Parkinson ameliyatı nedir? Parkinson ameliyatı nasıl yapılır?
Günümüzde Parkinson hastalığının en yaygın cerrahi tedavisi derin beyin stimülasyonudur (DBS). DBS, ilaçların tek başına yeterli olmadığı durumlarda Parkinson hastalığının hareket semptomlarını kontrol etmeye yardımcı olan bir cerrahi yöntemdir. DBS ameliyatı sırasında, beynin belirli bölgelerine ince teller yerleştirmek için kafatasında küçük bir açıklık oluşturulur. Bu teller, köprücük kemiğinin yakınında deri altına yerleştirilen küçük bir cihaza bağlanır. Cihaz, teller aracılığıyla elektrik sinyalleri göndererek titreme, sertlik ve yavaşlık gibi hareket semptomlarını azaltmaya yardımcı olabilir ve ayrıca bazı ilaçla ilgili sorunları da iyileştirebilir.
DBS ameliyatı genellikle iki ameliyatı içerir: biri elektrotların beyne yerleştirilmesi, diğeri ise nörostimülatörün köprücük kemiğinin altına yerleştirilmesi. Ameliyat sırasında rahatsızlığı ve ağrıyı kontrol altına almak için anestezi (ağrıyı bloke eden ilaç) kullanılır. Yaklaşıma bağlı olarak, cerrah ameliyat bölgesini uyuşturan lokal anestezi veya işlem boyunca kişiyi uyutan genel anestezi kullanabilir.
Sistem, genellikle implantasyon ameliyatından birkaç hafta sonra devreye alınır. Belirtilerle bağlantılı beyin aktivitesini düzenlemeye yardımcı olmak için elektriksel sinyaller gönderir. Programlama ekibi, özel bir cihaz kullanarak ilk ayarlamaları yapar ve gerektiğinde ayarları ince ayar yapmaya devam eder. Ayarlamalar, beyin aktivitesi kayıtları veya taramaları doğrultusunda yapılabilir.
Parkinson ameliyatı nedir?
Parkinson hastalığı, beynin substantia nigra adı verilen bir bölgesini etkiler. Bu bölgede, hareket, ruh hali ve diğer işlevleri kontrol etmeye yardımcı olan dopamin adı verilen bir kimyasal üreten 400.000'den fazla hücre bulunur. Substantia nigra, globus pallidus internus (GPİ) ve subtalamik çekirdek (STN) dâhil olmak üzere beynin diğer bölgelerine bağlanır. Bu bölgeler, kol, bacak ve boyun hareketlerini kontrol eder ve ruh halini, düşünmeyi ve daha fazlasını etkiler.
Parkinson hastalığı ilerledikçe, dopamin üreten hücreler zamanla hasar görür ve ölür. Dopamin seviyeleri giderek azalır ve hareketle ilgili beyin bölgeleri düzgün bir şekilde birlikte çalışmayı bırakır. Bu, titreme, sertlik ve yavaş hareketlere neden olabilen anormal beyin aktivitesine yol açar.
DBS, Parkinson hastalığının tedavisinde kullanılan başlıca cerrahi yöntemdir. Genellikle titreme, hareket yavaşlığı, sertlik ve diskinezi gibi motor (hareket) semptomlarını iyileştirmede en etkilidir. Kalp pili benzeri bir cihaz olan nabız jeneratörü, göğüs veya karın bölgesindeki derinin altına yerleştirilir. Bu cihaz, beyninizin belirli bölgelerine yerleştirilen 1 veya 2 ince kabloya bağlanır.
Nabız jeneratörü açıldığında, elektrotlar hedef bölgeye yüksek frekanslı uyarı gönderir. Bu uyarım, Parkinson hastalığının belirtilerine neden olan beyindeki bazı elektriksel sinyalleri değiştirir.
Parkinson ameliyatı kimlere yapılır?
Genellikle derin beyin stimülasyonu (DBS) olarak adlandırılan Parkinson ameliyatı için adaylar, genellikle belirli kriterleri karşılayan Parkinson hastalığı olan kişilerdir. Uygunluğu belirlemeye yardımcı olan temel faktörler şunlardır:
Belirtilerin şiddeti
Adaylar genellikle titreme, kas sertliği ve bradikinezi (hareketlerde yavaşlama) gibi orta ila şiddetli motor semptomlar yaşarlar ve bu semptomlar yalnızca ilaçla kontrol altına alınması zordur.
İlaçlara yanıt
İyi adaylar genellikle dopaminerjik ilaçlara (levodopa gibi) olumlu yanıt verirler, ancak optimal ilaç yönetimine rağmen diskinezi (istemsiz hareketler) veya motor dalgalanmalar gibi önemli yan etkiler yaşarlar.
Fonksiyonel bozukluk
Belirtileri günlük yaşam aktivitelerini (örneğin yürüme, yemek yeme ve giyinme) önemli ölçüde etkileyen kişiler ameliyat için değerlendirilebilir.
Yaş ve sağlık durumu
Kesin bir yaş sınırı olmamakla birlikte, adaylar genellikle genel sağlık durumu iyi olan yetişkinlerdir; çünkü genel sağlık durumu cerrahi riski ve iyileşmeyi etkileyebilir.
Bilişsel işlev
Adayların bilişsel işlevlerinin korunmuş olması gerekir, çünkü önemli bilişsel bozukluk ameliyat kararını zorlaştırabilir ve sonuçları olumsuz etkileyebilir.
Psikiyatrik değerlendirme
Ameliyat sonuçlarını veya ameliyat sonrası iyileşmeyi etkileyebilecek aktif psikiyatrik bozukluklarının olmadığından emin olmak için adaylar üzerinde psikiyatrik değerlendirme yapılması gereklidir.
Hasta motivasyonu ve desteği
Adayların motive olmaları ve güçlü bir destek sistemine sahip olmaları gerekmektedir, çünkü ameliyat sonrası bakım ve rehabilitasyona aktif olarak katılmaları gerekecektir.
Parkinson ameliyatı riskli midir?
DBS ameliyatı sırasında veya ameliyatı takip eden günlerde aşağıdaki gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir:
- Ameliyat bölgelerinde ağrı, uyuşma, şişlik veya iltihaplanma: Bunlar yaygın görülen ancak genellikle geçici belirtilerdir. Belirtilerin kötüleşmesi enfeksiyon belirtisi olabilir.
- Beyin, kafa derisi veya göğüs bölgesindeki enfeksiyonlar
- Bunlar çoğunlukla kafa derisi veya göğüs bölgesindeki implante edilen cihazın etrafındaki dokuyu etkiler; beyin enfeksiyonları çok nadirdir.
- İmplant malzemelerine karşı alerjik reaksiyonlar
- Metallere veya implantlara karşı bilinen alerjileriniz varsa ameliyat öncesinde doktorunuzla paylaşmanız önemlidir.
Kafa karışıklığı
Özellikle yaşlılarda ameliyat sonrası geçici oryantasyon bozukluğu görülebilir. Bu durum genellikle birkaç gün içinde düzelir.
Nöbetler
Nadir olmakla birlikte, ameliyat sırasında veya hemen sonrasında (genellikle 24 saat içinde, bazen bir hafta içinde) nöbet geçirme olasılığı vardır.
Parkinson ameliyatının yan etkileri nelerdir?
Parkinson ameliyatının yan etkilerinin çoğu kısa sürelidir ve ilaçlar veya stimülasyon ayarları değiştirildiğinde genellikle düzelir.
En sık görülen kısa süreli uyarılma yan etkileri genellikle günler veya haftalar içinde geçer ve şunları içerir:
- Baş ağrısı, baş dönmesi, karıncalanma veya elektrik çarpması benzeri hisler gibi duyusal etkiler.
- Ruh hali, hafıza ve düşünme yeteneğinde değişiklikler.
En sık görülen uzun süreli stimülasyon yan etkileri daha uzun sürebilir veya gelip geçebilir. Bunlar şunlardır:
- Konuşma bozukluğu
- Denge sorunu
- Diskinezi (ekstra, istemsiz hareketler)
- Kas çekmesi veya gerginliği
- Yürümekte zorluk, donup kalma hissi (yerinde sıkışıp kalma hissi) dâhil.
- Koordinasyon sorunları
Parkinson ameliyatı kaç saat sürer?
DBS ameliyatı yaklaşık 4-5 saat sürer. Hastalar ameliyat sırasında uyanıktır ve ciddi bir ağrı hissetmezler. Ameliyattan sonra nörostimülatörün ayarlanması için yaklaşık 2-3 hafta gerekir.
Parkinson ameliyatı sonrası titreme geçer mi?
Parkinson ameliyatından, özellikle derin beyin stimülasyonundan (DBS) sonra, titremeler önemli ölçüde azalabilir, ancak tüm hastalarda tamamen ortadan kalkmayabilir. Birçok hasta, özellikle titremeler öncelikle ilaçlara yanıt veriyorsa, ameliyattan sonra titremelerinde önemli bir azalma yaşar. DBS, beyin aktivitesini düzenlemeye ve motor kontrolü iyileştirmeye yardımcı olabilir.
DBS titremeleri etkili bir şekilde azaltabilse de, Parkinson hastalığının sertlik, bradikinezi veya denge sorunları gibi tüm semptomlarını gidermeyebilir. Hastaların semptomları en iyi şekilde yönetmek için yine de ilaç kullanmaları gerekebilir. Ayrıca, titremelerde iyileşme hemen gerçekleşmeyebilir ve beynin uyarım ayarlarına uyum sağlaması zaman alabilir. En iyi sonuçları elde etmek için ameliyat sonrası cihaz ayarlarının ince ayarı genellikle gereklidir.
Parkinson ameliyatı sonrası iyileşme süreci nasıldır?
Çoğu kişi, elektrotlar beyne yerleştirildikten sonra 1-3 gün hastanede kalır. Nörostimülatör daha sonra yerleştirilirse, genellikle aynı gün yapılan bir işlem olarak yapılır, yani kişi aynı gün eve gider. Ameliyat sonra ilk günlerde; baş ağrısı, kafa derisinde hassasiyet, hafif şişlik veya morluk görülebilir. Bu belirtiler genellikle geçicidir.
DBS genellikle ameliyattan birkaç hafta sonra aktive edilir. İlk açılışta hemen belirgin düzelme görülebilir ancak en iyi sonuç için cihaz ayarları birkaç ay boyunca kademeli olarak düzenlenir. Bu dönemde nöroloji kontrolleri sık olur. Çoğu hasta birkaç hafta içinde günlük aktivitelerine dönebilir.
