Sintigrafi nedir? Nasıl çalışır, ne zaman gerekir, kullanım alanları...

Sintigrafi, nükleer tıpta, iç organların ve dokuların görüntülerini oluşturmak için güvenli, düşük seviyelerde radyoaktif maddeler kullanan bir tanı testidir. Bu invaziv olmayan yöntem, tıbbi durumlar hakkında kritik bilgiler sağlar ve genellikle röntgen veya BT taramaları gibi diğer görüntüleme yöntemlerinin gözden kaçırabileceği ayrıntıları ortaya çıkarır. Sintigrafi güvenlidir ve gerektiği kadar tekrarlanabilir.

Sintigrafi nedir?

Sintigrafi, diğer adıyla radyonüklid görüntüleme, radyoaktif izotoplarla etiketlenmiş özel bileşikler olan radyofarmasötiklere dayanır. Vücuda (enjeksiyon, yutma veya solunum yoluyla) verildiğinde, bu maddeler belirli organları hedef alarak gama ışınları yayar ve bu ışınlar bir gama kamera tarafından yakalanır. Elde edilen görüntüler, organın gerçek zamanlı olarak nasıl çalıştığını yansıtır. Bu teknikte, belirli bir bileşiğe bağlı az miktarda radyoaktif madde (radyoizleyici veya radyofarmasötik olarak bilinir) uygulanır ve bu madde incelenecek organa veya dokuya ulaşır. Radyofarmasötik bozunurken, gama ışınları yayar ve bu ışınlar gama kamerası adı verilen özel bir kamera tarafından algılanır. Gama kamerası, radyofarmasötik maddenin vücut içindeki dağılımının görüntüsünü oluşturmak için incelenen vücut bölgesinin üzerine yerleştirilir.

Sintigrafik görüntüleme, çok çeşitli hastalıklarda kullanılmaktadır; en yaygın kullanım alanları onkolojide kemik sintigrafisi veya miyokardiyal iskemi araştırmalarında kardiyak sintigrafidir.

Sintigrafi ne zaman gereklidir?

Sintigrafi birçok durumda istenebilir. Örneğin, gizli bir primer tümörü veya iltihaplı veya enfeksiyonlu bir hastalığı tespit etmek; kanserin kemikleri etkileyip etkilemediğini değerlendirmek; koroner kalp hastalığı şüphesi olan vakalarda kalbin veya kan akışının işleyişini veya beyin kan akışını incelemek; böbrek veya sindirim fonksiyonlarını değerlendirmek, tiroid problemlerini doğrulamak veya dışlamak için. 

Yaygın kullanım alanları şunlardır:

Kemik sintigrafisi

Kırıkları, kemik enfeksiyonlarını veya kanserin kemiklere yayılmasını kontrol eder.

Tiroid sintigrafisi

Tiroid bezinin aktivitesini ölçerek nodülleri veya aşırı aktif bölgeleri tespit eder.

Kardiyak sintigrafi (Miyokard perfüzyon görüntüleme)

Kalp kasına giden kan akışını test eder ve kalp krizi sonrasında oluşan hasarı kontrol eder.

Böbrek sintigrafisi

Böbrek fonksiyonlarını değerlendirir ve tıkanıklıkları tespit eder.

Akciğer sintigrafisi

Akciğerlerdeki hava ve kan akışını kontrol ederek kan pıhtılarını tespit eder.

Sintigrafiye hazırlık nasıl olur?

Tarama için hazırlık, muayenenin türüne ve değerlendirilen tıbbi duruma bağlıdır. Genel yönergeler şunlardır:

• Doktorunuza herhangi bir tıbbi durumunuz, alerjiniz veya kullandığınız ilaçlar hakkında bilgi verin.
• Rahat kıyafetler giyin, tercihen metal fermuar veya düğme içermeyen giysiler tercih edin, çünkü bunlar görüntüyü bozabilir.
• Testten önce ve sonra bol sıvı tüketin, çünkü bu radyoaktif ilacın vücudunuzdan daha hızlı atılmasına yardımcı olur.
• Tiroid, mide boşaltımı ve I-131 ile tarama gibi bazı sintigrafi türleri dışında aç kalmanıza tutmanıza gerek yoktur.
• Testen en az 24 saat önce kafein, nikotin ve yorucu egzersizden kaçının, çünkü bunlar sonuçları etkileyebilir.
• Emziriyorsanız, hamileyseniz veya hamile olabileceğinizden şüpheleniyorsanız, bazı nükleer tıp görüntüleme yöntemleri hamilelik veya emzirme döneminde önerilmeyebileceğinden, doktorunuzu şirenizi önceden bilgilendirin.
• Randevuya erken gelin ve muayene ile gerekebilecek ek evrak işlemleri için yeterli zaman ayırın. 
• Testin türüne bağlı olarak, radyoaktif ilacın emilimi ve görüntülerin en uygun zamanda alınması için enjeksiyondan sonra birkaç saat görüntüleme merkezinde kalmanız gerekebilir.
• Nükleer tıp personeli tarafından belirtildiği sürece hamile kadınlar veya çocuklarla yakın temastan kaçınılmalıdır. 

Sintigrafi nasıl yapılır?

Radyoaktif bir bileşik olan ve gama ışınları yayan bir radyofarmasötik maddenin küçük bir miktarı verilir; bunlar daha sonra bir gama kamera tarafından tespit edilir. Gama kamera, çalışma alanının üzerine yerleştirilir ve radyofarmasötik maddenin vücut içindeki dağılımını gösteren görüntüler oluşturur. Nükleer tıp uzmanı daha sonra tıbbi durumu teşhis etmek veya değerlendirmek için görüntüleri analiz eder.

Sintigrafi işleminin aşamaları, yapılacak testin türüne bağlı olarak değişmekle birlikte, genel adımlar şunlardır:

• Radyofarmasötik maddenin küçük bir miktarı hastaya verilir (testin türüne bağlı olarak ağızdan veya intravenöz olarak)
• Hasta, radyoaktif ilacın vücutta dağılması için belirli bir süre bekler.
• Bu bekleme süresinin ardından hasta yatağa hareketsiz bir şekilde uzanır. Gama kamera, incelenecek bölgeye yerleştirilir ve radyofarmasötik tarafından yayılan gama ışınlarını algılar.
• Bazı sintigrafi türlerinde, farklı açılardan görüntü elde etmek için hastadan işlem sırasında pozisyon değiştirmesi istenebilir.
• Test tamamlandıktan sonra, hastadan görüntülerin nükleer tıp uzmanı tarafından incelenip değerlendirme amacıyla kullanılıp kullanılamayacağının kontrol edilmesi için beklemesi istenebilir.
• Uygulanan radyoaktif ilaç, muayeneden sonra doğal olarak parçalanır ve idrar ve dışkı yoluyla vücuttan atılır. Hastaya, radyoaktif ilacın sistemden daha hızlı atılmasına yardımcı olmak için bol sıvı tüketmesi önerilir.

Sintigrafi komplikasyonları

Sintigrafi, güvenli ve invaziv olmayan bir görüntüleme tekniği olarak kabul edilir. Bununla birlikte, radyofarmasötiklerin kullanımıyla ilişkili potansiyel komplikasyonlar vardır:

Alerjik reaksiyon

Çok nadir durumlarda, hastalar radyoaktif ilaç enjeksiyonuna karşı alerjik reaksiyon gösterebilir ve bu da kurdeşen veya kaşıntı gibi semptomlara neden olabilir.

Radyasyon maruziyeti

Sintigrafi işleminde uygulanan doz çok düşüktür ve uzun vadeli yan etki riski genellikle düşüktür, bu nedenle normal yaşamı etkilemez.

Gebelik ve emzirme

Hamile veya emziren kadınlar, fetüsün veya bebeğin alacağı radyasyon miktarını en aza indirmek için sintigrafi yaptırmadan önce sağlık uzmanlarını bilgilendirmelidir.

Sintigrafi işlemine girmeden önce, olası riskleri veya endişelerinizi hekiminizle görüşmeniz tavsiye edilir.