Çocuklarda en sık görülen uyku bozukluğu nedir? Uyku bozukluğu neyin belirtisi olabilir?

Yeterli uyku, küçük bir çocuğun sağlığı ve gelişimi için çok önemlidir, ancak çocukların neredeyse yarısı çocukluklarının bir döneminde uyku sorunları yaşar. Çocuklarda yaygın görülen uyku bozuklukları arasında uyku apnesi ve uykusuzluğun yanı sıra, uyurgezerlik ve gece terörü gibi uykuyla ilgili rahatsız edici davranışlar olan parasomniler de bulunur. Bazı uyku bozuklukları belirli davranışlarla ilişkili iken, diğerleri nörolojik veya diğer tıbbi durumlar nedeniyle ortaya çıkar. Uyku bozuklukları, çeşitli altta yatan sağlık sorunlarının veya faktörlerin belirtisi olabilir. Bunlar arasında; kaygı ve depresyon, stres ve travma sonrası stres bozukluğu, kronik ağrı, astım veya uyku apnesi gibi rahatsızlıklar, Parkinson hastalığı, Alzheimer hastalığı, tiroid bozuklukları, menopoz, alkol ve kafein, bazı ilaçlar, vardiyalı çalışma uyku bozukluğu, jet lag yer alır.

Çocuklarda en sık görülen uyku bozukluğu nedir?

Uykusuzluk en yaygın uyku bozukluklarından biridir. Çocukların %20 ila %30'unu etkiler. Başlıca belirtileri uykuya dalmada, uykuyu sürdürmede veya her ikisinde de zorluktur.

Çocukluk çağı uykusuzluğu

Çocukluk çağı uykusuzluğu, bir çocuğun haftada en az üç gün uykuya dalmakta ve uykuyu sürdürmekte zorluk çekmesi durumudur. Yatağa gitmeyi reddetme veya ebeveyn yardımı ya da en sevdiği oyuncak veya battaniye gibi bir nesne olmadan uykuya dalmada zorluk, çocukluk çağı uykusuzluğunun yaygın türleridir.

Uyku fazı gecikmesi sendromu

Gecikmiş uyku fazı sendromu, geç çocukluk veya erken ergenlik döneminde meydana gelen sirkadiyen ritimdeki veya biyolojik saatteki normal kaymanın abartılı bir şeklidir. Bu rahatsızlığa sahip çocuklar, normal yatma saatlerinden iki veya daha fazla saat sonrasına kadar uykuya dalamaz veya uykuda kalamazlar; bu da sabahları okula veya diğer aktivitelere yetişmek için uyanmalarını zorlaştırır. Uyku fazı gecikmesi sendromu olan çocuklar ayrıca hafta sonları normalden çok daha geç uyuma eğilimindedirler.

Aşırı uyku hali

Aşırı uyku hali yaşayan çocuklarda gündüzleri aşırı uyuklama görülür. Aşırı uyku haline yol açabilen durumlardan biri de narkolepsidir; bu nörolojik rahatsızlık, çocuğun uykuya dalarken veya uyanırken sık sık gündüz uyuklamasına, geçici kas kontrol kaybına ve halüsinasyonlar görmesine neden olur. Uyku düzenini bozan diğer durumlar, örneğin gecikmiş uyku fazı sendromu veya obstrüktif uyku apnesi, aşırı uykuya neden olabilir. Aşırı gündüz uykululuğu ayrıca beyin sarsıntısı, epilepsi veya diğer tıbbi sorunların da bir belirtisi olabilir.

Parasomniler

Parasomniler, küçük çocuklarda uykuya dalma sırasında; derin veya hızlı göz hareketi (REM) uykusu sırasında veya hızlı göz hareketi olmayan uykudan uyanma sırasında sık görülen istenmeyen fiziksel olaylar veya deneyimlerdir. Uyurgezerlik, kafa karışıklığı içinde uyanma ve gece terörü (çocuğun gecenin ortasında aniden korkması) gibi yaygın parasomniler genellikle REM dışı uykudan uyanma sırasında ortaya çıkar. REM uykusu sırasında çocuklar canlı kabuslar görebilirler. Bazı çocuklar uyku ve uyanıklık arasındaki dönemde geçici olarak vücutlarını, başlarını veya uzuvlarını hareket ettiremezken, diğerleri uykudan uyanmaya başladıklarında halüsinasyonlar görürler.

Hareket bozuklukları

Huzursuz bacak sendromu ve periyodik bacak hareket bozukluğu gibi hareket bozuklukları, bacaklarda hoş olmayan hislere ve onları hareket ettirme konusunda karşı konulmaz bir dürtüye neden olan nörolojik rahatsızlıklardır. Belirtiler genellikle geceleri daha şiddetlidir ve çocuğunuzun uykusunu bozabilir. Bu iki hareket bozukluğu sıklıkla birlikte görülür.

Tıkayıcı uyku apnesi

Tıkayıcı uyku apnesi, çocuğun uyku sırasında nefes almasını engeller. Bu rahatsızlığa sahip çocuklar horlar veya nefes nefese kalır ve gece boyunca sık sık uyanırlar. Tıkayıcı uyku apnesi, bademcik veya geniz eti büyümesi olan çocuklarda veya yarık dudak ve damak gibi yüz veya kafa yapısında sorunları olan çocuklarda yaygındır. Uyku apnesi ayrıca, solunumda yer alan kasları zayıflatan kas distrofisi gibi nöromüsküler bozuklukları olan çocuklarda da görülebilir.

Davranışsal ve ruh sağlığı bozuklukları

Otizm spektrum bozukluğu ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu gibi davranış bozuklukları olan veya kaygı ve duygu durum bozuklukları gibi ruh sağlığı sorunları yaşayan çocuklarda sıklıkla uykusuzluk görülür. Bu durumlar için reçete edilen ilaçlar da uyku düzenini bozabilir.

Çocuklarda uyku bozukluğu nasıl teşhis edilir?

Çocuklarda uyku bozukluklarının teşhisi, ayrıntılı tıbbi öykülerin alınmasını ve uyku düzenlerinin gözlemlenmesini, ayrıca potansiyel özel testleri içeren kapsamlı bir yaklaşımı gerektirir. Doktorlar, yatma rutinleri, uyku süresi, gece uyanmaları ve uyku sırasındaki olağandışı davranışlar gibi uyku alışkanlıklarını hem ebeveynlerle hem de çocukla görüşmeler yaparlar. Ebeveynlerden, çocuğun ne zaman yattığını, uyandığını ve herhangi bir rahatsızlığı belgeleyen bir veya iki hafta boyunca uyku günlüğü tutmaları istenebilir.

Bademcik büyümesi veya solunum sorunları gibi altta yatan tıbbi durumları ekarte etmek için fiziksel muayene de yapılabilir. Bazı durumlarda, beyin aktivitesi ve solunum düzenleri de dâhil olmak üzere uyku sırasında çeşitli vücut fonksiyonlarını izlemek için gece boyunca uyku çalışması (polisomnografi) önerilebilir. Alternatif olarak, uyku düzenlerini ve aktivite seviyelerini zaman içinde izlemek için bir aktigrafi cihazı kullanılabilir. Karmaşık uyku bozukluklarından şüpheleniliyorsa, daha fazla değerlendirme ve kişiye özel tedavi için bir çocuk uyku uzmanına yönlendirme gerekebilir. Genel olarak, etkili tedavi için erken teşhis çok önemlidir ve ebeveynler, çocuklarının uykuyla ilgili herhangi bir sorun için uygun bakımı almasını sağlamak amacıyla doktorlarıyla yakın işbirliği içinde çalışmalıdır.

Uyku bozukluğu neyin belirtisi olabilir?

Çocukluk çağı uykusuzluğu, bir çocuğun haftada en az üç gün uykuya dalmakta ve uykuyu sürdürmekte zorluk çekmesi durumudur. Yatağa gitmeyi reddetme veya ebeveyn yardımı ya da en sevdiği oyuncak veya battaniye gibi bir nesne olmadan uykuya dalmada zorluk, çocukluk çağı uykusuzluğunun yaygın türleridir. Uyku ve gündüz uyanıklık döngüsündeki bozulmalar uyku bozukluklarına neden olur. Bu duruma yol açabilecek belirli faktörler vardır ve bunlar uyku bozukluğunun türüne göre değişir.

• Kalp hastalığı, astım, ağrı veya sinir rahatsızlığı gibi bir tıbbi durumun belirtisi
• Depresyon veya anksiyete bozukluğu gibi bir ruh sağlığı sorununun belirtisi
• İlaçlar
• Bir ilacın yan etkisi
• Kronik ağrı (artrit veya fibromiyalji)
• Astım veya uyku apnesi
• Vardiyalı çalışma uyku bozukluğu
• Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GERD)
• Yatmadan önce kafein veya alkol kullanımı
• Uyku apnesi
• Huzursuz Bacak Sendromu
• Beyindeki bazı kimyasalların veya minerallerin seviyesinin düşük olması
• Menopoz
• Tiroid bozuklukları
• Parkinson ve Alzheimer gibi hastalıklar

Uyku problemi yaşayan çocuklar için ne yapmalı?

Çocuğun yardımsız uyuyamaması veya uykuda kalamaması ebeveynler için oldukça sinir bozucu bir durumdur. Ancak çocuğun kendi başına uyuyabilmesi için atılabilecek adımlar vardır. Öncelikle yapılması gereken şey; onları uyumaktan neyin alıkoyduğunu bulmaktan geçmektedir. Kaygılı mı? Karanlıktan mı korkuyorlar? Yalnız uyumaktan mı çekiniyorlar? Çocuklarla uykuyla ilgili korkuları hakkında konuşmak bile kendilerini daha iyi hissetmelerine yardımcı olabilir. Ardından, uyku eğitimine başlayabilirsiniz.

Daha büyük çocuklar için uyku eğitimi, ebeveynlerin çocuklarını bağımsız olarak uyumaya alıştırmak için kademeli adımlar kullanmasını içerir. Örneğin, bir gece yatağın yanındaki bir sandalyede oturmaktan, ertesi gece sandalyeyi odanın diğer tarafına taşımaya geçebilirsiniz. Bu küçük adımları, çocuklar kendi başlarına uyuyana kadar sürdürebilirsiniz. Çocuğunuza bunun onlar için ne kadar zor olduğunu anladığınızı, ancak pratikle bunu başarabileceklerinden emin olduğunuzu söylemek iyidir. Amaç, içeri girip iyi geceler dediğinizde çocuğunuzun uyuyabilmesini sağlamaktır.

Uyku düzeni oluşturmak, çocukların düzenli uyumasına da yardımcı olur. Diş fırçalamaktan ışığı kapatmaya kadar her şeyi içerebilir. Bu aynı zamanda ebeveynlerin herhangi bir düzeni veya uyku sorununu takip etmelerine de yardımcı olur. Örneğin, pazartesi okul haftasının ilk günü olduğu için pazar gecesinin daha zor geçtiğini fark edebilirsiniz. Yatmadan önce ılık bir banyo yapmak ve yatağı sadece uyumak için kullanmak gibi diğer rutinler de yardımcı olur. Çocuklar gecenin bir yarısında uyanırsa, onları hemen yatağa geri göndermek en iyisidir.

Bu gibi değişiklikler yaptıktan sonra bile çocuğunuz hala uyuyamıyorsa, çocuk doktoruyla konuşmanın zamanı gelmiştir. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) uyku sorunları için faydalı bir tedavi yöntemi olabilir ve bazı durumlarda ilaç tedavisi de yardımcı olabilir.