Bağışıklık sistemi zayıflığı belirtileri nelerdir?

Bağışıklık sistemi zayıflığı, vücudun bakteri, virüs ve mantar gibi mikroorganizmalara karşı savunma kapasitesinin azalması durumunu ifade eder ve tıp dilinde immün yetmezlik olarak adlandırılır. Bağışıklık sistemi zayıflığı belirtileri de sık sık hastalanan ya da enfeksiyonlardan bir türlü kurtulamayan kişilerin en çok merak ettiği konulardan biridir. Bu durum doğuştan (primer) olabileceği gibi, sonradan gelişen (sekonder) bir bağışıklık zayıflığı şeklinde de ortaya çıkabilir. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği'nin belirttiğine göre, bağışıklık sistemi yetersizliği bağışıklık sisteminin herhangi bir parçasının çalışmaması ya da doğuştan eksik olması nedeniyle görülen bir hastalıklar grubudur ve hastalar en sık sık tekrarlayan enfeksiyonlar nedeniyle hekime başvurur.

Bağışıklık sistemi zayıflığının belirgin bulguları:

Sık tekrarlayan enfeksiyonlar

Bağışıklık sistemi zayıflığının en karakteristik belirtisi, beklenenden daha sık, daha uzun süren ya da daha ağır seyreden enfeksiyonlardır. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği'nin kaynaklarında, bu enfeksiyonların orta kulak enfeksiyonu, sinüzit, zatürre, ishal, cilt veya doku apseleri, uzun süren ağızda pamukçuk oluşumları ve nadiren menenjit gibi ağır tablolar şeklinde görülebildiği belirtilir. Sağlıklı bir çocuğun yılda birkaç kez üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi normal kabul edilirken, enfeksiyonların olağandışı sıklıkta tekrarlaması, beklenen antibiyotik tedavisine yanıt vermemesi veya uzun süreli damardan tedavi gerektirmesi bağışıklık sistemi açısından dikkat çekici bir bulgu olarak değerlendirilir.

Yetişkinlerde görülebilecek diğer belirtiler

Sık enfeksiyon dışında, bağışıklık sistemi zayıflığına işaret edebilecek başka bulgular da vardır. Yaraların ve kesiklerin normalden uzun sürede iyileşmesi, sürekli yorgunluk ve halsizlik hissi, cilt üzerinde tekrarlayan mantar enfeksiyonları veya iyileşmeyen lezyonlar bu belirtiler arasında sayılabilir. Sindirim sisteminde ishal, kabızlık veya karın ağrısı gibi şikâyetlerin sık tekrarlaması da bağışıklık sistemiyle ilişkilendirilebilen bulgular arasındadır, çünkü bağırsak sistemi bağışıklık hücrelerinin önemli bir kısmını barındırır. Lenf bezlerinde sürekli şişlik, açıklanamayan kilo kaybı ve tekrarlayan ateş atakları da değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında yer alır.

Bağışıklık sistemi zayıflığı neden gelişir?

Bağışıklık sistemi zayıflığının altında yatan nedenler oldukça çeşitlidir. Doğuştan gelen primer immün yetmezlikler, bağışıklık sistemini oluşturan hücre ya da proteinlerin genetik eksikliği veya işlev bozukluğu nedeniyle ortaya çıkar ve genellikle erken yaşta belirti verir. Sonradan gelişen (sekonder) bağışıklık zayıflığı ise çok daha sık görülür ve kronik hastalıklar, bazı ilaç tedavileri (özellikle bağışıklık baskılayıcı ilaçlar ve uzun süreli kortikosteroid kullanımı), HIV enfeksiyonu, ileri yaş, yetersiz beslenme, kronik stres, düzensiz uyku ve bazı kanser tedavileri gibi birçok farklı etkenle ilişkili olabilir. HIV virüsü, bağışıklık sisteminin T hücrelerini doğrudan enfekte ederek yok etmesi nedeniyle sekonder immün yetmezliğin en bilinen örneklerinden biridir.

Çocuklarda dikkat edilmesi gereken bulgular

Çocuklarda bağışıklık sistemi zayıflığı, yetişkinlerden farklı bir klinik seyir izleyebilir. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği'nin verilerine göre, primer immün yetmezliği olan çocuklarda büyüme ve gelişmede duraklama, basit üst solunum yolu enfeksiyonlarının bile uzun ve ağır seyretmesi, zatürre ve kulak enfeksiyonları nedeniyle tekrarlayan hastane yatışları görülebilir. T lenfositlerine bağlı ağır immün yetmezliklerde belirtiler yaşamın ilk aylarında ortaya çıkabilirken, B lenfositlerine bağlı antikor eksikliklerinde belirtiler anneden geçen koruyucu antikorların etkisinin azaldığı altıncı aydan sonra belirginleşebilir. Ailede primer immün yetmezlik öyküsü bulunması da çocuklarda dikkatle değerlendirilmesi gereken bir risk faktörüdür.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Yılda birkaç kez soğuk algınlığı geçirmek bağışıklık sisteminin zayıf olduğu anlamına gelir." (Yaygın yanılgı)

Yetişkinlerde yılda iki ila dört kez soğuk algınlığı geçirmek normaldir. Bu, bağışıklık sisteminizin zayıf olduğu anlamına gelmez. Sağlıklı yetişkinler doğal olarak düzenli viral enfeksiyonlar geçirirler. Sık sık hastalanmak, ancak enfeksiyonlar alışılmadık derecede şiddetli, uzun süreli veya tedavisi zor olduğunda bağışıklık sisteminin zayıf olduğuna işaret eder. (Gerçek)

"Bağışıklık sistemi zayıflığı sadece belirli bir besinin eksikliğinden kaynaklanır." (Yaygın yanılgı)

Bağışıklık zayıflığı genetik faktörler, kronik hastalıklar, ilaçlar, yaş ve yaşam tarzı gibi birçok etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkabilir; sadece tek bir besin maddesinin eksikliğinden kaynaklanmaz. Bağışıklık karmaşık bir sistemdir; iyi çalışması için birçok farklı vitamin, mineral, protein ve sağlıklı alışkanlığın dengeli bir karışımına ihtiyaç duyar. (Gerçek)

"Bağışıklık sistemi zayıflığı yalnızca çocuklarda görülür." (Yaygın yanılgı)

Primer immün yetmezlikler bazen yetişkinliğe kadar belirti göstermeyebilir ve sekonder immün yetmezlikler ergenler, yetişkinler ve yaşlılar da dâhil olmak üzere her yaştan insanı etkileyebilir. (Gerçek)

"Sürekli yorgunluk hissetmek her zaman bağışıklık sistemiyle ilgilidir." (Yaygın yanılgı)

Sürekli yorgunluk hissi her zaman bağışıklık sistemiyle ilgili değildir. Yorgunluk karmaşık bir semptomdur. Birçok farklı fiziksel ve zihinsel sağlık sorunundan, yaşam tarzı alışkanlıklarından veya çevresel faktörlerden kaynaklanabilir. (Gerçek)

"Bağışıklık testi tek bir kan tahliliyle kesin sonuç verir." (Yaygın yanılgı)

Tek bir antikor kan testi, genel bağışıklık hakkında kesin veya kalıcı bir cevap vermez. Bağışıklık karmaşıktır ve standart kan testlerinin ölçemediği uzun ömürlü T hücreleri ve hafıza hücrelerini içerir. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı

Bağışıklık sistemi zayıflığından şüphelenilen çoğu durum, planlı bir iç hastalıkları veya immünoloji ve alerji polikliniği değerlendirmesiyle araştırılabilir. Yetişkinlerde bir yıl içinde olağandışı sıklıkta geçirilen enfeksiyonlar, antibiyotik tedavisine yeterli yanıt alınamaması, açıklanamayan kilo kaybı veya sürekli tekrarlayan cilt enfeksiyonları gibi bulgular varsa uzman değerlendirmesi önerilir. Çocuklarda bir yılda sekizden fazla üst solunum yolu enfeksiyonu, dörtten fazla orta kulak enfeksiyonu veya ikiden fazla ağır akciğer enfeksiyonu geçirilmesi, bağışıklık sistemi yetersizliği açısından bir uzman hekim tarafından değerlendirilmeyi gerektiren bir eşik olarak kabul edilir. Ancak yüksek ateşle birlikte nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, ciltte hızla yayılan kızarıklık veya şişlik, boyunda sertlik gibi bulgular varsa bu durum ağır bir enfeksiyona işaret edebilir ve vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.