Psikiyatri

Psikiyatri bölümü, kişinin zihinsel, duygusal ve davranışsal rahatsızlarının teşhis ve tedavisini yapar. Bunların yanında psikoloji bölümünden farklı olarak ilaç ve diğer tıbbi tedavileri reçete edilebilir. Psikiyatri alanında uzmanlaşmış bir tıp doktoru yani psikiyatrist, kişinin psikolojik rahatsızlıklarını hem zihinsel hem de fiziksel yönden değerlendirir. Alzheimer, kaygı bozukluğu, bipolar, depresyon ve panik atak gibi ruh sağlığı hastalıkları bu birimde de değerlendirerek tedavisi gerçekleştirilir.

Psikiyatri Nedir?

Psikiyatri, insan psikolojisini etkileyen zihinsel hastalıkların tedavisiyle ilgilenen, bunu gerçekleştirirken hastanın ve hastalıkların özel durumuna göre değişen yöntemler kullanan bir tıp alanıdır. Bu yöntemler hastanın duygusal, bilişsel, davranışsal ya da sosyal yönlerini hedef alarak uygulanan psikoterapik çalışmalar şeklinde olabilirken, belirli etkin maddeleri içeren ilaçlar aracılığıyla da olabilmektedir.

Oldukça geniş bir çalışma alanına sahip olan psikiyatri sayesinde birçok zihin temelli davranış, duygu ve düşünce bozukluğu başarıyla tedavi edilebilmektedir.

Psikiyatrist ile terapist arasındaki fark nedir?

Terapist, kişinin ruh sağlığıyla ilgilenerek psikoloji, danışmanlık psikolojisi veya aile terapisi gibi ilgili bir alanda yüksek lisan derecesine sahip kişidir. Terapötik tekniklerle kişinin ruh sağlığını değerlendirirler, ilaç yazmazlar.

Psikiyatrist ise kişinin ruh sağlığı sorunlarını teşhis ederek, ilaç ve tıbbi tedavi önerebilen bir tıp doktorudur.

Psikiyatri Hangi Hastalıklara Bakar?

Psikiyatri, depresyon, anksiyete bozuklukları, şizofreni, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu gibi ruh sağlığını etkileyen hastalıklarla ilgilenerek ilaç yazma yetkisine sahip uzmanlık alanıdır. Psikiyatri birimindeki uzman kişi yani psikiyatrist, kişinin ruhsal durumu karşısında ilaç yazabilir ya da farklı tedavi biçimlerinden yararlanabilir.

Psikiyatri biriminin ilgilendiği hastalıklar şu şekilde sıralanır:

Depresyon

Depresyon, beynin başlıca fonksiyonlarından biri olan duygu, düşünce ve davranış düzenleme işlevini sağlıklı bir şekilde gerçekleştirememesiyle bağlantılı olarak, sürekli bir karamsarlık halinin varlığıyla kendini gösteren bir hastalıktır. Oldukça yaygın görülen psikiyatrik bir hastalık olan depresyonun belirtileri ve şiddeti kişiden kişiye değişmekle beraber, temel belirtileri arasında önceden keyif alınan ilgi alanlarına karşı motivasyon ve dikkat kaybı, uyku düzeni bozukluğu, iştahın azalması, yoğun değersizlik ve anlamsızlık hisleri yer almaktadır. Depresyon psikoterapi, bilişsel tedaviler, beyin uyarımı teknikleri ve ilaç kullanımıyla yüksek bir başarı oranı ile tedavi edilebilmektedir.

Anksiyete Bozuklukları

Anksiyete ya da kaygı bozuklukları, sağlıklı haliyle çeşitli sorunlarla başa çıkabilmek ve tehlikeli durumların farkına varabilmek için gerekli olan kaygı hissinin doğru çalışmadığı durumlarda ortaya çıkan bir hastalıktır. Anksiyete bozukluğuna sahip bir birey, görünürde herhangi bir somut ya da akla yatkın tehlike yokken, kendi bedeninde bu tehditler varmışçasına endişe, terleme ve kalp ritminin hızlanması gibi belirtileri gözlemleyebilmektedir. Anksiyete bozukluğu olan bireylerin büyük çoğunluğu bu belirtilerin sebepsiz yere ortaya çıktığının farkında olmasına rağmen, kaygı hissini kontrol etmekte zorlanmaktadırlar. Sosyal iletişimde zorluk, çabuk gerilmek, konsantre olamamak, sık sık üzüntü veren olaylara yoğunlaşmak gibi belirtilerin de eşlik ettiği anksiyete bozuklukları psikoterapi ve ilaç tedavisiyle giderilmektedir.

Şizofreni

Şizofreni, genetik ve çevresel etmenlerin ortaya çıkmasında etkili olduğu kronik ve son derece ağır vakaların görülebildiği bir psikopatik hastalıktır. Şizofren birey sağlıklı bir gerçeklik algısını kaybederek, gerçek olan ve gerçek olmayan olaylar arasında ayrım yapabilme yeteneğini yitirmektedir. Bunun sonucunda hastalığın alevlenme adı verilen döneminde halüsinasyonlar, çarpık düşünceler, şiddetli paranoya ve şüphe, delüzyonlar, konuşma ve davranışlarda belirgin bozukluklar oluşabilmektedir. Hastalığın yatışma döneminde ise yaşama karşı ilgisizlik, günlük aktivite ve problemlerle başa çıkmakta zorlanma, aktif bir zihinsel etkinliği gerektiren sorun çözme, mizah, düşünme gibi işlevlerde bozukluk belirtileri ortaya çıkmaktadır. Tedavide erken teşhisin önemli olduğu kronik bir hastalık olan şizofreni, antispsikotik ilaçlar ve düzenli uzun dönem terapilerle büyük ölçüde kontrol altına alınmaktadır.

Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, yaygın olarak çocuklarda ve nadir olarak da yetişkinlerde görülebilen; dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik gibi belirtilerin olduğu gelişimsel ve davranışsal bir bozukluktur. Hiperaktif bozukluğa sahip çocuklar ve yetişkinler dikkatlerini herhangi bir durum ya da olay üzerinde toplamakta büyük güçlük çekmektedirler. Bunun sonucunda akademik, profesyonel ve sosyal hayatları önemli ölçüde zarar görebilmektedir. Hastalığın tedavisinde hasta bireyin durumuna bağlı olarak psikososyal terapiler, psikoterapi ve ilaç tedavisi kullanılmaktadır.

Cinsel İşlev Bozuklukları

Cinsel işlev bozuklukları, yaşamın diğer alanlarını da oldukça olumsuz olarak etkileyebilen ve çoğunlukla psikolojik sorunlardan kaynaklanan rahatsızlıklardır. Patolojik olmayan cinsel tiksinti bozukluğu, cinsel uyarılma bozuklukları, boşalma denetimi sorunları, orgazm olamama gibi cinsel işlev ile ilgili rahatsızlıkların tedavisi psikoterapi ile sağlanmaktadır. Eşler arasındaki cinsel problemlerde çift terapisi kullanılmaktadır.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Travma sonrası stres bozukluğu, travmatik ve yıkıcı bir olay sonrasında, aylar ya da yıllar geçmiş olsa bile, zihin sağlığının kendiliğinden iyileşememesi sonucunda ortaya çıkan bir hastalıktır. Travma sonrası stres bozukluğuna sahip birey travmatik olayın anılarından uzaklaşmada zorluk yaşamakla beraber, travmayı hatırlatan insanlardan, durumlardan, yerlerden ve aktivitelerden de uzaklaşma eğilimi göstermektedir. Travmatik olayın kişisel bir saldırı kapsamında olduğu durumlardaysa kişi aşırı tetikte olma hali, uyku ve kaygı bozukluğu, aniden sinirlenme gibi belirtileri kronik ya da dönemsel olarak gösterebilmektedir. Hastalığın tedavisinde bilişsel-davranışsal ve maruz kalma terapileriyle beraber ilaç tedavileri de kullanılmaktadır.

Obsesif Kompulsif Bozukluk

Obsesif kompulsif bozukluk, bireyin obsesyon olarak adlandırılan sürekli tekrar eden düşüncelere sahip olması ve bu düşüncelerden kurtulma amacıyla ritüelleştirdiği kompülsiyon adı verilen davranışlarda bulunması şeklinde tanımlanabilecek psikiyatrik bir bozukluktur. Obsesif kompulsif bozukluk, saplantı haline gelebilecek simetri, hijyen ve mikrop takıntıları, eşyaları sürekli kontrol ihtiyacı, bir kelimeyi ya da ifadeyi sürekli olarak tekrarlama gibi belirtilerle kendini göstermektedir. Hastalık diğer zihinsel problemlerle benzerlik gösterebildiğinden, başarılı bir tedavi için semptomların uzman bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekmekte, davranış terapileri ve ilaç desteğiyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilmektedir.

Uyku Bozuklukları

Sağlıklı bir hayatın en önemli bileşenlerinden biri olan uyku ile ilgili yaşanabilecek çeşitli bozukluklar bireyin yaşamını oldukça olumsuz bir şekilde etkileyebilmekte ve birçok başka sağlık sorununa da yol açabilmektedir. Uyku bozukları aşırı kilo, kalp rahatsızlıkları, yaşam stili gibi psikiyatrik olmayan sebeplerden kaynaklanabildiği gibi; sürekli kabus görme, uykuya dalmakta güçlük, sık sık uyanma ve gece terörü hastalığı gibi çoğunlukla psikiyatri temelli rahatsızlıklar da olabilir. Psikiyatri temelli bu rahatsızlıkların tedavisi psikoterapi ve ilaçla yapılmaktadır.

Bipolar Bozukluk

Manik-depresif hastalık olarak da bilinen bipolar ya da iki uçlu duygudurum bozukluğu, bireyin manik ve depresif ruh halleri arasındaki keskin değişimleriyle kendini gösteren bir psikiyatrik hastalıktır. Hasta birey bipolar bozukluğun mani döneminde oldukça neşeli, enerjik, cinsel isteği yüksek ve genel olarak taşkın hareketlerde bulunurken; hastalığın depresif döneminde karamsarlık, endişe ve değersizlik gibi duyguları şiddetli olarak yaşamaktadır. Bu iki atak dönemi dışında hasta normal denebilecek bir ruh haline sahiptir. Bipolar bozukluğun tedavisi hastalığın şiddetine ve hasta bireyin durumuna bağlı olarak değişiklik göstermekle beraber, yoğunluklu olarak koruyucu psikoterapi ve duygudurum dengeleyici ilaçlar kullanılmaktadır.

Psikiyatri Hastalıkları Tanısı için Kullanılan Yöntemler Nelerdir?

Psikiyatri hastalıklarının tanısı, kişiyle yapılan görüşmelerin ardından çeşitli psikometrik testlerle şekillenir. Bu birimde ruh sağlığı ve davranışsal belirtiler ayrıntılı şekilde değerlendirilip, kişinin yaşadığı problemlerin altında yatan nedenler belirlenmeye çalışılır. Gerekli durumlarda ek değerlendirme yöntemlerinden de yararlanılarak kişiye uygun tedavi planı oluşturulur.

Klinik görüşme

Ruhsal açıdan kendini iyi hissetmeyen kişiler psikiyatri bölümüne başvurarak destek alabilirler. Psikiyatrist ilk aşamada başvuran kişinin sağlık geçmişine bakarak ruhsal ve fiziksel bir değerlendirme yapar.

Fiziksel muayene

Psikiyatrik belirtiler incelendikten sonra altta yatan sağlık problemin olup olmadığı fiziksel olarak bakılır. Fiziki muayene ile beraber kişide çeşitli laboratuvar testleri yapılır. Böylelikle durumun fiziksel bir sağlık durumundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı ortaya çıkar.

Psikiyatrik değerlendirme

Psikiyatristler, kişinin ruhsal ve fiziksel değerlendirmesini yaptıktan sonra düşünce yapısını, kaygılarını ve korkularını dinleyerek değerlendirme yapar. Sonucunda psikolojik testler uygulayabilir.

Psikiyatri Hastalıkları Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Psikiyatri hastalıkları tedavisi, hastalığın belirtilerine, türüne ve derecesine göre değişir. Bireysel bir yaklaşımı olan psikiyatristler, birden fazla yaklaşımı bir arada kullanır.

Psikiyatrik hastalıkların tedavisinde yöntemler şöyledir:

Psikoterapi (konuşma terapisi)

Bilişsel davranışçı terapi yöntemi, kişinin özellikler olumsuz düşünce ve davranışlarının değiştirilmesi için yararlanılan bir terapi türüdür. Anksiyete, depresyon, obsesif- kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu gibi psikiyatrik durumlarda kullanılır. Kişinin ihtiyacına bağlı, aile ya da grup terapisinden de destek sayesinde hastaların olumsuz düşünceleri ve davranışlarının değişmesi için kullanılan bir terapi türüdür. Depresyon, anksiyete bozuklukları, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi birçok psikiyatrik durumda etkili olarak kullanılır. Bunların yanında, ihtiyaca yönelik, aile ya da grup terapisi uygulanabilir.

İlaç tedavisi

Depresyon, anksiyete ve kaygı bozuklukları gibi ruhsal durumların tedavisinde ilaçlardan destek alınabilir. Bu ilaçlar kişinin serotonin hormonunun harekete geçirilmesinde etkilidir. Şizofreni, bipolar bozukluk ve diğer psikotik bozuklukların tedavisinde yararlanılır. Uyku bozukluğunda ise bazı antidepresanlar ve melatonin içeren ilaçlar önerilir.

Acil müdahale ve hastane yatışı

Kişinin ruhsal hastalığın şiddetli yaşandığı durumda, intihar riski bulunabilir gelişir ya da kişi kendisine ya da başkalarına zarar verme potansiyeline sahiptir. Bu nedenle hastanın hastaneye yatırılması gerekebilir.

Psikiyatri İlaçları Hangi Durumlarda Verilir?

Psikiyatri ilaçları, depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk, şizofreni ve diğer bazı ruhsal bozuklukların derecesine, belirtilerinin şiddetine, kişinin sağlık durumu çerçevesinde değerlendirilir. İlaç tedavisi bazı durumlarda psikoterapiyle birlikte uygulanırken, kullanılacak ilacın türü ve dozu kişiye özel olarak belirlenir.

Psikiyatri ilaçlarının kullanılabileceği başlıca durumlar şunlardır:

• Depresyon
• Majör depresif bozukluk
• Yaygın anksiyete bozukluğu
• Panik bozukluk
• Sosyal anksiyete
• Obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
• Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)
• Bipolar bozukluk
• Şizofreni ve psikotik belirtiler
• Şizoaffektif bozukluk
• Bazı kişilik bozukluklarında görülen depresyon, dürtüsellik, öfke veya psikotik belirtiler
• Tedaviye dirençli depresyon gibi standart tedavilere yeterli yanıt alınamayan durumlar

Psikiyatri ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Psikiyatri ne demek?

Psikiyatri, kişinin ruhsal ve davranışsal bozuklukların tanı, tedavi ve takibiyle ilgilenen tıp dalıdır. Depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk ve şizofreni gibi durumlarda ilaç tedavisi, psikoterapi ve diğer tedavi seçeneklerini değerlendirir.

Psikiyatri neye bakar?

Psikiyatri, depresyon, anksiyete bozuklukları, panik bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk, bipolar bozukluk, şizofreni ve uyku bozuklukları gibi pek çok ruhsal sorunla ilgilenir. Ayrıca kişinin duygu, düşünce ve davranışlarında günlük yaşamını etkileyen değişiklikleri de değerlendirip uygun tedavi planını oluşturur.

Psikiyatriye kimler gitmeli?

Uzun süren üzüntü, yoğun kaygı, öfke, uyku sorunları, dikkat güçlüğü veya günlük yaşamı etkileyen davranış değişiklikleri yaşayan kişiler psikiyatri değerlendirmesinden yararlanabilir. Özellikle belirtiler kişinin iş, eğitim, sosyal yaşam veya ilişkilerini belirgin şekilde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilir.

Psikoloğa mı gitmeliyim psikiyatriste mi?

Psikologlar ağırlıklı olarak psikolojik değerlendirme ve psikoterapi süreçlerinde destek olurken, psikiyatristler tıp eğitimi almış hekimlerdir ve gerektiğinde ilaç tedavisi uygulayabilir. Belirtilere göre psikolog veya psikiyatrist desteği tercih edilebileceği gibi bazı durumlarda iki uzman birlikte çalışabilir.

En tehlikeli psikolojik hastalıklar hangileridir?

Ruhsal hastalıkları yalnızca “tehlikeli” veya “tehlikesiz” şeklinde sınıflandırmak doğru değildir. Hastalığın şiddeti, belirtiler ve kişinin kendisine veya başkalarına zarar verme riski önemlidir. İntihar düşünceleri, ağır psikotik belirtiler veya kişinin davranışlarını kontrol edemediği durumlar acil psikiyatrik değerlendirme gerektirebilir.

Psikiyatriye gitmek nelere engeldir?

Psikiyatriye başvurmak tek başına kişinin eğitim, çalışma veya sosyal yaşamına devam etmesine engel değildir; tedavi süreci kişinin durumuna ve ihtiyaçlarına göre planlanır. Bazı özel meslekler veya yasal süreçlerde sağlık durumuyla ilgili farklı değerlendirme kriterleri bulunabilir.

Psikolojik sorun olduğunu nasıl anlarım?

Uzun süren duygu durum değişiklikleri, yoğun kaygı, isteksizlik, uyku veya iştah değişiklikleri, dikkat sorunları ve sosyal hayattan uzaklaşma psikolojik bir soruna işaret edebilir. Ancak kesin değerlendirme kişinin belirtileri ve yaşam koşulları birlikte ele alınarak bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılmalıdır.

Psikolojik sorunları olan insan nasıl davranır?

Psikolojik sorun yaşayan kişilerde içe kapanma, sosyal ilişkilerden uzaklaşma, belirgin duygu durum değişiklikleri, öfke, kaygı, isteksizlik veya günlük sorumlulukları yerine getirmekte zorlanma gibi değişiklikler görülebilir. Bununla birlikte herkes aynı belirtileri göstermez ve yalnızca davranışlara bakılarak psikolojik bir hastalık tanısı konulamaz.