tanımlar Madde:4- Bu metinde geçen;

Bakanlık: Sağlık Bakanlığı’ nı Hemşire: SML, Önlisans ve Lisans mezunlarını Hemşirelik Örgütü: Türk Hemşireler Derneği’ ni ifade etmektedir.


İKİNCİ BÖLÜM (Genel İlke ve Kurallar)

Hemşirenin görevleri Madde:5- Hemşirelik bireyin, ailenin ve toplumun sağlığını korumaya ve geliştirmeye yardım eden ve hastalık halinde iyileştirmeye ve rehabilite etmeye katılan bir meslek grubudur. Hemşireler ayrıca, sağlık ekibinin tedavi edici ve eğitsel planlarının geliştirilmesine ve uygulanmasına katılırlar.

Hemşirelik hizmeti; tüm ortamlarda, hasta ya da sağlıklı her yaştan bireye, aileye, grup veya topluluğa verilir. Hemşirelik,; sağlığı geliştirmeyi, hastalığı önlemeyi, hasta, engelli ve ölmekte olan bireylerin bakımını içerir. Sağlığı koruma ve geliştirme, bakım verme, insanı rahatlatma, sağlık konusunda toplumu eğitme, yönetici olarak eğitim ve yönetim hizmetlerinin sürdürülmesini sağlama, sağlık çalışanları arasında gerekli iletişim ortamını hazırlama ve sağlık politikalarını yönlendirme temel hemşirelik rollerindendir.

Etik ilkeler Madde:6- Hemşirelerin; görevlerini yerine getirirken, uymaları gereken evrensel etik ilkeler yararlılık-zarar vermeme, özerklik ve aydınlatılmış onam, sır saklama (gizlilik), adalet ve eşitlik ilkeleridir.

Yararlılık-zarar vermeme: Hemşireler (bakım sundukları) bireye öncelikle ve her şeyin ötesinde yararlı olmayı hedefler, yaşamın her koşulda değerli olduğunu ve yaşamı koruma yükümlülükleri olduğunu bilirler. Hemşireler, bakım verdikleri bireylere bilerek ve isteyerek zarar vermekten ve zarar oluşturabilecek eylemlerden kaçınır ve bunları önler; yararlı olanı gözetir ve yararlı eylemlere aktif katkı verir.Özerklik ve aydınlatılmış onam: Hemşireler, bireyin kendi inanç ve değerleri doğrultusunda kendi yaşamını planlamasına, gözden geçirip düzenlemesine ve izlemesine saygı duyar. Bu süreci gerçekleştirirken bireyin bilgilendiğinden/bilgilendirildiğinden, verilen bilgiyi anladığından, bilgiyi kavrayabilecek durumda olduğundan, (üzerinde) yeterince düşündüğünden ve kararını baskı altından kalmadan, özgürce verdiğinden emin olur. Sır Saklama: Hemşireler, hizmet verdikleri bireyin kendilerine açıkladığı ve sır olarak ifade ettiği bilgileri saklar ve başkalarıyla paylaşmazlar. Bireyle ilgili bilgilerin paylaşılması gereken durumlarda bireyin onayı alınır. Bireyin sırrının saklanması birey ya da başkalarının yaşamını tehlikeye sokuyorsa; bu durumda, bireyin kişilik haklarının zedelenmemesi koşuluyla hemşireler bu sırrı saklamakla yükümlü değildirler. Adalet ve eşitlik: Hemşireler,; bireyin, toplumca sağlanan haklardan tümüyle yararlandığından, ve sosyal adaletin sağlandığından emin olarak; kaynaklarını ve zamanını uygun kullanıp, (bireye) hak ettiği ve gereksindiği kaliteli sağlık hizmetini yeterli düzeyde sunarlar.

Hemşirenin yansızlığı Madde:7- Hemşireler (hemşirelik Andı’nda ifade edildiği şekilde) milliyet, ırk, inanç, renk, yaş, cinsiyet, siyasi ve sosyal durum farkı gözetmeksizin, hizmet verdikleri bireylerin bireysel tutumlarını ve sağlık sorunlarının yapısını dikkate almaksızın; insan yaşamına, onuruna ve haklarına saygıyı gözeterek ve her bireyin değerli ve eşsiz olduğunu kabul ederek mesleklerini icra ederler.

Vicdanlı davranma Madde:8- Hemşireler mesleklerini icra ederken vicdani değerlerle, gerektiğinde kendi otonomisini kullanarak ve kanıta dayanan (ve güncellenen) bilimsel içeriğe sahip mesleki bilgilerini kullanarak hareket ederler.

İlk ve acil yardım Madde:9- Hemşireler ilk ve acil yardım gerektiren durumlarda, görev yerleri olmasa bile bireyin/bireylerin yaşamlarının korunması ve sürdürülmesi için yeterlilikleri ve bilgileri doğrultusunda gerekli olan ilk ve acil yardımı tıbbi yardım/acil yardım gelinceye kadar sürdürürler.

Mesleği ticari amaç için kullanmama, reklam yasağı Madde:10-Hemşireler mesleklerini uygularken reklam yapmazlar, ticari içerikli, insanlara zarar verebilecek, yanlış bilgi veren ve yönlendiren; hizmet ettikleri bireyleri olumsuz etkileyebilecek reklamlara araç olmazlar ve bu tür reklamların önlenmesini bir insanlık görevi olarak görürler.

Hatalı uygulamalar (malpraktis) Madde:11- Bilgisizlik, bilinçsizlik, deneyimsizlik, ihmal ve ilgisizlik nedeniyle oluşan hatalı uygulamalardan bireyin zarar görmesi “hemşirelik mesleğinin kötü uygulanması” anlamına gelir. Hemşireler bireye zarar verebilecek uygulamaların olmaması için mesleki gelişimine önem verir. Kendisinden kaynaklanan hatalı bir uygulamada bireysel sorumluluğunu üstlenerek durumu gerekli yerlere bildirir ve bireyin daha fazla zarar görmesini önler. Sağlık ekibi üyelerinin yetersiz, etik ya da yasa dışı uygulamaları nedeniyle birey ve toplumun sağlık ve güvenliği etkilendiğinde, hemşire onların haklarını korumak için harekete geçer.

Madde:12- Hemşireler, hizmetleri karşılığında kurumları tarafından kendilerine verilen ücretler (maaşları) dışında, hizmet verdikleri kişi ve gruplardan maddi bir karşılık beklemezler.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM (Hemşireler ve diğer sağlık disiplinleri arasındaki ilişkiler)

Hemşireler arası saygı, bağlılık dayanışma, yüceltme Madde:13- Hemşireler, kendi meslektaşları ve (insan sağlığı ile ilgilenen) diğer meslek üyeleri ile iyi ve yapıcı ilişkiler kurar; sahip oldukları özelliklere, görüşlere, inançlara ve yükümlülüklere saygı duyar ve onur kırıcı, küçültücü davranışlarda bulunmaz. Hemşireler, kendi meslektaşlarını ve diğer kişileri sorumsuzca, dayanağı olmadan ve haksız olarak eleştirmekten kaçınır.

Mesleki dayanışma ve örgütlenme Madde:14- Hemşireler, mesleğin güçlenmesi ve gelişmesi için mesleki örgütlenmenin önemini bilir, mesleki örgütlenmelerde üzerine düşen sorumlulukları üstlenirler.

Mesleğin temsili Madde:15- Hemşire, toplumun hemşirelik hakkında yanlış bilgilendirilmesini ve hemşireliğin kötü temsil edilmesini önlemek ve hemşireliğin bütünlüğünü sağlamak için gerekli mesleksel etkinliklerde yer alır. Hemşireler meslektaşları ve mesleği ile ilgili onur kırıcı ve haksız saldırılara karşı dayanışma gösterir. Tüm bunları yaparken uygun platformları kullanır.

Eğitim ve uygulama alanları arasındaki etkileşimi Madde:16- Eğitim kurumlarında çalışan hemşireler, kliniklerde ve alanda çalışan hemşire meslekdaşları ile olumlu etkileşime girerek, çalışan hemşirelerin hizmet-içi eğitimine destek sağlarlar.

Yetki dışı faaliyet yasağı Madde:17- Hemşireler görevlerini yerine getirirken kendi görev ve yetkilerinin (acil ve bireyin yaşamını tehdit eden durumlar dışında) dışına çıkmaz. Kendi görev ve yetkileri içinde olan fakat bilgi ve deneyiminin yeterli olmadığı uygulamaları eğitim almadığı ve yeterlilik kazanmadığı sürece gerçekleştirmez. Hemşireler uygulamaları sırasında etik ilkelere ters düşen durumlarla karşılaştıklarında, gerekçelerini açıklayarak ve sorumluluğunu üstlenerek uygulama yapmayı kabul etmeyebilirler. Hemşireler, danışmanlık alırken, sorumlulukları kabul ederken ve hemşirelik etkinliklerini başkalarına aktarırken, kendinin ve başkalarının bireysel yeterlilik ve niteliklerini ölçüt olarak alır ve karar verirler.

Ekip çalışması Madde:18- Hemşireler, bireylerin hak ettikleri nitelikli (kaliteli) hizmeti alabilmeleri ve sağlık gereksinimlerinin karşılanması için bireysel, toplumsal ve ulusal faaliyetlerde sağlık ekibinin üyeleri ve diğer disiplinlerdeki bireylerle işbirliği yaparlar.

Madde:19- Hemşireler ekip çalışmasına önem verir; ekibin her bir üyesinin görev ve sorumluluklarına, değerlerine, aldıkları eğitime saygı duyar ve başka bir meslek grubunun görev alanlarına müdahale etmez, kendi görev ve yetkilerine müdahaleleri de yapıcı bir şekilde önler. Ancak diğer meslek elemanlarının uygulamaları sırasında bireyin yaşamını tehlikeye sokacak durumlarda gerekli önlemleri alır ve önerilerde bulunur. Bireyin yaşamı tehlikeye girmişse gerekli yardım ve desteği sağlar.

Mesleğe ve meslekdaşa bağlılık Madde:20- Hemşireler, yaptığı hemşirelik uygulamalarının bireysel sorumluluğunu taşır ve devamlı öğrenme yeteneklerini geliştirirler. Bu amaçla mesleki bilgi düzeyinin, hemşirelik standartlarının geliştirilmesi ve uygulanması ile ilgili etkinliklere katılırlar.

Hizmeti geliştirme Madde:21- Hemşire nitelikli hemşirelik bakımı için gerekli çalışma koşullarının oluşturulması ve sürdürülmesini hedefleyen çalışmalara katılır, bilgi ve deneyimlerini meslekdaşları ile paylaşır.

Özel durumlar Madde:22- Hemşireler, hasta bakım standartlarını, içinde bulunduğu olumsuz koşullarda bile yüksek düzeyde tutmaya çalışır.

Mesleğin onurunu koruma Madde:23- Hemşireler, mesleklerini profesyonel düzeyde uygulamaya çaba gösterir ve mesleğin saygınlığını koruyan bireysel davranış standartlarını her zaman sürdürürler.


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM (Hemşire-Hasta İlişkileri)

Madde: 24- Hemşireler Hasta Hakları Yönetmeliği’ nde de yer alan; sağlık hizmetlerinden adalete uygun olarak yararlanma, bilgi alma, aydınlatılmış onam, bakımı kabul ya da reddetme, mahremiyete saygı gibi hasta haklarına saygılıdırlar.

Bilgi alma Madde: 25- Hemşireler; verdikleri bakım konusunda hastalarına gereksinim duydukları bilgileri verir ve her hastanın kendisiyle ilgili kayıtları inceleme hakkının olduğunu bilirler. Hastalara bilgi verilmesinin uygun olmadığı durumlar belirlerken sağlık ekibinin diğer üyeleri ve hasta yakınları ile birlikte hareket eder. Etik değerlere ters düşen durumlarda hastalarının haklarını gözetir.

Mahremiyete saygı Madde:26- Hemşireler hastalarının mahremiyetine önem verir ve bu doğrultuda sağlık durumu ile ilgili uygulamaların gizlilik içerisinde yürütülmesine, bunun için uygun ortamın oluşturulmasına önem verirler. Hemşirelik uygulamaları ve bakımı sırasında, hastanın onaylamadığı ve bakımına katılan sağlık personelinden olmayan kişilerin ortamda bulunmamasına özen gösterirler .

Tedaviyi ve bakımı reddetme Madde: 27- Hemşire, hastaların tedavi ve bakımlarını reddetme haklarının olduğunu bilir. Tedaviyi ve bakımı reddeden bir hastanın, bu kararının sonuçları hakkında yeterince aydınlatıldığından emin olur.

Hemşirelerin hasta üzerindeki etkisinin kullanımı Madde 28:- Hemşireler, hasta üzerindeki etkisini mesleki sorumlulukları dışında kullanamaz. Hemşireler mesleki ilke ve kurallar çerçevesinde hastayla profesyonel bir ilişki kurar ve sosyal ilişkilerden sakınır.

Bakımı üstlenmeme ya da yarıda bırakma Madde 29:- Hemşireler, görevlerini yerine getirirken, kendi bilgi ve deneyimlerinin yetmediği ve hastaların istemediği durumlarda bakımı üstlenmeyebilir ya da bırakabilirler. Bu gibi durumlarda bakımı, uygun yeterliliği olan diğer bir meslekdaşına devreder.

Yaşamın son dönemlerindeki hasta ve ailelerine yardım Madde 30:- Hemşireler; yaşamının son dönemindeki hastalara ve ailelerine bu dönemde fiziksel, duygusal ve ruhsal yönlerden hak ettikleri ve insan onuruna yakışır bir bakım verir; bakımı sıcak ve sevgi dolu bir ortamda, bu alanda deneyimli sağlık profesyonellerinden almalarını sağlayarak hasta ve ailesinin durumla baş edebilmelerini kolaylaştırır, aile üyelerinin hastanın yanında olabilmeleri için gerekli ortam ve koşulları sağlar.

Hastayı gereksiz harcamalardan koruma/hasta yararını gözetme Madde 31:- Hemşireler, hastalarının maddi durumu ne olursa olsun, bir zorunluluk olmadıkça, pahalı tedavileri almamaları için hasta savunuculuğu ve sözcülüğünü yapar. Pahalı ve gereksiz bakım uygulamalarını yapmaktan kaçınır.


BEŞİNCİ BÖLÜM

(Hemşire-Öğrenci hemşire ilişkisi, Öğrenci hemşire kimliğine saygı, aşağılamama, küçük görmeme) Madde 32:- Hemşireler; hemşirelik öğrencilerinin yetişmesinde öğrencilerin öğrenme haklarının olduğunu kabul eder ve onaylarlar.

Öğrenme ortamı Madde 33:- Hemşireler, öğrenci hemşirelere klinik ve saha uygulamalarında uygun öğrenme ortamları (araç-gereç, yapıcı iletişim vb) hazırlamakla yükümlü olduklarını kabul ederler ve öğrencileri desteklerler.

Madde 34:- Hemşireler, öğrencinin kendine olan güveni ile etkili ve kapsamlı bakım becerisi kazanmada klinik/saha uygulamalarının ön koşul olduğunu bilirler ve öğrencinin mesleki ve kişisel kimliğine saygı gösterirler.

Okul-klinik işbirliği Madde 35:- Hemşireler, öğrenci eğitiminin daha iyi olması ve hastaların da daha nitelikli bakım alabilmeleri için (eğitim ve klinik ortamlarda çalışan hemşireler arasında) belirli protokollere dayanan yapıcı ve sürekli işbirliği sağlar ve bu işbirliğini vazgeçilmez sayarlar.


6.BÖLÜM:

Hemşire ve İnsan Hakları Madde 36:- Hemşireler insan hakları ile ilgili olarak geliştirilmiş olan, başta İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi olmak üzere tüm Ulusal ve Uluslararası belgelerin içeriklerini bilmek ve meslekleri ile ilgili ortak kurallara uymakla yükümlüdürler.


7. BÖLÜM:

Hemşirelik Araştırmaları ve Yayın Etiği Madde 37:- Hemşireler, sağlıkla ilgili ve hemşirelik mesleğinin gelişimine katkıda bulunan araştırmaların gerçekleştirilmesini, araştırma bulgularının kullanılmasını ve yayılmasını kolaylaştırırlar.

Madde 38:- Hemşireler; araştırmalarda yer alan bireylerin zarar görmeme, tam aydınlatılma, araştırmaya katılmaya kendi iradesiyle karar verme ve gizlilik haklarının olduğunun bilincindedir ve bu hakları korurlar.

Madde 39:-Hemşireler, insan üzerinde yapılan araştırmalarda araştırma hakkında yeterli bilgilendirme sağladıktan sonra bireyin yazılı onamını (rızasını, iznini) alırlar. Hemşire, bireyin aydınlatılmış onamının alınmadığı ya da zarar görme olasılığının bulunduğu araştırmalarda yer almayı reddeder.


8.BÖLÜM:

Çeşitli Hükümler Hüküm Bulunmayan Durumlar Madde 40:- Etik kurallarda yer almayan durumlarla karşılaşıldığında hemşire genel etik ilkelere, ulusal düzenlemelere, uluslararası düzeydeki bildirge ve sözleşme hükümlerine uyar.

Disiplin Soruşturması Madde 41:- Hemşireler bu kurallara aykırı davranışlarda bulunduklarında, meslek örgütüne karşı sorumludurlar.

Yürürlük Madde 42:- Bu kurallar meslek örgütünün ilgili kurullarında kabul edildikten sonra yürürülüğe girer ve meslek örgütü tarafından yürütülür.