Çocuklarda karşıt gelme bozukluğu neden olur? Karşıt gelme bozukluğu olan çocuğa nasıl davranmalı?

Karşıt Gelme Bozukluğu (KGB), alışılmadık derecede öfkeli olan, öfke nöbetleri geçiren, kurallara uymayan veya başkalarına kasten zarar veren çocuklarda, en sık teşhis edilen yıkıcı davranış bozukluklarından biridir. Tüm çocuklar zaman zaman bu davranışları sergilese de KGB'li çocuklar bu davranışların aşırı versiyonlarını en az altı ay boyunca gösterirler. 12 yaşın altındaki çocukların yaklaşık onda birinin KGB'ye sahip olduğu düşünülmektedir ve erkek çocuklarda bu oran kız çocuklarına göre iki kat daha fazladır.

Karşıt gelme bozukluğuna neyin neden olduğu bilinmiyor, ancak doktorlar birkaç faktörün rol oynayabileceğine inanıyor. Bu faktörler arasında; Ebeveyn/çocuk ilişkileri, genetik, çevre ve dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) yer alabilir.

Karşıt gelme bozukluğu nedir?

Karşıt Gelme Bozukluğu (KGB), ebeveynlere ve diğer otorite figürlerine karşı sık ve sürekli bir öfke, sinirlilik, tartışma ve karşı gelme durumudur. Bu davranış, çocuğun ailesi ve okuldaki ilişkileri ve aktiviteleri de dâhil olmak üzere normal günlük işleyişini sıklıkla bozar. KGB, Davranış Bozukluğu (DB) ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) gibi davranışsal bozuklukları içeren, topluca yıkıcı davranış bozuklukları olarak bilinen bir grup davranışsal bozukluğun bir parçasıdır.

Karşıt gelme bozukluğu davranışları genellikle çocuk ilkokul dönemlerinde ortaya çıkar, ancak bu bozukluk 3 yaşındaki çocuklarda bile görülebilir.

KGB'li bir çocukta şu davranışlar gözlemlenebilir:

• Kolayca öfkelenmek, sinirlenmek veya rahatsız olmak
• Sık sık öfke nöbetleri geçirmek
• Yetişkinlerle, özellikle de ebeveynleri gibi hayatlarındaki en yakın bireylerle sık sık tartışmak
• Sinirlendiğinde kaba ve nefret dolu konuşmalar yapmak
• Kurallara uymayı reddetmek
• Başkalarını kasten rahatsız etmeye veya kızdırmaya çalışmak
• Düşük öz saygıya sahip olmak
• Düşük bir hayal kırıklığı eşiğine sahip olmak
• Kendi hataları veya yanlış davranışları için başkalarını suçlamak
• Kin tutma ve intikam alma isteği

Tüm çocuklarda zaman zaman bu belirtiler görülebilir. Karşıt gelme bozukluğunu normal karşıt davranışlardan ayıran şey, ne kadar şiddetli olduğu ve ne kadar süredir devam ettiğidir. Karşıt olma bozukluğu olan bir çocukta bu davranışların, en az altı aydır devam etmesi ve çocuğun akademik, sosyal ya da aile yaşamını belirgin şekilde olumsuz etkilemesi gerekir.

Karşıt gelme bozukluğu neden olur?

Karşıt Gelme Bozukluğunun (KGB) kesin nedeni bilinmemektedir,  ancak doktorlar birkaç faktörün rol oynayabileceğine inanıyor. Bu faktörler şunlardır:

Ebeveyn çocuk ilişkileri

Karşıt gelme bozukluğu olan çocukların ebeveynlerinin tutarsız veya aşırı sert disiplin uyguladıkları görülebilir. Bazen ebeveynlerin davranışları uygunsuz davranışları pekiştirebilir.

Genetik faktörler

Karşıt gelme bozukluğu olan bazı çocukların ebeveynlerinde madde bağımlılığı, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve duygu durum bozuklukları gibi ruh sağlığı sorunları olabilir.

Çevre

Reddedilen, istismara uğrayan veya ihmal edilen çocuklarda karşıt olma bozukluğu riski daha yüksektir.

Psikolojik sağlık

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı konmuş çocuklarda risk artmaktadır. Karşıt gelme bozukluğu olan çocuklarda genellikle kolayca hayal kırıklığına uğrama veya duygusal olarak tepkisel olma gibi altta yatan mizaç faktörleri bulunur ve bu faktörler KGB kriterlerini karşılama risklerini artırır.

Karşıt gelme bozukluğu olan çocuğa nasıl davranmalı?

Karşıt Gelme Bozukluğu (KGB) olan bir çocuğa yaklaşımda öncelikle ebeveynin sakin ve kontrollü olması gerekir. Bağırmak, tehdit etmek ya da sert tepkiler vermek çocuğun karşı gelme davranışını artırır ve güç savaşına yol açar. Çocuk öfkelendiğinde yetişkinin sakin kalması, davranışın pekişmesini engeller ve durumu yönetilebilir hâle getirir.

KGB'li çocuklar için net ve tutarlı kurallar büyük önem taşır. Kuralların sayısı az, dili açık ve anlaşılır olmalıdır. Aynı davranışa her zaman aynı tepkinin verilmesi, çocuğun sınırları öğrenmesini kolaylaştırır. Anne ve babanın kurallar konusunda tutarlı olmaması, çocuğun kafa karışıklığını ve karşı gelme davranışını artırır.

Olumlu davranışları fark etmek ve pekiştirmek etkili bir yaklaşımdır. Çocuğun doğru yaptığı davranışlar hemen sözel olarak takdir edilmeli ve desteklenmelidir. Küçük ilerlemelerin bile görülmesi çocuğun motivasyonunu artırır. Sürekli hatalara odaklanmak yerine olumlu davranışlara dikkat çekmek önemlidir.

Çocuğa emir vermek yerine seçenek sunmak karşı gelme davranışını azaltabilir. Seçim hakkı verilen çocuk kendini daha kontrollü hisseder ve iş birliğine daha açık olur. Örneğin, yapılması gereken bir görev için iki kabul edilebilir seçenek sunmak, çatışmayı azaltır.

Davranışların sonuçları önceden belirlenmeli ve çocuğa açıkça ifade edilmelidir. Bu sonuçlar ceza şeklinde değil, mantıklı ve doğal sonuçlar olmalıdır. Kurala uyulmadığında uygulanacak sonuçların hemen ve tutarlı biçimde gerçekleşmesi, çocuğun davranış–sonuç ilişkisini öğrenmesine yardımcı olur.

Çocuğun duygularını ifade etmesine yardımcı olmak da çok önemlidir. Öfke, hayal kırıklığı ya da üzüntü gibi duygular sözel olarak adlandırıldığında çocuk kendini anlaşılmış hisseder. Öfke anında tartışmak yerine, çocuk sakinleştiğinde konuşmak daha sağlıklıdır.

Güç savaşlarından kaçınmak karşıt gelme davranışını azaltır. Her davranışa müdahale etmek yerine, önemli olanları seçmek gerekir. Önemsiz konularda esneklik göstermek, çocuğun sürekli karşı durma ihtiyacını azaltır.

Son olarak, profesyonel destek almak süreci kolaylaştırır. Aile danışmanlığı ve ebeveyn eğitimleri, doğru yaklaşımın öğrenilmesinde oldukça etkilidir. Gerekli durumlarda çocuğun bireysel psikolojik destek alması, uzun vadede davranışların düzelmesine önemli katkı sağlar.

Karşıt gelme bozukluğu kaç yaşında belli olur?

Karşıt Gelme Bozukluğu (KGB) genellikle okul öncesi yıllarda kendini göstermeye başlar, ancak bazı durumlarda semptomlar çocukluğun ilerleyen dönemlerine kadar, neredeyse her zaman ergenlikten önce, tam olarak gelişmeyebilir. Küçük çocuklarda yaygın olan ara sıra görülen karşıt davranışların aksine, KGB semptomları kroniktir ve çocuğun günlük yaşamda işlev görme yeteneğini engeller.

Bu davranışlar en az altı ay boyunca devam ettiğinde ve ilişkileri, akademik performansı ve sosyal etkileşimleri önemli ölçüde etkilediğinde bozukluk teşhis edilir. 

Çocuklarda karşıt gelme bozukluğu tedavisi nasıldır?

Karşıt Gelme Bozukluğu (KGB), çocuk psikoloğu, çocuk psikiyatristi veya davranış bozuklukları konusunda uzmanlaşmış bir çocuk doktoru tarafından profesyonel olarak teşhis edilir.

Karşıt gelme bozukluğu için tedavi seçenekleri şunları içerebilir:

Ebeveyn eğitimi

Ebeveyn eğitimi adı verilen süreçte, çocuklarla sağlıklı sınırlar koymayı ve bu sınırları korumayı öğrenir, onlara öfke ve hayal kırıklığı gibi duygularla nasıl başa çıkacakları öğretilir. Bir terapist, çocukların davranışlarını iyileştirmek için doğru stratejiyi bulmaya ve evde plana bağlı kalmaya yardımcı olabilir.  KGB'li bazı çocuklar, saldırganlıklarını azaltmaya yardımcı olan ilaçlar da kullanabilirler. 

Aile terapisi

Tüm aile üyelerine daha etkili iletişim kurmayı ve sorun çözmeyi öğretmeyi amaçlar.

Davranış ve yönetimde tutarlılık

Çocuğun tüm bakıcılarının (ebeveynler, anneanne/babaanne, dedeler, öğretmenler, çocuk bakıcıları vb.) çocuğa karşı davranış ve yönetim biçimlerinde tutarlı olmaları gerekir.

Klinisyenler ayrıca çocuğun akran ilişkilerini geliştirmeye yardımcı olmak için sosyal beceri eğitimi veya kaygı veya depresyonla mücadele ediyorsa Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) önerebilirler.