Gardasil: HPV aşısı nedir, kimlere yapılır ve nelere dikkat edilmeli?

Gardasil, insan papilloma virüsüne (HPV) bağlı; rahim ağzı, vajina, vulva, anüs ve boğaz kanserleri ile genital siğiller gibi hastalıklara karşı koruma sağlayan bir aşıdır.  Gardasil, mevcut HPV enfeksiyonları veya kanserleri için bir tedavi değil, önleyici bir aşıdır.  Dünya genelinde en yaygın kullanılan HPV aşıları arasında yer alan aşının, güncel versiyonu olan "Gardasil 9", dokuz farklı HPV tipine karşı koruma sağlamaktadır. Bu aşı genellikle 9 ila 45 yaş arası bireylere uygulanır ve yaşa bağlı olarak 2 veya 3 dozluk bir seri gerektirir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), HPV aşılamasını küresel kanser önleme stratejisinin temel bileşeni olarak tanımlamakta ve tüm ülkelerin ulusal aşılama programlarına dâhil etmesini önermektedir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı HPV aşısını 2024 itibarıyla ulusal aşı takvimine almıştır.

Gardasil hangi HPV tiplerine karşı koruma sağlar?

HPV, 200'den fazla alt tipi bulunan ve çoğunlukla cinsel temas yoluyla bulaşan yaygın bir virüstür. Tiplerin büyük bölümü kendiliğinden temizlenir; ancak bazı yüksek riskli tipler kalıcı enfeksiyona ve kansere zemin hazırlar.

Birçok ülkede kullanılan Gardasil 9, dokuz farklı HPV tipine (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 tipleri) karşı koruma sağlar. Önceki versiyon olan Gardasil 4, yalnızca HPV 6, 11, 16 ve 18'e karşı koruma sağlamaktaydı. Gardasil 9 ile ek beş yüksek riskli tipe karşı da bağışıklık kazandırılmaktadır.

Gardasil hangi hastalıklara karşı koruma sağlar?

Gardasil aşılaması aşağıdaki HPV bağlantılı hastalıklarda etkilidir:

• Rahim ağzı kanseri (servikal kanser)
• Vajinal ve vulvar kanser
• Anal kanser
• Orofaringeal kanser (ağız ve boğaz kanserleri)
• Penis kanseri
• Genital siğiller (kondiloma akuminata)
• Servikal intraepitelyal neoplazi (rahim ağzı kanseri öncesi lezyonlar)
• Klinik çalışmalar, daha önce HPV ile karşılaşmamış bireylerde aşının koruyuculuğunun yüzde 97'nin üzerinde olduğunu ortaya koymaktadır.

Gardasil kimler için uygundur?

WHO ve Türkiye Sağlık Bakanlığı önerileri doğrultusunda Gardasil 9, 9 ila 45 yaş arası erkek ve kadınlarda 9 farklı HPV türünün neden olduğu çeşitli kanser ve hastalıkları önlemek için kullanılır. Cinsel aktivite başlamadan önce uygulandığında en etkilidir ve genellikle 11-12 yaşlarında önerilir, ancak "telafi" aşısı ve 45 yaşına kadar yetişkinler için de onaylanmıştır.

Gardasil'in doz şeması nasıldır?

Uygulama yaşa göre farklılık gösterir:

9–14 yaş

• İki doz; ikinci doz birinci dozdan 6-12 ay sonra uygulanır

15 yaş ve üzeri

• Üç doz; ikinci doz birinci dozdan 1–2 ay, üçüncü doz ise birinci dozdan 6 ay sonra uygulanır
• Doz aralarına uyulması aşının etkinliği açısından önemlidir. Aşı serisi başlatıldıktan sonra tamamlanmamışsa baştan başlamak gerekmez; kaldığı yerden devam edilebilir.

Gardasil'in yan etkileri nelerdir?

Gardasil 9'un yan etkileri genellikle hafif ve geçicidir; en yaygın olanları enjeksiyon bölgesinde ağrı, şişlik veya kızarıklık, baş ağrısı, ateş, mide bulantısı ve baş dönmesidir. Özellikle ergenlerde bayılma görülebilir ve aşıdan sonra 15 dakika oturmak bu riski azaltır.  Anafilaksi gibi ağır alerjik reaksiyonlar son derece nadir bildirilmiştir. EMA ve FDA güvenlik değerlendirmeleri, Gardasil'in ciddi yan etki profilinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu onaylamaktadır.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Gardasil aşısı olan kişiler rahim ağzı kanseri taramasına gerek duymaz." (Yaygın yanılgı)

Gardasil aşısı, rahim ağzı kanserine neden olan en yaygın yüksek riskli HPV tiplerine karşı yüksek koruma sağlasa da, kansere neden olan tüm tipleri kapsamaz; bu nedenle tam koruma için düzenli ve sürekli taramalar gereklidir. (Gerçek)

"Gardasil yalnızca kadınlar için yapılır." (Yaygın yanılgı)

Hayır, Gardasil 9 sadece kadınlar için değil. İnsan Papillomavirüsü (HPV) kaynaklı hastalıklara karşı koruma sağlamak amacıyla hem erkekler hem de kadınlar için onaylanmıştır. (Gerçek)

"HPV aşısı cinsel aktiviteyi teşvik eder." (Yaygın yanılgı)

Hayır, HPV aşısının cinsel aktiviteyi teşvik ettiği iddiası yanlıştır. Kapsamlı bilimsel araştırmalar ve çalışmalar, HPV aşısının cinsel davranış üzerinde hiçbir etkisi olmadığını tutarlı bir şekilde göstermiştir. Aşı bir kanser önleme stratejisidir. (Gerçek)

"Daha önce HPV ile karşılaşmış bireyler için aşının faydası yoktur." (Yaygın yanılgı)

Gardasil aşısının mevcut bir enfeksiyonu tedavi edemediği doğru olsa da, HPV'ye daha önce maruz kalmış kişiler için hala faydalıdır. Bunun temel nedeni, HPV'nin tek bir virüs değil, birçok farklı türden oluşan bir aile olmasıdır. Bir veya daha fazla türe maruz kalmış olsanız bile, aşının kapsadığı tüm türlere maruz kalmış olma olasılığınız düşüktür. (Gerçek)

"Gardasil ömür boyu koruma sağlar." (Yaygın yanılgı)

2026 yılı itibarıyla mevcut kanıtlara göre, Gardasil 9 aşısı HPV'ye karşı uzun süreli (uzun dönem takip çalışmaları koruyuculuğun en az 10-12 yıl sürdüğünü göstermektedir) koruma sağlamaktadır, ancak "Ömür boyu" koruma sağlayıp sağlamadığı kesin olarak bilinmemektedir. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile gidilmeli?

Aile hekimi veya jinekoloji uzmanına başvurulması gereken durumlar:

• Aşıya başlamak isteyen veya aşı şemasını tamamlamamış bireyler
• Gebelik planı olan ve aşılama durumunu değerlendirmek isteyenler
• 27–45 yaş arasında aşı yaptırmayı düşünenler (bireysel risk değerlendirmesi için)
• Aşı sonrası gelişen ve birkaç günden uzun süren lokal reaksiyonlar

Acil servise başvurulması gereken durumlar:

Aşı uygulamasının ardından nefes darlığı, dudaklarda veya yüzde şişme, hızlı nabız, baygınlık veya yaygın döküntü gibi anafilaksi belirtileri gelişirse vakit kaybetmeksizin acile başvurulmalıdır. Bu nedenle aşı uygulaması sonrasında 15 dakika sağlık kuruluşunda beklenmesi önerilmektedir.