Kalp kapak hastalıkları nedir? Belirtileri ve tedavisi

Kalp kapak hastalıkları, kalpteki kapakların kanın doğru yönde akmasını sağlayan işlevinde bozulma olmasıdır. Kapak yeterince açılamadığında darlık, tam kapanamadığında ise yetmezlik gelişebilir. Hafif hastalıklar uzun süre belirti vermeyebilirken ilerleyen durumlarda nefes darlığı, çabuk yorulma ve çarpıntı görülebilir. Tanı ve tedavi planı, hangi kapağın etkilendiğine ve bozukluğun derecesine göre belirlenir.

Kalp kapakları ne işe yarar?

Kalpte mitral, aort, triküspit ve pulmoner olmak üzere dört kapak bulunur. Kapaklar, kalbin kasılma ve gevşeme evrelerinde açılıp kapanarak kanın ileri yönde akmasına yardımcı olur. Bu yapıların işlevi bozulduğunda kalp odacıklarının yükü artabilir.

Kapak darlığı, kanın kapaktan geçişini zorlaştırırken kapak yetmezliği kanın geriye kaçmasına neden olabilir. Bu bozukluklar kalbin iş yükünü artırabilir.

Kalp kapak hastalıkları nelerdir?

Kapak hastalıkları, kapağın açılma ve kapanma işlevine göre sınıflandırılır. Aynı kişide birden fazla kapak etkilenebilir veya bir kapakta hem darlık hem yetmezlik bulunabilir. Sık kullanılan tanımlar şöyledir:

• Kapak darlığı (stenoz): Kapak açıklığı daraldığında kanın geçişi zorlaşır ve kalbin yükü artabilir.
• Kapak yetmezliği (regürjitasyon): Kapak tam kapanmadığında kanın bir kısmı geriye kaçabilir.
• Mitral kapak prolapsusu: Mitral kapak yaprakçıklarının kapanma sırasında sol kulakçığa doğru bombeleşmesidir; bazı kişilerde mitral yetmezliğe eşlik edebilir.
• Doğumsal kapak anomalileri: Biküspit aort kapağı gibi yapısal farklılıklar doğumdan itibaren bulunabilir.

Kalp kapak hastalıkları neden olur?

Kalp kapak hastalıkları doğuştan gelişebileceği gibi yaşamın ilerleyen dönemlerinde de ortaya çıkabilir. Nedeni belirlemek, hastalığın ilerleme riskini ve uygun takip planını değerlendirmeye yardımcı olur. Öne çıkan nedenler şunlardır:

• Yaşa bağlı kireçlenme: Özellikle aort kapağında sertleşme ve darlık gelişmesine yol açabilir.
• Romatizmal kalp hastalığı: Geçirilmiş romatizmal ateş, özellikle mitral kapağa zarar verebilir.
• Enfektif endokardit: Kalp kapağını etkileyen enfeksiyon, kapak dokusunda hasara neden olabilir.
• Doğumsal farklılıklar: Bazı kapaklar doğuştan farklı sayıda yaprakçığa veya yapısal özelliklere sahip olabilir.
• Kalp kası ve odacıklarındaki değişiklikler: Kalp yetmezliği veya kalp boşluklarının genişlemesi bazı kapaklarda ikincil yetmezliğe neden olabilir.

Kalp kapak hastalıklarının belirtileri nelerdir?

Kapak hastalığı her zaman şikâyete neden olmaz. Belirtiler geliştiğinde bunların şiddeti, hastalığın ekokardiyografideki derecesiyle her zaman birebir örtüşmeyebilir. Aşağıdaki yakınmalar kardiyoloji değerlendirmesi gerektirebilir:

• Nefes darlığı: Özellikle efor sırasında veya ilerleyen durumlarda istirahatte görülebilir.
• Çabuk yorulma: Günlük aktivitelerde eskisine göre daha hızlı tükenme hissi oluşabilir.
• Çarpıntı: Kalp ritmindeki değişikliklere eşlik edebilir.
• Baş dönmesi veya bayılma: Özellikle bazı ileri aort darlığı olgularında görülebilir.
• Bacaklarda şişlik: İleri kapak hastalığında sıvı birikimine bağlı gelişebilir.
• Göğüs ağrısı: Bazı kapak hastalıklarında eforla ortaya çıkabilir.

Ani gelişen ciddi nefes darlığı, bayılma veya şiddetli göğüs ağrısı acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtilerin farklı kalp ve akciğer hastalıklarından da kaynaklanabileceği unutulmamalıdır.

Mitral ve aort kapak hastalıkları arasındaki fark nedir?

Mitral kapak, sol kulakçık ile sol karıncık arasında bulunur; aort kapağı ise kanın sol karıncıktan ana atardamara geçişini düzenler. Her iki kapakta da darlık veya yetmezlik gelişebilir. Mitral kapak yetmezliğinde kanın bir kısmı sol kulakçığa geri dönerken aort darlığında kanın kalpten çıkışı zorlaşır.

Mitral kapak yetmezliğinde kapak tam kapanmadığı için kanın bir kısmı sol kulakçığa geri kaçar. Hastalığın derecesi ve kalp üzerindeki etkileri ekokardiyografiyle değerlendirilir.

Kalp kapak hastalıkları nasıl teşhis edilir?

Tanıda hastanın yakınmaları, öz geçmişi ve fizik muayene bulguları birlikte değerlendirilir. Kalp dinlenirken duyulan üfürüm bir ipucu olabilir ancak her üfürüm önemli kapak hastalığı anlamına gelmez. Temel inceleme yöntemi ekokardiyografidir (EKO).

• Ekokardiyografi (EKO): Kapak yapısını, kan akımını, darlık veya kaçağın derecesini ve kalp odacıklarını gösterir.
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalp ritmi ve eşlik eden elektriksel değişiklikler hakkında bilgi verir.
• Transözofageal ekokardiyografi (TEE): Gerektiğinde kapağın daha ayrıntılı görüntülenmesini sağlar.
• BT veya kalp MR'ı: Bazı hastalarda girişim planlaması veya ek anatomik değerlendirme için kullanılabilir.

Hangi testlerin gerekli olduğuna kardiyoloji uzmanı karar verir. Tek bir test sonucu yerine belirtiler ve görüntüleme bulguları birlikte yorumlanır.

Kalp kapak hastalıkları nasıl tedavi edilir?

Tedavi, kapağın türüne, darlık veya yetmezliğin şiddetine, kalbin pompalama işlevine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Hafif ve belirti vermeyen hastalıklarda düzenli takip yeterli olabilir. İleri hastalıkta kapak onarımı veya değişimi gerekebilir.

• Düzenli takip: Kardiyoloji kontrolleri ve uygun aralıklarla EKO yapılarak değişim izlenir.
• İlaç tedavisi: Eşlik eden kalp yetmezliği, ritim bozukluğu veya başka sorunların yönetiminde kullanılabilir; yapısal kapak darlığını her zaman ortadan kaldırmaz.
• Kapak onarımı: Uygun anatomide, özellikle bazı mitral kapak hastalıklarında değerlendirilebilir.
• Kapak değişimi: Gerekli durumlarda cerrahi yöntemle mekanik veya biyolojik kapak yerleştirilebilir.
• Kateter yoluyla girişimler: Uygun seçilmiş hastalarda TAVI veya mitral kapağa yönelik kateter temelli tedaviler düşünülebilir.

Müdahale kararı yalnızca yaşa veya tek bir ölçüme dayanmaz. Güncel yaklaşımda hastanın tercihleri, görüntüleme bulguları, işlem riski ve multidisipliner kalp ekibinin değerlendirmesi önemlidir. Mekanik kapak takılan kişilerde uzun süreli antikoagülan tedavi gerekliliği ayrıca görüşülür.

Kalp kapak hastalıklarıyla yaşarken nelere dikkat edilmeli?

Düzenli kontrol, hastalığın zaman içindeki değişimini saptamak için önemlidir. Daha önce olmayan nefes darlığı, çarpıntı, bayılma veya efor kapasitesinde azalma gelişirse kontrol tarihini beklemeden hekime başvurulmalıdır. Fiziksel aktivite ve ilaç kullanımı, kapak hastalığının derecesine göre bireyselleştirilmelidir.

Kapak hastalığı olan herkesin aynı sıklıkta kontrol veya aynı tedaviye ihtiyacı yoktur. Diş sağlığının korunması önemlidir; enfektif endokardit için koruyucu antibiyotik yalnızca belirli yüksek riskli kişilerde ve belirli işlemlerde hekim önerisiyle kullanılır.

Kalp kapak hastalıklarının tanı ve takibi için Kardiyoloji bölümüne başvurulabilir. Girişim veya ameliyat gerektiren olgularda Kalp ve Damar Cerrahisi ekibiyle birlikte değerlendirme yapılabilir.