Anjiyografi nedir? Neden istenir, nasıl yapılır…

Anjiyografi (anjiyogram veya koroner anjiyografi olarak da bilinir); damarların iç yapısını ve kan akımını görüntülemek amacıyla kullanılan tıbbi bir incelemedir. Kalp damarlarını değerlendirmek için yapıldığında “koroner anjiyografi” adını alır. İşlem sırasında damar içine kontrast madde verilir ve röntgen görüntüleriyle damarlarda daralma ya da tıkanıklık olup olmadığı incelenir. Anjiyografi yalnızca kalp damarları için kullanılmaz. Beyin, boyun, böbrek, bacak ve akciğer damarlarının değerlendirilmesinde de uygulanabilir. Hangi damarların görüntüleneceği, hastanın şikâyetleri ve doktorun ön değerlendirmesine göre belirlenir.

Koroner anjiyografi nedir, neden yapılır?

Koroner anjiyografi, kalbi besleyen damarların doğrudan görüntülenmesini sağlayan invaziv bir işlemdir. Kasıktaki femoral arterden veya el bileğindeki radial arterden ince bir kateter ilerletilerek kalp damarlarına ulaşılır. Kontrast madde verildikten sonra röntgen cihazıyla damarların görüntüleri alınır. İşlem çoğunlukla lokal anestezi altında yapılır ve hasta genellikle uyanıktır. NHS hasta bilgilendirmesine göre işlem yaklaşık 20-30 dakika sürebilir; ancak hazırlık ve takip süresi daha uzun olabilir.

Koroner anjiyografi şu durumlarda istenebilir:

• Kalp damar hastalığı düşündüren göğüs ağrısı veya nefes darlığı
• Efor testi, ekokardiyografi, kalp sintigrafisi ya da bilgisayarlı tomografi sonucunda yüksek riskli bulgular
• Kalp krizi veya akut koroner sendrom şüphesi
• Daha önce stent ya da bypass uygulanmış hastalarda yeni şikâyetlerin ortaya çıkması
• Kalp kapakları veya kalp damarlarıyla ilgili bazı ameliyatlar öncesinde damar yapısının değerlendirilmesi.

İşlem sırasında belirgin bir darlık saptanırsa, uygun hastalarda aynı seansta balon anjiyoplasti veya stent işlemi de uygulanabilir. Ancak her anjiyografi sırasında stent takılması gerekmez; karar damar darlığının yeri, derecesi, kan akımını etkileyip etkilemediği ve hastanın genel durumuna göre verilir.

Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin 2024 kronik koroner sendrom kılavuzu, tanı sürecinin hastanın yaşı, cinsiyeti, belirtileri ve risk faktörleri birlikte değerlendirilerek planlanmasını önerir. Düşük veya orta olasılıklı hastalarda bilgisayarlı tomografi koroner anjiyografi gibi non-invaziv yöntemler tercih edilebilirken, çok yüksek hastalık olasılığı, tedaviye rağmen süren ciddi belirtiler veya yüksek riskli bulgular varlığında invaziv koroner anjiyografi gündeme gelebilir.

Anjiyografi çeşitleri nelerdir?

Anjiyografi, uygulama yöntemine ve incelenen damara göre farklı isimler alır.

Klasik damar anjiyografisi

Kateter aracılığıyla damar içine girilerek kontrast madde verilir ve damarlar röntgen altında görüntülenir. Tanı amacıyla kullanılabileceği gibi, aynı seansta damar açıcı tedaviler de yapılabilir.

Koroner anjiyografi

Kalbi besleyen koroner arterleri incelemek için uygulanır. Kalp damarlarındaki daralma ve tıkanıklıkların değerlendirilmesinde kullanılır.

BT koroner anjiyografi

Kateter yerleştirilmeden, kol damarından verilen kontrast madde ve bilgisayarlı tomografi cihazı yardımıyla kalp damarları görüntülenir. Non-invaziv bir yöntemdir. Özellikle düşük veya orta riskli hastalarda, doktorun uygun görmesi halinde tanısal seçenek olabilir.

MR anjiyografi

Manyetik rezonans görüntüleme teknolojisiyle damarların değerlendirilmesini sağlar. Bazı durumlarda iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmaz; ancak kalp pili, metal implant veya böbrek hastalığı gibi durumlar işlem öncesinde mutlaka bildirilmelidir.

Periferik anjiyografi

Bacak, kol, boyun veya böbrek damarlarındaki darlık ve tıkanıklıkları incelemek amacıyla yapılır.

Anjiyografi nasıl yapılır?

İşlem öncesinde hastanın tıbbi öyküsü, kullandığı ilaçlar, böbrek fonksiyonları ve daha önce kontrast maddeye karşı reaksiyon yaşayıp yaşamadığı değerlendirilir. Kan sulandırıcı ilaçlar, diyabet ilaçları ve özellikle metformin kullanımı hakkında doktora bilgi verilmelidir. Bu ilaçların kesilip kesilmeyeceğine yalnızca işlemi planlayan hekim karar vermelidir.

Koroner anjiyografide hasta röntgen masasına yatırılır ve kalp ritmi takip edilir. El bileği veya kasık bölgesi antiseptik solüsyonla temizlenir. Lokal anestezi uygulandıktan sonra damara küçük bir kılıf yerleştirilir. Kateter bu kılıf içinden kalp damarlarına ilerletilir. Kontrast madde verildiğinde vücutta kısa süreli sıcaklık, yüzde kızarma veya idrar yapma hissine benzer bir duygu oluşabilir. Bu his çoğunlukla kısa sürede geçer.

İşlem sonrasında giriş bölgesine bası uygulanır. El bileğinden yapılan işlemlerde hasta daha erken hareket edebilir; kasık damarının kullanıldığı durumlarda bir süre yatmak gerekebilir. Taburculuk kararı, kanama kontrolü ve hastanın genel durumuna göre verilir.

Anjiyografinin riskleri ve yan etkileri

Anjiyografi genel olarak güvenli kabul edilen bir işlemdir; ancak her tıbbi girişim gibi bazı riskler taşır. En sık görülen sorun, kateterin girdiği bölgede morarma, hassasiyet veya hafif kanamadır.

Olası riskler şunlardır:

• Giriş yerinde kanama, morarma veya damar hasarı
• Kontrast maddeye bağlı kaşıntı, döküntü ya da nadiren ciddi alerjik reaksiyon
• Böbrek fonksiyonlarında geçici bozulma; risk özellikle önceden böbrek hastalığı bulunanlarda artabilir
• Radyasyona maruz kalma
• Çok nadiren kalp krizi, inme veya ciddi ritim bozukluğu

NHS’nin güncel hasta bilgilendirmesinde koroner anjiyografiye bağlı ciddi komplikasyonların nadir olduğu, ancak riskin hastanın yaşı, mevcut hastalıkları, işlemin acil olup olmaması ve damar yapısına göre değişebileceği belirtilmektedir. Hamilelik ihtimali, kontrast madde alerjisi, böbrek hastalığı ve kan sulandırıcı kullanımı işlemden önce sağlık ekibine mutlaka söylenmelidir.

Anjiyografi öncesi ve sonrası nelere dikkat edilmeli?

İşlemden önce hastaneden verilen açlık, sıvı alımı ve ilaç talimatlarına uyulmalıdır. Her hastanın hazırlığı aynı değildir; bu nedenle internetten edinilen genel bilgilerle ilaç kesilmemelidir.

Hastalar genellikle şu konulara dikkat etmelidir:

• Kullandığı tüm ilaçları ve bilinen alerjilerini sağlık ekibine bildirmek
• Böbrek hastalığı, diyabet veya daha önce kontrast maddeye bağlı reaksiyon varsa söylemek
• İşlemden sonra eve götürecek bir refakatçi planlamak
• Giriş bölgesinde artan şişlik, devam eden kanama veya şiddetli ağrı olursa sağlık kuruluşuna başvurmak
• Doktorun önerdiği süre boyunca ağır kaldırmamak ve yoğun egzersizden kaçınmak
• Taburculuk talimatında belirtilen süre içinde araç kullanmamak.

BT koroner anjiyografide ise kalp hızının görüntü kalitesini etkileyebilmesi nedeniyle bazı hastalara işlem öncesinde kalp hızını düşüren ilaçlar verilebilir. Kontrast madde kullanılacaksa böbrek fonksiyonları ve metformin kullanımı ayrıca değerlendirilir.

Ne zaman doktora veya acile gidilmeli?

Anjiyografi sonrasında giriş yerinde küçük bir morluk veya hafif hassasiyet görülebilir. Ancak aşağıdaki durumlarda işlemi yapan sağlık kuruluşuyla gecikmeden iletişime geçilmelidir:

• Giriş yerindeki kanamanın basıya rağmen durmaması
• Giriş bölgesinde hızla büyüyen şişlik veya belirgin ağrı
• El ya da bacakta soğukluk, solukluk, uyuşma veya güçsüzlük
• Yeni başlayan veya artan göğüs ağrısı
• Şiddetli nefes darlığı, bayılma veya çarpıntı
• Yüzde ve boğazda şişme, yaygın döküntü ya da nefes almada güçlük
• İdrar miktarında belirgin azalma

Şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı, soğuk terleme, bayılma, konuşma bozukluğu veya vücudun bir tarafında güç kaybı varsa 112 aranarak acil yardım istenmelidir. İşlem öncesinde göğüs ağrısı, eforla nefes darlığı veya çarpıntı gibi yakınmaları olan hastalar öncelikle Kardiyoloji bölümüne başvurmalıdır. Bacak damarlarıyla ilgili yürüme ağrısı, soğukluk veya renk değişikliği varsa Kalp ve Damar Cerrahisi ya da ilgili damar hastalıkları birimi değerlendirme yapabilir.