Diş dolgusu nedir? Diş dolgusu nasıl yapılır?

Diş dolgusu, çürük, kırık ya da aşınma nedeniyle madde kaybına uğrayan dişin temizlenip uygun bir malzemeyle yeniden şekillendirilmesidir. İşlem çoğunlukla lokal anestezi altında, tek seansta yapılır. Dolgu malzemesi dişin konumuna, boşluğun büyüklüğüne ve kişinin ihtiyacına göre seçilir. Dolgudan sonra birkaç gün süren hafif hassasiyet sık görülür, ısırınca artan ya da zonklayan ağrı ise diş hekimine gösterilmesi gereken bir durumdur.

Öne çıkanlar

• Dolgu dişteki çürüğü durdurmak ve kaybolan dokuyu tamamlamak için yapılır, dişi çekime gitmeden korumayı amaçlar.
• Dolgudan sonra yemek yemek için uyuşukluğun geçmesini beklemek, yanak ve dil ısırılmasını önler.
• Hafif sıcak-soğuk hassasiyeti genellikle bir iki hafta içinde azalır.
• Yalnızca ısırınca ortaya çıkan ağrı çoğu zaman dolgunun yüksek kaldığını gösterir ve hekimin küçük bir düzeltmesiyle giderilebilir.

Diş dolgusu neden yapılır?

Diş dolgusu, diş minesi ve altındaki dentin tabakasında oluşan boşluğu kapatmak için yapılır. Çürük temizlenmeden bırakıldığında dişin derin katmanlarına, yani sinir ve damarların bulunduğu pulpaya ilerleyebilir. Bu aşamaya gelen dişte dolgu tek başına yetmeyebilir ve kanal tedavisi gündeme gelebilir.

Dolgu en sık şu durumlarda uygulanır:

• Diş çürüğü
• Dişte kırık ya da çatlak
• Diş sıkma veya gıcırdatmaya bağlı aşınma
• Eski dolgunun kırılması, düşmesi ya da altında yeniden çürük oluşması
• Ön dişlerde renk değişikliği veya küçük şekil bozuklukları

Diş dolgusu çeşitleri nelerdir?

Dolgu çeşitleri, kullanılan malzemeye ve dolgunun ağız içinde mi yoksa laboratuvarda mı hazırlandığına göre ayrılır. Hangi malzemenin uygun olduğuna muayene ve gerekirse röntgen sonrasında diş hekimi karar verir.

Kompozit dolgu

Kompozit dolgu, diş renginde reçine esaslı bir malzemedir. Katman katman yerleştirilir ve her katman özel bir ışıkla sertleştirilir. Ön diş dolgusu ve estetik diş dolgusu denildiğinde genellikle bu malzeme kastedilir. Arka dişlerde kompoziti amalgamla karşılaştıran 2021 tarihli Cochrane derlemesi, kompozitin daha sık yenilenmesi gerekebileceğini bildirir. Derleme bu kanıtın kesinliğinin düşük olduğunu ve çalışmalarda bugünkünden eski malzemelerin kullanıldığını da belirtir.

Amalgam dolgu

Amalgam dolgu, gümüş, kalay, bakır ve cıvadan oluşan metal renkli bir alaşımdır. Arka dişlerde uzun yıllar kullanılmıştır ve çiğneme kuvvetine dayanıklıdır. Civa Hakkında Minamata Sözleşmesi kapsamında 2023'ten bu yana çocuklarda, hamilelerde ve emziren annelerde kullanılmaması öngörülür. Sözleşmenin tarafları 2025'te amalgam üretimini ve ticaretini 2034'e kadar sona erdirme kararı aldı.

Cam iyonomer dolgu

Cam iyonomer dolgu, diş renginde, florür salabilen bir malzemedir. Çiğneme yükünün az olduğu bölgelerde, diş eti sınırına yakın boşluklarda ve süt dişlerinde tercih edilebilir.

Porselen dolgu (inley ve onley)

Porselen dolgu, ölçü alındıktan sonra laboratuvarda hazırlanır ve dişe yapıştırılır. Geniş madde kaybı olan dişlerde düşünülebilir ve en az iki seans gerektirir.

Geçici dolgu

Geçici dolgu, kalıcı tedavi tamamlanana kadar dişi korumak için konur. Kanal tedavisinin seansları arasında ya da porselen dolgunun hazırlanmasını beklerken kullanılır ve kalıcı dolgu yerine geçmez.

Diş dolgusu nasıl yapılır?

Diş dolgusu, çürük dokunun temizlenmesi ve oluşan boşluğun seçilen malzemeyle doldurulması esasına dayanır. Adımlar malzemeye göre küçük farklar gösterir.

Muayene ve röntgen

Hekim dişi muayene eder, çürüğün derinliğini ve komşu dişlerin durumunu görmek için gerekirse röntgen çeker.

Bölgenin uyuşturulması

Dişin çevresine lokal anestezi uygulanır. Çok küçük ve yüzeysel çürüklerde anestezi gerekmeyebilir.

Çürüğün temizlenmesi

Çürük doku ve eski dolgu varsa eski dolgu kaldırılır. Boşluk, malzemenin tutunacağı biçimde hazırlanır.

Dolgunun yerleştirilmesi

Kompozit dolguda dişe bağlayıcı bir ajan sürülür, malzeme katmanlar hâlinde yerleştirilir ve ışıkla sertleştirilir. Amalgam dolgu ise boşluğa sıkıştırılarak şekillendirilir.

Kapanış kontrolü ve cila

Hekim, hastanın dişlerini kapatmasını ister ve yüksek kalan noktaları düzeltir. Son olarak dolgu yüzeyi pürüzsüz hâle getirilir.

Dolgudan sonra ne zaman yemek yenir?

Dolgudan sonra yemek yemek için dolgunun kendisinden çok anestezinin etkisi belirleyicidir. Uyuşukluk sürerken çiğnemek, farkında olmadan yanak ya da dilin ısırılmasına yol açabilir. Bu nedenle çoğu durumda uyuşukluğun geçmesini beklemek yeterlidir.

Dolgunun ilk günlerinde şunlara dikkat etmek işinizi kolaylaştırır:

• Uyuşukluk geçene kadar sıcak içeceklerden uzak durmak (ağız içi ısıyı algılayamadığı için yanık riski olur)
• Yemeye başladığınızda yavaş ve mümkünse dolgunun olmadığı tarafla çiğnemek
• Amalgam dolguda hekim aksini söylemediyse ilk gün sert ve yapışkan yiyeceklerle dolgulu tarafı zorlamamak
• Hassasiyet sürerken çok soğuk ya da çok sıcak yiyecek ve içecekleri sınırlamak
• Dişleri her zamanki gibi fırçalamak ve diş ipini dolgu kenarlarında nazikçe kullanmak

Dolgu sonrası ağrı neden olur?

Dolgu sonrası ağrının çoğu, işlem sırasında uyarılan dişin ve diş etinin verdiği geçici bir tepkidir. Hafif hassasiyet ve diş eti sızlaması genellikle bir iki hafta içinde kendiliğinden azalır. Ağrının ne zaman ve nasıl ortaya çıktığı, nedenini anlamaya yardımcı olur.

Sıcak ve soğukla gelen sızı

Dolgudan sonraki günlerde soğuk su ya da sıcak çayla kısa süren bir sızı hissedilebilir. Uyaran ortadan kalkınca hemen geçiyorsa ve giderek azalıyorsa çoğunlukla geçicidir.

Bastırınca ya da ısırınca ağrı

Dolgu yapılan diş bastırınca ağrıyorsa dolgu kapanışta yüksek kalmış olabilir. Hekim dolguyu birkaç dakika içinde düzelterek bu sorunu giderebilir.

Kendiliğinden başlayan zonklama

Hiçbir uyaran olmadan başlayan, geceleri artan zonklayıcı ağrı, çürüğün pulpaya ulaştığını gösterebilir. Bu durumda kanal tedavisi gerekebilir.

Diş etinde hassasiyet

Dolgu diş eti sınırına yakınsa işlem sırasında diş eti tahriş olabilir. Bu hassasiyet de çoğunlukla birkaç gün içinde geçer.

Hatalı diş dolgusu nasıl anlaşılır?

Hatalı diş dolgusu, çoğu zaman çiğnerken fark edilen bir rahatsızlık veya dolgu kenarında hissedilen bir değişiklikle kendini belli eder. Bazı belirtiler aylar sonra ortaya çıkabilir.

Şu belirtiler dolgunun kontrol edilmesi gerektiğini düşündürür:

• Dişleri kapatınca dolgulu dişin diğerlerinden önce temas etmesi
• İki haftadan uzun süren ya da artan hassasiyet
• Dolgu ile diş arasında dille hissedilen basamak veya boşluk
• Diş aralarına sürekli yemek kaçması ya da diş ipinin dolgu kenarında takılıp yırtılması
• Dolguda kırık, çatlak veya parça kopması
• Dolgu çevresinde koyulaşan renk değişikliği

Dolgulu dişte ısırınca artan ağrı, kendiliğinden başlayan zonklama, kırılan bir dolgu ya da yüzde şişlik varsa Ağız ve Diş Sağlığı bölümünde bir diş hekiminin muayenesi önerilir.