Diyalektik davranış terapisi nedir, kimlere uygulanır?
"Diyalektik" zıt fikirleri birleştirmek anlamına gelir. Aslında diyalektik davranış terapisi (DBT), Marsha Linehan'ın çok yönlü sorunları olan, intihar eğilimli kadınlar için bir tedavi oluşturma çabalarından doğmuştur. DBT, insanların yaşamlarının ve davranışlarının gerçekliğini kabul etmelerine ve aynı zamanda yaşamlarını, hatta faydasız davranışlarını değiştirmeyi öğrenmelerine yardımcı olmaya odaklanan, bilişsel davranışçı terapinin bir alt türü olan yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir. Amerikan Psikoloji Derneği (APA), diyalektik davranış terapisinin özellikle borderline (sınırda) kişilik bozukluğu tedavisinde güçlü kanıt düzeyine sahip, kanıta dayalı bir yöntem olduğunu belirtir. Kabul ve değişim stratejilerini bir arada kullanan bu terapi yaklaşımı, bireysel terapi, grup beceri eğitimi ve kriz anında telefon desteği gibi bileşenlerden oluşur.
Diyalektik davranış terapisi kimlere uygulanır?
Diyalektik davranış terapisi, başlangıçta borderline kişilik bozukluğu olan ve kronik intihar düşüncesi ya da kendine zarar verme davranışı gösteren bireyler için geliştirilmiş olsa da, zamanla farklı klinik tablolarda da kullanılmaya başlanmıştır. Türkiye Psikiyatri Derneği'nin bilgilendirmelerine göre, diyalektik davranış terapisinin uygulama alanları şunları içerir:
- Borderline (sınırda) kişilik bozukluğu
- Tekrarlayan kendine zarar verme davranışları
- Kronik intihar düşünceleri
- Duygu düzenleme güçlüğü ile seyreden durumlar
- Yeme bozuklukları (özellikle tıkanırcasına yeme bozukluğu)
- Madde kullanım bozukluklarıyla birlikte görülen duygu düzenleme sorunları
- Bazı travma sonrası stres bozukluğu vakalarında tamamlayıcı yaklaşım
Diyalektik davranış terapisi kararı, bir ruh sağlığı uzmanı tarafından hastanın klinik tablosu, önceki tedavi yanıtları ve tedaviye uyum kapasitesi değerlendirilerek verilir.
Diyalektik davranış terapisi nasıl uygulanır?
Diyalektik davranış terapisi, tipik olarak dört temel bileşenden oluşan yapılandırılmış bir programdır. Amerikan Psikiyatri Birliği'nin (APA) tedavi kılavuzları, bu bileşenlerin bir arada uygulanmasının tedavi etkinliğini artırdığını belirtir:
Bireysel terapi
Haftalık seanslarla hastanın güncel sorunları, kriz durumları ve tedavi hedefleri ele alınır
Grup beceri eğitimi
Duygu düzenleme, sıkıntıya dayanıklılık, kişilerarası etkililik ve farkındalık (mindfulness) becerilerinin öğretildiği yapılandırılmış oturumlar
Telefon koçluğu
Kriz anlarında hastanın öğrendiği becerileri gerçek hayatta uygulayabilmesi için terapistle sınırlı telefon desteği
Terapist danışma ekibi
Terapistlerin kendi aralarında düzenli olarak vaka değerlendirmesi yaptığı destek yapısı
Tedavi süreci genellikle 6 ay ile 1 yıl arasında sürebilir; ancak kronik ve karmaşık vakalarda bu süre daha uzun olabilir.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
“Diyalektik davranış terapisi sadece borderline kişilik bozukluğu için kullanılır.” (Yaygın yanılgı)
Diyalektik Davranış Terapisi (DBT) sadece Sınırda Kişilik Bozukluğu için kullanılmaz.Başlangıçta 1980'lerin sonlarında özellikle sınırda kişilik bozukluğu (BPD) için geliştirilmiş olsa da, şiddetli duygusal düzensizlik içeren; tekrarlayan kendine zarar verme davranışları, kronik intihar düşünceleri, duygu düzenleme güçlüğü ile seyreden durumlar, yeme bozuklukları, madde kullanım bozukluklarıyla birlikte görülen duygu düzenleme sorunları ve bazı travma sonrası stres bozukluğu vakalarında tamamlayıcı bir yaklaşım olarak kullanılmaktadır. (Gerçek)
“Diyalektik davranış terapisi kısa sürede sonuç veren bir yöntemdir.” (Yaygın yanılgı)
Başlangıçta Sınırda Kişilik Bozukluğu (BPD) için geliştirilen bu terapi yönteminde, bazı kişilerde semptomlarda ve başa çıkma becerilerinde birkaç ay içinde iyileşme görülmeye başlanabilirken, diğerlerinde önemli ilerleme bir yıl veya daha fazla sürebilir. Önemli olan, DBT becerilerinin tutarlı bir şekilde uygulanması ve katılım sağlanmasıdır. (Gerçek)
"DBT sadece bireysel terapiden oluşur." (Yaygın yanılgı)
Diyalektik davranış terapisi, bireysel terapinin yanı sıra grup beceri eğitimi ve kriz anlarında telefon koçluğunu da içeren çok bileşenli bir tedavi programıdır. (Gerçek)
"Diyalektik davranış terapisi ilaç tedavisinin yerine geçer." (Yaygın yanılgı)
DBT, ilaç tedavisinin yerini doğrudan alamaz. Bunun yerine, ikisi genellikle birlikte çalışır. DBT, duygusal düzenleme için ömür boyu sürecek başa çıkma becerileri sağlarken, ilaç tedavisi semptomların biyolojik şiddetini ele alarak terapiye katılmayı kolaylaştırır. (Gerçek)
"DBT'de "diyalektik" kelimesi karmaşık bir teknik anlamına gelir." (Yaygın yanılgı)
DBT'de "diyalektik" kelimesi karmaşık bir tekniği ifade etmez. Bunun yerine, terapinin temel felsefesini ve dünya görüşünü ifade eder; bu görüş, birbirine zıt iki fikri bir araya getirmeye ve her ikisinde de gerçeği bulmaya odaklanır. (Gerçek)
Diyalektik davranış terapisinde ne zaman doktora ne zaman acile başvurulmalı?
Diyalektik davranış terapisi sürecinde bazı durumlar planlı değerlendirme, bazıları ise acil müdahale gerektirir.
Aşağıdaki durumlarda psikiyatri veya psikoloji polikliniğine başvurmak uygundur:
- Duygu düzenlemede sürekli güçlük yaşama, yoğun duygusal iniş çıkışlar
- Kişilerarası ilişkilerde tekrarlayan çatışmalar ve dürtüsel davranışlar
- Geçmişte kendine zarar verme öyküsü bulunan ve destekleyici tedavi arayan bireyler
- Mevcut tedaviye yanıtın yetersiz kaldığı düşünülen durumlar
Acil servise başvurulması gereken durumlar:
Aşağıdaki durumlarda ise vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya bir yakın destek alınmalıdır:
- Kendine zarar verme davranışının aktif olarak gerçekleşmesi veya gerçekleşme riskinin yüksek olması
- Yoğun ve sürekli intihar düşüncelerinin ortaya çıkması
- Gerçeklikle bağın koptuğu, kontrolünü kaybettiğini hissettiren şiddetli kriz anları
Amerikan Psikiyatri Birliği, DBT alan hastalarda tedavi ekibinin kriz anlarında ulaşılabilir olmasının tedavi başarısı açısından önemli bir bileşen olduğunu, ancak yaşamı tehdit eden acil durumlarda vakit kaybetmeden acil servise ya da kriz hattına başvurulması gerektiğini vurgular.
