TIBBİ BİRİMLER


+A A-

MEDICANA BURSA Anestezi ve Reanimasyon

DOĞUM VE DOĞUM SONRASI AĞRIYLA BAŞ EDEBİLME YÖNTEMLERİ

Annelik duygusu gebeliğin ilk aylarında başlayıp doğum anında en yüksek düzeye ulaşır. Her anne adayının doyasıya yaşamak istediği bir süreç olan doğum, anne olanların tanımladığı olağanüstü bir duygudur.Bu süreci tam olarak yaşamak isteyen anne adayı çekeceği doğum sancılarının korkusunu da içinde taşır. "Doğum sancısı" doğum için vazgeçilmez olan rahim kaslarının kasılması sonucu ortaya çıkan çok şiddetli bir ağrıdır hatta pek çok kadın tarafından yaşamlarındaki en şiddetli ağrı olarak tanımlanır.Annenin yaşamındaki belki de en güzel deneyim olan doğum sürecini tatsız bir deneyime dönüştürebilen bu sancıların doğumun seyrini olumsuz yönde etkilemeden önleyebilmek için pek çok araştırma yapılmış ve pek çok yöntem denenmiştir. Doğum sancılarının hafifletilmesi veya giderilmesi için damar yolu ile verilen ilaçların bazı dezavantajları ve yan etkileri olabilir. Bu yan etkilerin en önemlisi sersemlik ve uyku hali yaratmasıdır. Ayrıca bulantı, kusma, solunum güçlüğü, kaşıntı, kabızlık ve mesanede idrar birikmesi gibi yan etkiler de görülebilir. Anne sütünün gelmesi ve emzirmenin başlaması gecikebilir. Bu nedenle alternatif arayışlar içine girilmiştir. Ağrısız doğum için rejyonel (bölgesel) anestezi ilk kez 1900 yılında kullanılmıştır. Yeni ilaç, yöntem ve teknikler ve ağrısız doğum konusunda uzmanlaşmış anestezistler sayesinde, ağrısız doğum güvenli bir seçenek olarak yaygınlaşmıştır. Epidural aralık, omuriliğin çevresindeki zar ile omurların arasındaki bağ dokusunun arasındaki milimetrik boşluktur. Bu aralığa amaca uygun olarak omuriliğin çeşitli seviyelerinden ilaç uygulanarak pek çok ameliyatın yapılması, ameliyat sonrası ağrıların dindirilmesi ve kronik dindirilemeyen ağrıların tedavisi mümkündür.

Halk arasında "ağrısız doğum" olarak bilinen epidural analjezi ile doğum, günümüzde oldukça yaygınlaşmaktadır. Bel hizasına yerleştirilen milimetrik bir tüp olan kateterden uygulanan bir ilaçla, vücudun alt yarısından gelen ağrı sinyallerinin iletimi geçici olarak durur ve ağrılı uyarının çıktığı bölgede ağrı duyulmaz. Burada seçilen doz sadece rahim kasılmaları sırasındaki ağrıyı ortadan kaldıracak, ancak rahim kasılmalarını azaltmayarak doğumun normal seyrini etkilemeyecek şekilde ayarlanır.

Bu yöntemde sadece ağrı iletimi bloke olur, dokunma duyusu ve hareket kısıtlanmaz. Anne adayı uygulamadan sonra doğum süreci içerisinde kalkıp oda içinde yürüyebilir, her türlü ihtiyacını görebilir. Rahim kaslarının kasılması ve doğum eylemine anne adayının aktif katılımı etkilenmez, anne doğum anında ağrıdan arınmış olarak fizyolojik olarak bebeğine kavuşur.

Genelde anne adayları bebeğini normal yolla doğurmak isterler ancak bazı durumlarda sezaryen gerekebilir. Bu durumda Epidural Anestezi uygulanır. Teknik olarak yapılan işlem aynıdır, epidural aralığa ayni kateter yerleştirilir ancak verilen ilaç dozu farklıdır. Normal doğum sezaryene döndüğünde de yapılan şey aynı kateterden ilave ilaç verilerek epidural anestezi oluşturmaktır. Anne ameliyat masasında belden aşağısı tamamen uyuşmuş halde yatar, ancak yattığı yerde ayaklarını oynatabilir, yani epidural anestezi uygulamasından sonra bacaklarda hareketin tamamen kaybolması söz konusu değildir.

Motor blok olarak adlandırılan hareket kaybının olması durumu omurilik sıvısına lokal anestezik madde verilerek yapılan spinal anestezide görülür. Spinal anestezi de günümüzde sık uygulanan bir anestezi yöntemidir. Bazen de epidural anestezi ile spinal anestezi kombine edilerek birlikte uygulanır. Spinal anestezinin avantajları teknik olarak epidural anesteziye göre daha kolay uygulanabilmesi, etki başlama süresinin çok daha kısa olması gibi avantajlarına karşın, bacaklarda 4-5 saat süren hareketsizlik, bazen uygulama sonrası görülen baş ağrısı, bulantı ve tansiyon düşmesi gibi bazı istenmeyen etkileri vardır. Burada anestezi uzman doktoru kendi deneyim ve becerisi doğrultusunda hasta için en uygun yöntemi belirleyip hastasına önerecektir.

Epidural ile normal doğum süreci sırasında neler yaşayacaksınız?

Doğum sancıları rahatsız etmeye başladığında yani doğum kanalı açıklığı 4 cm olduğunda anne işlem odasına alınır. Koldan serum takılır, tansiyon, nabız ve parmak ucundan oksijen durumu takip edilir.

Başarılı bir epidural uygulama için annenin ,hekimi ile iyi bir uyum içinde olması gereklidir..

İşlem sırasında sadece bu ince iğnenin girişi hissedilir. Daha sonra başka bir özel iğne ile epidural aralığa girilerek buraya kateter denilen ince tüp yerleştirilir ve vücuda flasterler yardımı ile sabitlenir. Kateterden ilaçların verilmesinden kısa bir süre sonra sancılar sona erer ancak rahim kasılmaları engellenmez, ayni şekilde devam eder. Katetere bağlanan bir ağrı pompası ile hasta kontrollü analjezi yöntemi kullanılarak sancısızlığın devamı sağlanır. Bu andan itibaren doğum gerçekleşinceye kadar her şey aynıdır, ancak sancı hissedilmeyecektir.

Sezeryan'da anestezi

Sezaryen ile gerçekleştirilen doğumlarda genel anestezi ile hasta uyutularak veya sadece belden aşağısı uyuşturularak iki şekilde yapılabilmektedir. Belden aşağısını uyuşturularak yapılan bu anesteziye spinal anestezi denir. Hastanın uyutulmasıyla gerçekleştirilen doğumlarda da Epidural anestezi uygulanır. Spinal ve Epidural anestezide hastanın bilinci açık, benden aşağısını hissetmez hale gelir. Bazı sezaryenlerde hem Spinal hem de Epidural anestezinin ikisi birden uygulanabilir. Normal doğumda sadece epidural anestezi uygulanır.

Uygulama sırasında hasta oturur pozisyonda veya yan yatar pozisyonunu alır ve bel bölgesi temizlendikten sonra ince bir iğne ile belden girilerek, 1-2 dakika gibi kısa bir sürede ilaç verilerek anestezi uygulanır. Anestezi uygulandıktan birkaç dakika sonra ayaklarda bacaklarda karıncalanma ve uyuşma başlar. Bu yöntemlerde genel anestezinin tersine bebeğe hiçbir şekilde ilaç etki etmez. Bu nedenle ameliyat uzun sürse bile bebek etkilenmektedir. Normal doğumda uygulanan epidural anestezide daha az ilaç verilir bu sayede anne doğum sırasında bacaklarını hareket ettirebilirken, sezaryende bacaklarını hareket ettiremez.

Spinal ve epidural anestezinin arasındaki farklar

Her iki anestezide belden omuriliğe doğru iğne ile ilaç verilir. Sadece Spinal anestezide ilaç omurilik etrafındaki dura zarını da geçerek içeride ki sıvının içine verilir.Epidural anestezide ise ilaç zarın dışına verilir. Spinal anestezide etkisi hemen görülürken, epidural anestezide 15-20 dakika sonra etkisini göstermeye başlar.Spinal anestezinin etkisi kısa sürer ve ilaç bir defada verilir. Tekrar ilaç verilerek etkinin süresi uzatılamaz. Epidural anestezide etki süresi daha uzun sürebilirken, tekrar ilaç verilerek anestezi uzatılabilmektedir.Epidural anestezide hastanın belinde takılı bir kateter ile ameliyat gerçekleştirilir ve ameliyattan sonra da bu kateterden tekrar ilaç verilerek ağrı hissini ortadan kaldırmaktadır. Spinal anestezide ise anestezinin uygulandığı bel bölgesi işlemden sonra kapatılır ve kateter konulmaz.Spinal anestezide ameliyattan sonra baş ağrısı görülme riski epidural anesteziye göre biraz daha fazla olmaktadır. Bel bölgesinde bir enfeksiyon varsa veya hastada kanama-pıhtılaşma gibi bozukluk söz konusu ise spinal ve epidural anestezi uygulanamaz..Bazen sezaryende hem epidural hem spinal anestezi birlikte uygulanır. Buna kombine epidural spinal anestezi denir. Gerçekleşecek doğuma göre size en uygun anestezi uygulamasına doktorunuz karar verecektir.

Spinal ve epidural anestezinin avantajları

Kombine spinal epidural anestezi yöntemi ile gerçekleştirilen sezaryen doğumlarında, anne hiçbir şekilde ağrı hissetmemektedir. Üstelik kombine spinal anestezinin uygulandığı anne adayı bilinci açık olduğu için bebeğinin doğduğu ana da şahit olabilmektedir. Bu yüzden doğumun en heyecan verici sahnesini yaşama şansı elde etmesini sağlarken, doğum sonrasında da bebeğiyle ilgileneceği ağrısız günlerin yaşanmasına fırsat tanıyor.

Kombine spinal epidural anestezinin genel anesteziden bir diğer artısı ise operasyon sırasında ve sonrasında verilen ilaçların plasenta yoluyla veya sütten bebeğe geçişinin olmamasından kaynaklanıyor. Oysa yapılan genel anestezi ile sezaryende, gerek operasyon sırasında gerekse operasyon sonrasında damardan ya da ağızdan verilen ağrı kesici ilaçlar bebeğe geçip istenmeyen yan etkilere neden olabilmektedir. Bu durum çok nadirde olsa risk teşkil etmektedir. Yöntemin bir diğer avantajı ise genel anesteziye bağlı olarak görülebilen risklerin ortadan kaldırılmasıdır.

Spinal ve epidural anestezi kimlere uygulanmaz?

Kan sulandırıcı olarak adlandırılan pıhtılaşmayı engelleyici ilaç kullanan hastalara, kanama bozukluğu olanlara, girişim bölgesinde enfeksiyon olanlara, bel fıtığı ya da başka bir nedenden dolayı bel operasyonu geçirmiş olan hastalara kesinlikle spinal epidural anestezi uygulanmamaktadır.

Sezaryen ile doğum sonrası ağrı

Sezaryen ile doğum cerrahi bir operasyon olduğu için, ameliyattan sonra belirli bir derecede ağrının olması çok normaldir. Günümüzde gelişen ağrı kesici ilaçlar ve anestezi yöntemleri sayesinde bu ağrıların azaltılması kolaylaştırılmıştır. Sezaryen ile doğum sonrasında oluşan ağrının başlıca nedeni her karın ameliyatında olduğu gibi cilt ve cilt altındaki kas, fasya gibi dokuların kesilmesinden kaynaklanmaktadır. Normal doğumda olduğu gibi sezaryenden sonra da rahim kanamayı durdurmak için kasılır, bu kasılmalar ağrıya neden olur.

Doğumdan sonra bedenin tekrar hamilelik dönemi öncesine dönmesi yani kendini toparlayarak iyileşmesi, bir yıl sürebilir.Norma ldoğum ve sezaryen ile doğumun iyileşme süresi farklı olsa da genel olarak iyileşme süreci aynı yolu izler. Sezaryen ile doğum bir ameliyat olduğu için, iyileşme beklenen yer özellikle yara dikiş yerleridir. Burada meydana gelen ağrıları hafifletmek için ağrı kesiciler etkili olmaktadır. Onun haricinde yapılabilecek bir müdahale yoktur. Ancak doğumu takip eden günler ve haftalardan sonra bu ağrıdan eser kalmayacaktır.

Sezaryen ile doğum sonrası ağrı nasıl azaltılır?

Sezaryen ile doğumlardan sonra ağrının en fazla olduğu dönem ilk 2- 4 saatlik dönemdir.Spinal veya epidural anestezinin bu aşamada çok büyük avantajı vardır. Çünkü etkisi ameliyattan sonra bir kaç saat devam ettiği için hastanın ağrının en yoğun olabileceği bu dönemde hiçbir ağrı hissetmeden geçirmesini sağlar.

Genel anestezi sonrası uyanma söz konusu olduğu için, spinal-epidural anestezi tercih edilmektedir. Genel anestezi ile ameliyat olan hastaların ameliyat sonrasında ağrı hissetmemeleri için narkotik analjezik veya non steroid antienflamatuar denilen ağrı kesici ilaçlar kullanılmaktadır. Hastaya ameliyattan sonraki ilk gün verilen serum ve içerisindeki ağrı kesiciler de ağrısını azaltmakta yardımcı olmaktadır.

Hasta kontrollü ağrı kesici kullanımı ( PCA )

Hasta ağrıyı hissettiği an cihazın düğmesine basarak, ilacın salınımını sağlar. Bu yöntem, hastanın belindeki epidural aralıkta ağrı kesicinin verilmesidir. Hasta düğmeye bastığında kateterde belindeki epidural girişinden ağrı kesici alır. Aynı yöntem damardan ilaç verilebilecek şekilde de uygulanabilir..Hasta bir başkasına ihtiyaç duymadan bu yöntemi kullanarak ağrısını giderebilir.

Sezaryen ile doğumdan sonra ağrı ne zaman geçer?

Ameliyattan sonraki ilk 6 saat ağrının şiddeti azalır. Hasta bu saatin ardından ayağa kalkıp yürüyebilecek düzeye gelir. Ama operasyonun yeni gerçekleştirilmesinden dolayı yürürken kasıklarda ve karında hafif ağrı hissedebilir. Ameliyattan bir gün sonra geçen her saat ağrı giderek azalacaktır. Hasta artık taburcu olabilirken, evinde kullanabileceği tablet şeklinde ağrı kesiciler verilir. Kontrol gününe kadar evde geçireceği zamanda yatıp kalkerken, eğilip doğrulurken biraz kasıklarında ve karnında çok az ağrı hissedebilir. Bunun dışında şiddetli bir ağrısı olmaz.

  

Ağrısız normal doğum yapılabilir mi?

 Neredeyse herkes doğal doğum sırasında bir kadının acısının şiddeti hakkında fikir sahibidir. Bir kadının doğum sürecinde yaşadığı acı, en şiddetli ağrı şekli olarak kabul edilir. Sezaryen, bebeğini doğal yoldan dünyaya getiremeyen birçok kadına ve yüksek riskli gebeliğe sahip olanlar için bir alternatiftir. Fakat çoğu kadın normal doğum ağrısından korktukları için sezaryen ile doğumu seçmeye başladılar.

Bu anne adaylarından biri iseniz, yalnızca doğum sancıları korkusundan dolayı sezaryen  planlıyorsanız veya “ ağrısız normal doğum nasıl yapılır?” sorusu varsa ; bebeğinizi bu dünyaya ağrısız getirmek için “Ağrısız doğum” veya “Epidural doğum” olarak bilinen, başka bir seçeneğiniz  daha var.

 Ağrısız doğum, doğum sırasında neredeyse hiç ağrı çekmeden olan normal doğumdur. Bu prosedürde kullanılan epidural anestezi, annelerin normal doğum sancısını hafifletmesine yardımcı olur ve doğum sırasında ağrının giderilmesinde en popüler yöntemdir.

Epidural anestezi nasıl çalışır?

Doğum sırasında rahim bebeği sıkmak için güçlü bir şekilde büzüşür. Bu kasılmalar doğum sancılarının ana nedenidir. Doğum, rahim kasılmaya başladığında ve serviks bebeğin dışarı çıkması için açılmaya başladığında başlar. Doğum sırasında uterus kasılmalarından kaynaklanan ağrı uterustan beyine, omurga veya omurganın sinirlerinden geçer.

Doğum sırasındaki bir epidural, doğum sürecinin ağrısız ve başarılı bir şekilde gerçekleşmesini sağlar.

 Epidural ile doğum  başlatmak için, anestezi uzmanınız sizden bir yastığın üzerine eğilerek ya da yanınıza yatarak ya da oturarak arkanıza yaslanıp durmanızı isteyebilir. Bu pozisyon iğneyi doğru yere yerleştirmeyi kolaylaştırır ve epiduralin etkinliğini arttırır. Enfeksiyon olasılığını en aza indirmek için alt sırtınız antiseptik bir çözelti ile silinir. Ardından, bölgeyi uyuşturmak için belinize küçük bir miktar lokal anestezik enjekte edilir. Kateter adı verilen küçük bir tüp daha sonra iğneden epidural boşluğa geçirilir. Bir epidural boşluk, omurganın kemikleri ile omurilik sinirlerinin etrafındaki bir alandır. Daha sonra iğne, kateter yerinde bırakılarak dikkatlice çıkarılır. Kateter kaymasını önlemek için bantlanacaktır. Düzenli aralıklarla veya sürekli infüzyon yoluyla enjeksiyon yoluyla anestezi sağlamak için katater kullanılır. Doğum sancısından kurtulmak 5 ila 30 dakika sürer.

Ağrısız Doğum Avantajları:

Kadınlar neredeyse hiç acı çekmeden normal bir doğum yapabilirler ve doğum sürecini görebilirler.

Doğum sırasında ağrı, annede bebeği ve anneyi de rahatsız eden stres hormonlarının salgılanmasına neden olur. Bu ağrısız doğumlarda olmaz.

Doğum süresini önemli ölçüde azaltabilir.

Tansiyonu, nabzı ve kalp atışını kontrol altında tutar.

Acil bir durumda gerekirse bir sezaryen ameliyatında kullanılabilir.

Normal doğum sırasında oluşabilecek pelvik kasların zarar görmesini önler.

Epidural  anestezi almak için doğru zaman ne zaman?

Bir epidural almak için doğru zaman doğumun aktif fazı, yani serviksin en az 3 - 5 cm'ye dilate edilmesidir. Kadınların çoğu,  epidural almak için  ağrının dayanılmaz olduğu bir aşamaya gelmesini bekliyor. Fakat ağrı noktasına gelmeden önce epidural almak her zaman daha iyidir, çünkü bir kadının epidural alabilmesi için hareketsiz oturması gerekir. Aksi taktirde, bir anestezi uzmanının kateterin güvenli bir şekilde yerleştirmesini zorlaştırır, çünkü bir kadının doğum sancısı yaşarken oturması mümkün olmayabilir.

Epidural işlemi doğum için güvenli midir?

Epidural işlemi  güvenlidir ve deneyimli anestezistler tarafından dikkatlice uygulandığında bebek veya doğum süreci üzerinde olumsuz etkileri yoktur.

Epidural  anestezi ne kadar süre devam eder ?

Doğuma kadar devam eder. Doğumdan sonra ağrı olmayacağı için ihtiyaç kalmayacaktır.

Bir epidural kateter yerleştirilirken acı veriyor mu?

Kateter yerleştirmek ağrılı değildir.

Acısız bir doğum planlarken ne yapmalıyım?

Epidural işleminin uygun olduğu bir hastane veya doğum merkezi seçilmelidir.

Alerji  reaksiyonlar var ise, doktorun bilgilendirilmesi gerekir.

Bir epidural ne zaman doğru bir seçenek olamaz?

Kan inceltici kullanımı,düşük trombosit sayısı,doğumun çok hızlı gerçekleşmesi  ve anestezi uygulamak için yeterli zamanın olmadığı durumlarda epidural işlemi yapmak uygun olmaz.

Bir epidural riskini en aza indirmek için ne yapabilirim?

Epidural risk olasılığını en aza indirmek ve olumsuz deneyimlerden kaçınmak için, doğumu planlarken doktorunuzla tıbbi geçmişiniz konusunda net olmalısınız. Bu, doğum sancılarını hafifletmek için epidural elde edip edemeyeceğinizi belirlemeye yardımcı olur. Ayrıca, solunum egzersizlerini uygulamak, doğum eylemi sırasında ve epidural uygulanırken stresi yönetmenize yardımcı olur.