Uyku testi nedir: Nasıl yapılır, türleri

Uyku testi (polisomnografi), uyku sırasında beyin dalgaları, solunum, kalp ritmi, kan oksijen seviyeleri ve vücut hareketlerini kaydeden kapsamlı bir tanı yöntemidir. Bu test, uyku apnesi, narkolepsi, huzursuz bacak sendromu ve REM uyku davranış bozukluğu gibi çeşitli uyku hastalıklarının teşhisinde altın standart olarak kabul edilir.

Uyku testi türleri

Tip 1: Laboratuvarda yapılan polisomnografi (PSG)

Tip 1 uyku testi, hastane veya bağımsız uyku laboratuvarlarında teknisyen gözetiminde yapılan tam kapsamlı bir çalışmadır. Bu test sırasında aşağıdaki parametreler sürekli ve eş zamanlı olarak izlenir:

• Elektroensefalogram (EEG): Beyin dalgaları ve uyku evreleri
• Elektrookülogram (EOG): Göz hareketleri
• Elektrokardiyogram (EKG): Kalp ritmi
• Elektromiyogram (EMG): Kas aktivitesi ve çene hareketleri
• Oksijen satürasyonu (SpO2): Kan oksijen seviyesi
• Solunum eforu: Göğüs ve karın hareketleri
• Hava akımı: Burun ve ağızdan geçen hava akışı

Tip 1 PSG, komplike uyku bozuklukları, narkolepsi, REM uyku davranış bozukluğu ve evde yapılan testlerin yetersiz kaldığı durumlarda tercih edilir.

Tip 2: Portatif polisomnografi

Tip 2 test, laboratuvar dışında (evde) yapılan ancak Tip 1'e benzer tam kanal sayısına sahip bir çalışmadır. Teknisyen gözetimi yoktur, ancak tüm fizyolojik parametreler kaydedilir.

Tip 3: Kardiyorespiratuvar test (Evde uyku testi)

Tip 3 test, evde yapılan ve daha az parametre izleyen bir çalışmadır. Genellikle şu parametreleri ölçer:

• Hava akımı
• Solunum eforu
• Oksijen satürasyonu
• Kalp hızı

Bu test, orta-şiddetli obstrüktif uyku apnesi (OSA) şüphesi olan ve başka komplikasyonu olmayan hastalarda kullanılabilir. Ancak kalp yetmezliği, nöromüsküler hastalık, kronik opioid kullanımı veya inme öyküsü olan hastalarda laboratuvar PSG'si tercih edilmelidir.

Tip 4: Tek parametreli testler

Tip 4 testler, sadece oksijen satürasyonu veya hava akımı gibi tek bir parametreyi izler ve sınırlı tanısal değere sahiptir.

Uyku testi hangi hastalıklar için yapılır?

Amerikan Uyku Tıbbi Akademisi (AASM) ve uluslararası kılavuzlar, uyku testinin aşağıdaki durumlarda endike olduğunu belirtmektedir:

Solunumla ilişkili uyku bozuklukları

• Obstrüktif uyku apnesi (OSA) şüphesi
• Merkezi uyku apnesi sendromları
• Uyku ile ilişkili hipoventilasyon
• Horlama ve uykuda nefes durması

Nörolojik uyku bozuklukları

• Narkolepsi (PSG ardından Multiple Sleep Latency Test - MSLT gerekir)
• REM uyku davranış bozukluğu (RBD)
• Periodik ekstremite hareket bozukluğu
• Gece nöbetleri ile uyku bozukluklarının ayırıcı tanısı

Diğer endikasyonlar

• Açıklanamayan aşırı gündüz uykululuğu
• Dinlenemeden uyanma ve kronik yorgunluk
• Dirençli hipertansiyon
• Konjestif kalp yetmezliği ile uyku semptomları
• CPAP veya diğer tedavi yöntemlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi
• Uyku apnesi cerrahisi öncesi ve sonrası değerlendirme

Türk Toraks Derneği ve uluslararası rehberler, şiddetli horlama, uykuda boğulma hissi, gündüz aşırı uyku hali ve açıklanamayan yorgunluk şikâyeti olan hastalarda uyku testi yapılmasını önermektedir.

Uyku testi nasıl yapılır?

Laboratuvar uyku testi süreci

Hazırlık: Test günü kafeinli içecekler, alkol ve uyku ilaçlarından kaçınılmalıdır. Normal uyku rutininize mümkün olduğunca yakın bir program izlenmelidir.

Yatış

Akşam belirlenen saatte (genellikle 20:00-21:00 arası) uyku laboratuvarına yatış yapılır.

Sensörlerin yerleştirilmesi

Teknisyen, baş, yüz, göğüs, karın ve bacaklara çeşitli sensörler yerleştirir. Bu işlem yaklaşık 30-45 dakika sürer ve ağrısızdır.

Kayıt

Gece boyunca yaklaşık 6-8 saat süreyle kayıt alınır. Hasta normal bir şekilde uyumaya çalışır.

Sabah

Sabah uyanıldığında sensörler çıkarılır ve hasta evine dönebilir.

Evde uyku testi

Evde uyku testi, daha basit bir cihazla ve teknisyen gözetimi olmadan yapılır. Hasta, cihaza takılı sensörleri evinde kendi başına takar ve gece boyunca kayıt yapılır. Sabah cihaz iade edilir ve sonuçlar değerlendirilir.

Ev tipi uyku testi, aşağıdaki durumlarda önerilir:

• Sürekli horlayan kişiler
• Fazla kilolu veya obez bireyler
• Dirençli hipertansiyonu bulunan hastalar
• Orta-şiddetli OSA şüphesi olan ve komplikasyonu olmayan yetişkinler

Uyku testi sonuçlarının değerlendirilmesi

Apne-Hipopne İndeksi (AHI)

Uyku apnesi teşhisinde en önemli parametre Apne-Hipopne İndeksi'dir (AHI). AHI, saat başına düşen apne (tam solunum durması) ve hipopne (yüzeyel solunum) sayısını gösterir.

• Normal: AHI < 5
• Hafif uyku apnesi: AHI 5-15
• Orta uyku apnesi: AHI 15-30
• Şiddetli uyku apnesi: AHI > 30

Diğer ölçümler

• Oksijen satürasyonu: Kan oksijen seviyesindeki düşüşler
• Uyku evreleri: REM, NREM ve uyanıklık süreleri
• Kalp ritmi bozuklukları
• Periodik bacak hareketleri

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Uyku testi sadece horlayanlara yapılır." (Yaygın yanılgı)

Uyku testi, narkolepsi, REM uyku davranış bozukluğu, huzursuz bacak sendromu ve açıklanamayan yorgunluk gibi birçok farklı uyku bozukluğunun teşhisinde kullanılır. (Gerçek)

"Evde uyku testi her zaman yeterlidir." (Yaygın yanılgı)

Kalp yetmezliği, nöromüsküler hastalık, kronik opioid kullanımı, inme öyküsü veya merkezi uyku apnesi şüphesi olan hastalarda laboratuvar PSG'si gereklidir. (Gerçek)

"Uyku testi rahatsız edicidir ve uykuyu engeller." (Yaygın yanılgı)

Sensörler ağrısızdır ve çoğu hasta ilk gece biraz farklı hissetse de uyuyabilir. Teknisyenler, hastanın rahat etmesi için özel eğitim almıştır. (Gerçek)

"Uyku testi sadece bir gece sürer." (Yaygın yanılgı)

Narkolepsi teşhisi için bir gece PSG ardından ertesi gün Multiple Sleep Latency Test (MSLT) yapılması gerekir. (Gerçek)

"Uyku testi sonuçları hemen çıkar." (Yaygın yanılgı)

Uyku testi sonuçlarının detaylı analizi genellikle birkaç gün ile bir hafta arasında sürer ve bir uyku uzmanı tarafından değerlendirilir. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Aşağıdaki semptomlardan biri veya birkaçını yaşıyorsanız, bir uyku bozukluğu uzmanına veya göğüs hastalıkları bölümüne başvurmanız önerilir:

• Şiddetli ve sürekli horlama
• Uykuda nefes durması veya boğulma hissi (eşiniz tarafından gözlemlenmişse)
• Gündüz aşırı uyku hali ve konsantrasyon güçlüğü
• Sabahları yorgun ve dinlenmemiş uyanma
• Gece sık idrara kalkma
• Sabah baş ağrıları
• Açıklanamayan hipertansiyon veya kalp hastalığı