Çocuklarda obezite tanısı nasıl konur? Çocuklarda obezite tedavisi…

Çocukluk çağı obezitesi, bir çocuğun boyuna ve cinsiyetine göre olması gerekenden önemli ölçüde daha fazla kiloya sahip olması durumudur. Kendi başına ciddi bir tıbbi durumdur, ancak özellikle eşlik eden hastalıklar olarak adlandırılan diğer tıbbi sorunlar nedeniyle önemlidir. Bunlar arasında tip 2 diyabet, yüksek kolesterol, yüksek tansiyon, artrit ve obstrüktif uyku apnesi yer alır. Hem erkek hem de kadın, her ırk ve etnik kökenden çocuklarda obezite görülebilir. Bu durum genellikle ailede kalıtsal olarak ortaya çıkar, bu nedenle kilolu ebeveynlerin çocuklarının obez olma olasılığı daha yüksek olabilir.

Obezite için en önemli test, ağırlık ve boy kullanılarak vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanmasıdır. VKİ hesaplamak için çocuğun ağırlığı kilogram cinsinden alınır ve metre cinsinden boyunun karesine bölünür. VKİ, çoğu çocukta genellikle 10 ile 40 arasında bir sayıdır.

Çocuklarda obezite tedavisi, sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerini, duygusal desteği ve aile katılımını vurgulayan çok yönlü bir süreçtir. Tedaviye hassasiyet ve özenle yaklaşmak, yalnızca kiloya değil, çocuğun genel sağlığına ve iyiliğine odaklanmak önemlidir. Sağlık uzmanlarından rehberlik almak, etkili bir tedavi planı geliştirmede değerli bir destek sağlayabilir.

Beslenme alışkanlıklarında değişiklik, fiziksel aktivitenin artırılması ve hareketsiz yaşam tarzının azaltılması gibi davranış değişikliği müdahaleleri, aşırı kilolu veya obez çocuk ve ergenler için birinci basamak tedavi yöntemidir. Ergenlik sonrası dönemde daha ciddi obezite sorunu yaşayan gençlerde, yoğun diyet yaklaşımları, ilaç tedavisi ve bariatrik cerrahi gerekebilir.

Çocuklara kaç kiloda obezite tanısı konur?

Obezite, birçok nedeni olan karmaşık bir sorundur. Obezite ve aşırı kilo, özellikle yağ ve şeker oranı yüksek gıdalardan alınan fazla kalorilerin vücutta yağ olarak depolanması sonucu oluşur. Ebeveynlerinden biri obez olan çocukların obez olma olasılığı %50 daha yüksekken, her iki ebeveyni de obez olan çocukların obez olma olasılığı %80 daha yüksektir; bu da genetik bir etkiye işaret etmektedir. İnsülin, leptin, kortizol ve tiroid hormonlarındaki hormonal dengesizlikler de vücudun daha fazla yağ tutmasına, daha az kalori harcamasına, kan şekeri seviyelerinin yükselmesine ve açlık hissinin daha sık yaşanmasına neden olabilir.

Obezite, birçok başka sağlık sorununun riskini artıran ciddi bir sağlık sorunudur. Aşağıdakiler de dâhil olmak üzere önemli sağlık sorunlarına yol açabilir:

• Tip 2 diyabet
• Astım
• Uyku apnesi
• Eklem problemleri
• Safra taşları ve safra kesesi hastalıkları
• Öz saygı eksikliği, kaygı veya depresyon gibi psikolojik stres.
• Zorbalık ve obez olmanın getirdiği toplumsal damgalanmanın yol açtığı sosyal ve ruh sağlığı sorunları

Vücut Kitle İndeksi (VKİ), çocukluk çağı obezitesini belirlemede önemli bir araçtır. Çocuklar ve gençler için Vücut Kitle İndeksi (VKİ), cinsiyetlere özgü büyüme modellerini dikkate alan yaşa ve cinsiyete özel tablolar kullanılarak değerlendirilir. Erkek ve kız çocuklarında ağırlık ve vücut yağ miktarı farklıdır ve bu seviyeler boyları uzadıkça ve yaşlandıkça değişir. Çocuklarda obezite genellikle şu şekilde sınıflandırılır:

BMI Hesaplaması

Vücut Kitle İndeksi şu formül kullanılarak hesaplanır:

• BMI= kilogram cinsinden ağırlık/(metre cinsinden yükseklik)2

Yüzdelikler

Çocukların Vücut Kitle İndeksi (VKİ), yaş ve cinsiyete özgü standartlaştırılmış büyüme grafikleriyle karşılaştırılır. VKİ'yi sınıflandırmak için aşağıdaki grafikler kullanılır:

Düşük kilolu

Vücut Kitle İndeksi (VKİ) 5. persentilin altında

Normal ağırlık

Vücut Kitle İndeksi (VKİ) 5. ile 85. yüzdelik dilimler arasında olanlar.

Fazla kilolu

Vücut Kitle İndeksi (VKİ) 85. ile 95. yüzdelik dilimler arasında olanlar.

Obezite

Aynı yaş ve cinsiyetteki çocuklar için Vücut Kitle İndeksi'nin 95. persentilinin üzerinde veya bu persentile eşit olması.

Yaş aralıkları

Bu sınıflandırmalar 2 ila 19 yaş arası çocuklar ve gençler için geçerlidir. Bu yıllar boyunca büyüme ve gelişmedeki değişiklikleri dikkate almak önemlidir.

Sağlık değerlendirmesi

Obezite tanısı, VKİ'ye ek olarak beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyleri ve aile öyküsü gibi diğer faktörleri de dikkate alacak bir sağlık uzmanı tarafından konulmalıdır.

Çocuklarda obezite belirtileri nelerdir?

Diğer birçok yaygın çocukluk hastalığının aksine, obezite hastalığın geç evrelerine kadar fiziksel sorunlar veya şikayetlerle ilişkilendirilmeyebilir. Çoğumuz obez bir çocuğu veya yetişkini gördüğümüzde kolayca tanıyabileceğimizi düşünsek de, gerçek şu ki, tıbbi açıdan bir çocuk genellikle ebeveynleri bunu fark etmeden çok önce "fazla kilolu" olmaktan "obez" olmaya geçmiştir.

Yetişkinlerde olduğu gibi, çocukluk çağı obezitesinin diğer fiziksel komplikasyonları da genellikle ileri aşamalara gelene kadar fark edilmez. Bir çocuğun kilosunun aşırı olabileceğine ve sağlığını etkileyebileceğine dair ince göstergeler şunları içerebilir:

• Zayıf fiziksel dayanıklılık veya arkadaşlara ayak uyduramama
• Egzersiz sırasında nefes darlığı
• Uykuda horlama veya nefes almada uzun duraksamalar
• Dizlerinde, ayak bileklerinde veya kalçalarında sürekli ağrı şikâyetleri
• Bacaklarının alt kısımlarında veya ayaklarında şişlik veya sıvı birikmesi

Ayrıca, kilo artışı astım veya gastroözofageal reflü/mide yanması gibi bilinen sağlık sorunlarının kötüleşmesine neden olabilir. Obezitenin yol açabileceği tıbbi sorunlara işaret edebilecek diğer endişe verici belirti ve semptomlar arasında baş ağrısı, karın ağrısı, gündüz uyuklama, adet görmeme veya düzensiz adet, sürekli yüksek tansiyon ve depresyon yer almaktadır.

Çocuklarda fazla kilo için hangi doktora gidilir?

Çocuklarda fazla kilo sorunu için ilk olarak Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) bölümüne başvurulmalıdır. Pediatri hekimi çocuğun boy ve kilosunu yaşına göre değerlendirir, büyüme eğrilerini inceler ve gerekirse kan tahlilleri ister. Eğer altta yatan hormonal bir neden düşünülürse Çocuk Endokrinolojisine yönlendirme yapılabilir. Beslenme düzeninin sağlıklı şekilde planlanması için çocuk diyetisyeninden destek alınması da önemlidir. Gerektiğinde, duygusal yeme alışkanlıkları veya özgüven sorunları varsa çocuk psikoloğu ya da psikiyatristi de sürece dâhil edilebilir.

Çocuklarda obezite nasıl tedavi edilir?

Çocuklarda obezite tedavisi, yalnızca fiziksel sağlığı değil, aynı zamanda duygusal ve psikolojik iyiliği de kapsadığı için kapsamlı ve hassas bir yaklaşım gerektirir. Obezite tedavisi için temel yaklaşımlar şunlar olabilir:

Sağlıklı beslenme alışkanlıkları

Meyve, sebze, tam tahıllar, yağsız proteinler ve sağlıklı yağlar açısından zengin, besleyici bir diyeti teşvik edin. İşlenmiş gıdaları, şekerli içecekleri ve yüksek kalorili atıştırmalıkları sınırlayın. Çocuklara porsiyon boyutlarını tanımayı öğretin ve aşırı yemeyi önlemek için bilinçli yemeyi teşvik edin.

Düzenli fiziksel aktivite

Her gün en az 60 dakika orta veya yoğun fiziksel aktivite yapmayı hedefleyin. Bu, bisiklet sürme, yüzme, dans etme veya spor yapma gibi aktiviteleri içerebilir. Egzersizi günlük yaşamın eğlenceli ve keyifli bir parçası haline getirmek için aktif aile gezilerine katılın.

Davranış değişikliği

Çocukların kilo kontrolü ve fiziksel aktivite için gerçekçi ve ulaşılabilir hedefler belirlemelerine yardımcı olun. Eleştiri yerine olumlu pekiştirme ile ilerlemeyi teşvik edin, sadece kiloya değil, sağlık ve iyiliğe odaklanın.

Eğitim ve farkındalık

Çocuklara sağlıklı beslenme seçenekleri ve beslenmenin genel sağlıkları için önemi hakkında bilgi verin. Görünümden ziyade sağlığa önem vererek olumlu bir vücut algısı ve öz saygı geliştirin.

Ekran süresini sınırlayın

Daha aktif oyun zamanını teşvik etmek için ekran başında (TV, tablet, video oyunları) geçirilen süreyi sınırlayın. Uzmanlar günde en fazla 1-2 saatlik eğlence amaçlı ekran süresi tavsiye etmektedir.

Duygusal destek

Çocukların duygusal yeme veya beden imajı sorunlarıyla başa çıkmalarına destek olun. Duyguların ifade edilmesini teşvik edin ve gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından yardım almayı düşünün. Ayrıca, çocuğa destekleyici bir ortam yaratmak için ailenin de yaşam tarzı değişikliklerine dâhil edilmesi çok önemlidir.

Tıbbi müdahale

Çocuğa özel kişiselleştirilmiş tavsiye ve yönetim seçenekleri için bir çocuk doktoruna veya bir diyetisyene danışın. Bazı durumlarda, özellikle çocuğun obeziteyle ilgili sağlık sorunları varsa, ilaç veya cerrahi seçenekler düşünülebilir.

Düzenli takip

Konuyla ilgili sağlık uzmanlarıyla düzenli görüşmeler, çocuğun kilosunu, büyümesini ve genel sağlığını izlemeye yardımcı olur ve gerektiğinde tedavi planını ayarlama fırsatı sunar.