Otoimmün hastalıkları hangileri? Otoimmün hastalıklar tedavi edilmezse ne olur?

Otoimmün hastalıklarda, bağışıklık sistemi yanlışlıkla sağlıklı hücrelere, dokulara ve organlara saldırır. Otoimmün hastalıkların bazıları yaygın ve bilinen hastalıklarken —örneğin Tip 1 diyabet, Multipl Skleroz, Lupus, Romatoid Artrit— bazıları ise daha nadir görülür ve teşhis edilmesi zordur. Tedavi edilmeyen otoimmün hastalıklar, vücudun farklı sistemlerinde kalıcı hasara neden olabilir.

Otoimmün nedir?

Otoimmünite, kişinin kendi vücuduna ait bileşenlere (otoantijenlere) karşı bağışıklık sistemi tarafından oluşturulan antikorların (B lenfositleri tarafından üretilir) ve T lenfositlerinin varlığıyla tanımlanır. Bu durumda oto-reaktif lenfositler, normalde etkisiz kalmaları gerekirken, hastalığın doğrudan nedeni hâline gelir. Otoimmün hastalıklarda bu hücreler poliklonal olarak çoğalır; çünkü onları baskılayan doğal savunma mekanizmaları başarısız olmuştur. Bu nedenle otoimmün hastalıklar, bağışıklık sisteminin düzensizliğinin bir sonucu olarak değerlendirilebilir.

Otoimmün hastalıklar hangileri?

Sağlıklı bir bağışıklık sistemi, vücudu hastalıklara ve enfeksiyonlara karşı korur. Ancak sistem bozulduğunda, sağlıklı hücreleri yabancı olarak tanıyıp onlara saldırabilir. Bu durum, otoimmün hastalık olarak tanımlanır ve vücudun herhangi bir bölümünü etkileyerek işlev kaybına ya da hayati tehlikeye neden olabilir. Otoimmün hastalıkların kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık önemli bir faktör olarak görülmektedir. Virüsler, çevresel toksinler ve bazı kimyasallar da genetik yatkınlıkla birleştiğinde hastalığı tetikleyebilir.

Yaygın otoimmün hastalıklar şunlardır:

• Addison hastalığı
• Çölyak hastalığı
• Dermatomiyozit
• Graves hastalığı
• Haşimato tiroiditi
• İltihaplı bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit)
• Multipl Skleroz
• Miyastenia Gravis
• Kötü huylu kansızlık
• Reaktif artrit
• Romatoid Artrit
• Sjögren sendromu
• Sistemik Lupus Eritematozus (Lupus)
• Tip 1 Diyabet

Otoimmün hastalıklar nasıl anlaşılır?

Otoimmün hastalıkların belirtileri, hangi organ ya da sistemin etkilendiğine bağlı olarak değişiklik gösterir. Belirtiler hastalığın türüne göre farklılık gösterebilir. Ancak bazı yaygın semptomlar şunlardır:

• Sürekli yorgunluk ve tükenmişlik hissi
• Sık sık ateşlenme
• Genel bir hastalık hissi
• Eklem ağrısı ve şişlik
• Ciltte kızarıklık veya döküntü
• Mide ağrısı, sindirim sorunları
• Şişmiş lenf bezleri

Bu semptomlar, diğer hastalıklarla da örtüşebileceği için tanı koymak zor olabilir. Belirtiler zaman zaman alevlenip zaman zaman hafifleyebilir. Şiddetlendiği dönemler "alevlenme", hafiflediği veya geçici olarak kaybolduğu dönemler "remisyon" olarak adlandırılır.

Otoimmün hastalıkların psikolojik nedenleri nelerdir?

Stres, otoimmün hastalıkların ortaya çıkmasında ya da şiddetlenmesinde önemli rol oynayabilir. Kronik stres, bağışıklık sistemini zayıflatabilir ve dengesini bozabilir. Araştırmalar, stres kaynaklı bozukluk tanısı konan kişilerde otoimmün hastalıkların görülme oranının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Özellikle lupus ve romatoid artrit gibi hastalıklarla ilişkili bulunmuştur. Aşırı stres aynı zamanda kalp hastalıkları, diyabet gibi diğer kronik hastalıkların gelişme riskini de artırabilir.

Otoimmün hastalıklar nasıl teşhis edilir?

Otoimmün hastalıkların teşhisi çoğu zaman zordur. Belirli bir otoimmün hastalık için tek bir kesin test bulunmaz ve semptomlar pek çok hastalıkla benzerlik gösterebilir. Bu nedenle doğru tanı için birden fazla test ve uzman görüşü gerekebilir.

Tanıda kullanılan başlıca testler:

Anti Nükleer Antikor (ANA) testi

Kanda otoantikor varlığını tespit eder.

Otoantikor testleri

ANA, Anti-dsDNA, SS-A, Anti-Scl-70 gibi testler içerir.

Tam kan sayımı (CBC) ve lökosit diferansiyeli

Beyaz kan hücrelerinin tipi ve sayısı ölçülür.

Kapsamlı Metabolik Panel (CMP)

Elektrolit dengesi, böbrek ve karaciğer fonksiyonları değerlendirilir.

C-Reaktif Protein (CRP)

Vücutta iltihap varlığını gösterir.

Eritrosit Sedimentasyon Hızı (ESH)

İltihap düzeyini dolaylı olarak ölçer.

İdrar tahlili

Böbrek, karaciğer ve diyabet gibi durumların değerlendirilmesinde kullanılır.

Otoimmün hastalıklar nasıl tedavi edilir?

Otoimmün hastalıkların kesin bir tedavisi bulunmamakla birlikte, belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak mümkündür. Erken teşhis, organ hasarının önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Başlıca tedavi seçenekleri şunlardır:

İltihap önleyici ilaçlar

Ağrı ve inflamasyonu azaltmak için

Kortikosteroidler

Özellikle alevlenmelerde kısa süreli kullanılır

Ağrı kesiciler

Parasetamol veya kodein gibi

Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar

Bağışıklık sisteminin aşırı tepkisini azaltır

Fizik tedavi

Hareket kabiliyetini artırmaya yönelik

Eksik hormon/sistem desteği

Örneğin Tip 1 diyabette insülin enjeksiyonları

Cerrahi müdahaleler

Crohn hastalığında bağırsak tıkanıklığını gidermek gibi

Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar ciddi yan etkiler taşıyabilir. Özellikle bazı kanser türlerinin riskini artırabileceği için bu ilaçların kullanımı mutlaka hekim gözetiminde olmalıdır.

Otoimmün hastalıklarda ne yememeli?

Bazı yiyecekler, iltihabı artırarak otoimmün semptomları tetikleyebilir. Aşağıdaki gıdalardan mümkün olduğunca uzak durulması önerilir:

İşlenmiş gıdalar ve fast food

Yüksek sodyum, sağlıksız yağlar ve katkı maddeleri içerir.

Şeker

İnflamasyonu artırır, kilo artışı ve metabolik bozukluklara neden olabilir.

Yapay tatlandırıcılar

Bağırsak mikrobiyotasını bozarak iltihabı tetikleyebilir.

Aşırı tuz

Su tutulumuna ve yüksek tansiyona yol açar.

Gluten içeren tahıllar (buğday, arpa, çavdar)

Özellikle çölyak hastalarında ciddi reaksiyonlara yol açabilir.

Süt ürünleri

Bazı bireylerde eklem ağrısı ve sindirim problemlerini artırabilir.

Aşırı alkol

Bağışıklık sistemini zayıflatır.

Kırmızı et

Yüksek hayvansal protein alımı, inflamasyonu artırabilir.

Kızarmış yiyecekler

Trans yağ ve doymuş yağ içerikleri nedeniyle iltihap yapıcıdır.

Bazı sebzeler (domates, biber, patlıcan, patates): Solanin içeriği bazı bireylerde semptomları şiddetlendirebilir.

Otoimmün hastalıklar tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen otoimmün hastalıklar, vücudun farklı sistemlerinde kalıcı hasara neden olabilir. Kanser, kalp hastalıkları gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir ve yaşam kalitesinde ciddi düşüşe yol açabilir.