BNP nedir? Kalp yetersizliği tanısındaki rolü ve değerlendirilmesi

BNP (B tipi natriüretik peptit), kalp yetmezliği şüphesiyle yapılan tetkikler arasında en sık karşılaşılan kavramlardan biridir. BNP, kalp kaslarının, özellikle ventriküllerin, gerilme ve basınç artışına yanıt olarak salgıladığı bir hormondur. Genel olarak, normal BNP seviyeleri mililitre başına 100 pikogramdan (pg/mL) daha düşüktür. Kanda yükselen BNP düzeyi, kalbin normalden fazla yük altında çalıştığının bir göstergesi olabilir ve bu nedenle kalp yetersizliğinin tanı ve izleminde önemli bir biyobelirteç olarak kullanılır. BNP testi, nefes darlığı gibi belirsiz semptomlarla başvuran hastalarda kalp yetersizliğini diğer olası nedenlerden ayırt etmeye yardımcı olur.

BNP nedir ve vücutta nasıl üretilir?

BNP, esas olarak kalp ventriküllerindeki kas hücrelerinden salgılanan bir nörohormondur. Ventrikül duvarında gerilme veya basınç artışı olduğunda, önce proBNP adı verilen bir öncül molekül üretilir; bu molekül daha sonra biyolojik olarak aktif BNP ve inaktif NT-proBNP (N-terminal proBNP) olmak üzere ikiye ayrılır. Her iki molekül de kanda ölçülebilir ve klinik pratikte sıklıkla birbirinin yerine kullanılabilir, ancak yarı ömürleri ve bazı ilaçlardan etkilenme dereceleri farklıdır.

BNP'nin vücuttaki temel görevi, damarları gevşeterek kan basıncını düşürmek, böbreklerden sodyum ve su atılımını artırmak ve böylece kalbin üzerindeki yükü hafifletmeye çalışmaktır. Bu nedenle BNP, kalbin kendi kendini koruma çabasının bir parçası olarak da değerlendirilebilir.

BNP testi hangi durumlarda istenir?

BNP ölçümü en sık, nefes darlığı, ayak bileğinde şişlik veya halsizlik gibi belirtilerle başvuran hastalarda kalp yetersizliği tanısını desteklemek ya da dışlamak amacıyla istenir. Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin (ESC) güncel kalp yetersizliği kılavuzuna göre, natriüretik peptit düzeylerinin mümkün olduğunda ölçülmesi önerilmekte; BNP düzeyinin 35 pg/mL'nin, NT-proBNP düzeyinin ise 125 pg/mL'nin altında olması durumunda kalp yetersizliği tanısının olası olmadığı belirtilmektedir.

BNP testi ayrıca bilinen kalp yetersizliği hastalarında tedaviye yanıtı izlemek, hastalığın şiddetini değerlendirmek ve prognoz hakkında fikir edinmek amacıyla da kullanılabilir. Türk Kardiyoloji Derneği'nin ESC 2021 kılavuzuna dayanan kalp yetersizliği tanı algoritmasında da natriüretik peptit ölçümü, öykü, fizik muayene ve elektrokardiyogram ile birlikte tanı sürecinin temel basamaklarından biri olarak yer almaktadır.

BNP yüksekliğinin nedenleri nelerdir?

BNP yüksekliğinin en sık nedeni kalp yetersizliğidir; ancak BNP düzeyini artırabilecek başka birçok durum da vardır. Bunlar arasında atriyal fibrilasyon gibi ritim bozuklukları, akut koroner sendrom, pulmoner emboli, böbrek yetmezliği, pulmoner hipertansiyon ve ileri yaş sayılabilir. Kadın cinsiyet de BNP düzeylerinin görece daha yüksek seyretmesiyle ilişkilendirilir.

Buna karşılık obezitesi olan kişilerde BNP düzeyleri beklenenden daha düşük çıkabilir; bu nedenle obez hastalarda test sonuçları yorumlanırken bu durumun göz önünde bulundurulması gerekir. BNP'nin tek başına bir tanı koydurmadığı, her zaman klinik tablo, görüntüleme bulguları ve diğer tetkiklerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

“BNP yüksekliği her zaman kalp yetersizliği anlamına gelir." (Yaygın yanılgı)

Yüksek BNP seviyesi, kalp stresi veya kalp yetmezliğini düşündüren önemli bir tanısal belirteç olsa da, böbrek yetmezliği, ritim bozuklukları, pulmoner emboli gibi birçok farklı durumda da yükselebilir; sonuç mutlaka klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir. (Gerçek)

"BNP normal çıktığında kalple ilgili hiçbir sorun yoktur." (Yaygın yanılgı)

Normal bir B tipi natriüretik peptid (BNP) seviyesi, akut kalp yetmezliğinin olası olmadığını güçlü bir şekilde düşündürse de kalp ile ilgili tüm sorunları tamamen dışlamaz; semptomlar devam ediyorsa ileri değerlendirme gerekebilir. (Gerçek)

"BNP ve NT-proBNP tamamen aynı şeyi ölçer, ikisi arasında fark yoktur." (Yaygın yanılgı)

Hem BNP hem de NT-proBNP, kalp tarafından stres sinyali vermek ve kalp yetmezliğinin teşhisine yardımcı olmak için salgılanırken, farklı molekülleri ölçerler, farklı yarı ömürleri vardır ve vücut tarafından farklı şekillerde temizlenirler. Bunlar birbirinin yerine kullanılamaz. Bazı tedaviler (örneğin sakubitril/valsartan) yalnızca BNP düzeyini etkileyip NT-proBNP'yi etkilemeyebilir. (Gerçek)

"Kilolu kişilerde BNP sonucu her zaman güvenilirdir." (Yaygın yanılgı)

B tipi natriüretik peptid (BNP) sonuçları, aşırı kilolu veya obez bireylerde her zaman güvenilir değildir. Araştırmalar, artan vücut kitle indeksinin (BMI) sürekli olarak daha düşük dolaşımdaki BNP ve NT-proBNP seviyeleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Standart tanısal eşik değerleri büyük ölçüde obez olmayan popülasyonlardan elde edildiğinden, bunlara güvenmek yanlış negatif sonuçlara ve aşırı kilolu hastalarda kalp yetmezliği tanısının atlanmasına yol açabilir. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Eforla artan hafif nefes darlığı, bacaklarda hafif şişlik veya açıklanamayan yorgunluk gibi yakınmaları olan kişilerin, bir kardiyoloji veya iç hastalıkları uzmanına planlı olarak başvurarak BNP dâhil gerekli tetkiklerin yapılmasını sağlaması uygundur.

Buna karşılık istirahatte bile devam eden ciddi nefes darlığı, yatar pozisyonda nefes almakta zorlanma, ani gelişen göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı veya hızla ilerleyen ödem gibi belirtiler acil servise başvuruyu gerektirir. Bu tür bulgular, kalp yetersizliğinin akut alevlenmesine veya başka ciddi bir kardiyak duruma işaret edebilir. Acil serviste BNP/NT-proBNP ölçümü, hızlı tanı sürecinin bir parçası olarak kullanılırken, sonraki takip genellikle kardiyoloji kliniği tarafından yürütülür.