Koma pozisyonu nedir? Koma pozisyonu nasıl verilir?
Koma pozisyonu (bilinci yerinde olmayan ancak nefes alan bir kişiye uygulandığında "iyileşme pozisyonu" olarak da adlandırılır), bilinci yerinde olmayan bir kişinin hava yolunu açık tutmak ve hava yolu tıkanıklığı veya kusmuk aspirasyonu riskini azaltmak için kullanılan güvenli bir yan yatış pozisyonudur.
Koma pozisyonu hangi durumlarda uygulanır?
Koma pozisyonu, tıp literatüründe bilinci kapalı ve ciddi şekilde beyin fonksiyonları etkilenmiş hastalarda gözlemlenen bir vücut duruşuna verilen isimdir. Genellikle yüksekten düşmeler, alınan güçlü darbeler, kafa travmaları, aşırı alkol kullanımı, yabancı madde kullanımı, havale, şeker hastalığı, karaciğer hastalıkları ve çeşitli başka hastalıklar sonucu koma görülebilir.
Koma pozisyonu uygulanmasını gerektiren durumlar şunlardır:
- Ciddi kafa travmaları veya beyin yaralanmaları
- Şiddetli zehirlenmeler veya aşırı alkol/madde kullanımı
- Diyabetik koma (şeker hastalığı kaynaklı)
- Epilepsi (havale) nöbeti sonrası bilinçsizlik
- Bayılma, nefes alabilen ancak bilinci kapalı yaralanmalar
Koma pozisyonu neden önemlidir?
Bilinçsiz veya tepkisiz kaldığınızda, kaslarınızın çoğu gevşer ve sarkık hale gelir. Örneğin, alt çenenize bağlı büyük bir kas olan diliniz, bilinçsizseniz ve sırt üstü yatıyorsanız, geriye doğru sarkarak hava yolunuzu tıkar ve nefes alamazsınız. Ayrıca, yemek borunuz (boğazınızdan midenize giden tüp) ve midenizin üst kısmındaki sfinkter (kapak) gevşer ve açık kalır, bu da midenizin içeriğinin yukarı doğru sızmasına ve potansiyel olarak akciğerlerinize kaçmasına neden olur. Bu, pasif kusma olarak bilinir ve kazazede için son derece tehlikelidir. Bu nedenle, kazazedenin hava yolunu korumanız hayati önem taşır. Kısaca koma pozisyonu çok önemlidir çünkü bu, solunum yolunu açık tutar, kusmuk veya tükürük gibi sıvıların boşalmasını sağlayarak ölümcül boğulmayı engeller.
Bayılan kişiye koma pozisyonu nasıl verilir?
“Koma pozisyonu” tıp literatüründe iki şekilde anlaşılır. Birincisi, ciddi beyin hasarında bilinci kapalı hastaların vücudunun refleks olarak aldığı pozisyonlardır; bu pozisyonu hasta aktif olarak oluşturmaz, kolların ve bacakların duruşu nörolojik hasarın tipine göre değişir. İkincisi, bilinç bulanıklığı veya bayılma gibi durumlarda uygulanan güvenli yatış pozisyonudur. Bu pozisyonda amaç, hastanın solunumunun açık kalmasını ve aspirasyon riskinin azaltılmasını sağlamaktır. Uygulama adımları şunlardır:
- Kişi yaralının yan yatırılacağı tarafa geçer. Hasta ya da yaralının kendisine yakın olan kolu eklem yerlerinden tutarak çok yavaş hareketler ile başın yan tarafına yukarı doğru kaldırır.
- Hastanın uzak olan kolu eklem yerlerinden tutularak avuç içi diğer kolun omzuna gelecek şekilde konumlandırır. Kol omuzdan tutulmaya devam edilir.
- Kişi diğer eli ile kendisine uzak olan ayağı eklem yerinden kavrayarak ayak topuğu kalçaya iyice yaklaşacak şekilde çeker.
- Kalça ve omuzdan tutar pozisyonda olan kişi bu aşamada hasta ya da yaralıyı yavaş hareketler ile yan çevirmeye başlar.
- Yan çevirme işlemi uzak taraftaki diz ve dirsek yere değene kadar devam eder.
- Bükülü kollar başı destekler durumda olur ve baş arkaya doğru eğilerek hava yollarının açık olduğundan emin olunur.
- Kişi çevirme işlemini tamamladıktan sonra gerekli olan düzeltmeleri yapar ve solunumun devam edip etmediğini kontrol eder.
- Acil yardım ekibinin desteği gelene kadar bölgeden ayrılmamak gerekir.
- Kafatası ve omurga yaralanması olan hasta ya da yaralılara felç kalma risklerinin yüksek olması nedeniyle koma pozisyonunun verilemeyeceği unutulmamalıdır. Kafatası ve omurgası yaralanan hasta ya da yaralıların kesinlikle hareket ettirilmemesi gerekmektedir.
Koma pozisyonu hayat kurtarır mı?
Evet, bilinci yerinde olmayan ancak nefes alan bir kişiyi koma (iyileşme) pozisyonuna getirmek, hava yolunu açık tutarak ve boğulma veya aspirasyon riskini azaltarak hayat kurtarabilir.
Nasıl fayda sağlar?
Yan yatış pozisyonu, dilin geriye doğru düşüp boğazı tıkamasını önleyerek solunum yolunu açık tutar; aksi takdirde bu durum nefes almayı zorlaştırabilir.
Kan, kusmuk veya salgılar, akciğerlere solunarak (aspirasyon) solunum yolu tıkanıklığına, boğulmaya veya aspirasyon pnömonisine neden olmak yerine ağızdan dışarı akabilir.
Bilinçsiz bir kişiyi stabilize ederek acil yardım beklenirken solunum ve dolaşımın izlenmesini kolaylaştırır.
Kişi normal şekilde nefes almaya devam ederse, daha invaziv hava yolu müdahalelerine olan ihtiyacı azaltır.
Hangi durumda uygulanır?
Kişi bilinçsiz veya tepkisizdir ancak normal şekilde nefes alır ve nabzı var.
Omurga (boyun veya sırt) yaralanması şüphesi bulunmamaktadır.
Hangi durumlarda uygulanmaz?
Kişi nefes almıyor veya nabzı yok (hemen kalp masajına başlayın).
Omurga yaralanmasından şüpheleniyorsanız, hayati tehlike oluşturma riskini önlemek için kesinlikle gerekli olmadıkça onları döndürmeyin.
Önemli uyarılar!
Koma pozisyonu bir ilk yardım önlemidir, kesin bir tedavi yöntemi değildir. Bilinci kapalı bir kişi için her zaman acil servisleri arayın.
Kişiyi iyileşme pozisyonuna aldıktan sonra, nefes alıp vermesini ve tepkisini sürekli olarak izleyin; nefes almayı durdurursa kalp masajına başlamaya hazır olun.
Eğitimli bir kişi tarafından uygulanmalıdır, çünkü doğru şekilde öğretilen teknik birini taşırken zarar verme olasılığını azaltır.
