Check up nedir? Check up neden yapılır?

Check up genel sağlık durumunuzu test etmek için yapılan tıbbi muayenedir. Düzenli olarak yapılan taramalar, olası sağlık problemlerinin erken dönemde tespit edilmesine yardımcı olur. Genel olarak bütün check up yöntemlerinde; kan testi, tam idrar testi, akciğer grafisi, kolestrol ve lipid seviyeleri, troid fonksiyon testi, sedimentasyon (iltihapları tespit etmek amacıyla uygulanır), hepatit (sarılık) testi, tüm batın ultrasanografi, elektrokardiyografi ve dışkı testi gibi testler yapılır. Ancak kapsamlı check up taramalarında beyin, üreme, göz, kalp gibi organların fonksiyonları da analiz edilmektedir.

Check up nedir?

Check up, hastalıkların veya rahatsızlıkların tespitine odaklanan bir dizi klinik test ve önleyici tıbbi muayenedir. Bu testin sonuçları sayesinde, bir kişinin sağlığı değerlendirilebilir ve mümkünse, ilk belirtileri fark edilmeyebilecek bazı hastalıkların gelişmesi önlenebilir.

Bu testler sayesinde hastalar yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, ürik asit, diyabet veya kanser gibi sağlık sorunları olup olmadığını belirleyebilirler. Check up genelde yılda bir kez yaptırılması önerilir; ancak yaş, aile öyküsü ve mevcut hastalıklara göre sıklık değişebilir.

Check up kapsamında yer alan hastalıklar şunlardır:

• Metabolizmaya bağlı ortaya çıkan hastalıklar
• Kalp- damar hastalıkları
• Böbrek hastalıkları
• Beyin- damar hastalıkları
• Sinir hastalıkları
• Troid bezi hastalıkları
• Kansızlık ve vitamin eksikliği gibi bazı kan hastalıkları
• Kolesterol
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Kalp ve kapak hastalıkları
• Nefes darlığı
• Romatizma
• Hepatit virüsüne bağlı olarak ortaya çıkan karaciğer hastalıkları
• Kanser (Akciğer, kalın bağırsak, karaciğer, pankreas, mesane, prostat, meme, rahim ve rahim ağzı kanserleri)
• Kemik erimesi
• Karaciğer hastalıkları
• Dalak hastalıkları
• Safra kesesi hastalıkları
• Pankreas hastalıkları
• Kemik hastalıkları
• Göz hastalıkları

Check up nasıl yapılır?

Check up, genellikle hastane veya özel sağlık merkezlerinde planlı şekilde yapılan genel bir sağlık taramasıdır. Süreç randevu alınmasıyla başlar ve çoğu kan testi için 8-12 saatlik açlık gerekebilir. Kişi kayıt sırasında boy, kilo ve tansiyon ölçümünden geçer; ardından sağlık geçmişi, ailede görülen hastalıklar ve yaşam tarzı hakkında kısa bir ön görüşme yapılır. Sonrasında kan ve idrar tahlilleri alınır. Yaş ve risk durumuna göre EKG, akciğer röntgeni, ultrason gibi görüntüleme ve kardiyolojik testler uygulanabilir. Tüm sonuçlar doktor tarafından değerlendirilir, varsa riskler veya erken bulgular açıklanır ve gerekli görülürse yaşam tarzı değişiklikleri ya da ileri tetkikler önerilir. Check up işlemi genellikle birkaç saat sürer ve kişinin yaşına ile sağlık durumuna göre yılda bir ya da iki yılda bir tekrarlanması tavsiye edilir.

Check up paketinde neler var?

Genel olarak check up şunları içerir:

Tam kan sayımı

Kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositler de dahil olmak üzere kan bilgilerini değerlendirir.

Elektrokardiyogram

Kalbin elektriksel aktivitesini ve işleyişini kaydeder.

Spirometri

Akciğerlerin değerlendirilmesi ve fonksiyonlarının incelenmesi.

İdrar testi

Konsantrasyonunu, yoğunluğunu ve kimyasal bileşimini ölçer.

Göğüs röntgeni

Kalbi, akciğerleri, solunum yollarını, kan damarlarını, omurgadaki kemikleri ve göğüs kafesini kontrol etmeyi sağlayan röntgen.

İmmünolojik testler

HIV, İnsan Papilloma Virüsü ve Hepatit B ve C'nin varlığını tespit ederler. Kamuoyu duyurusu. Prostat kanserinin tespiti için prostat spesifik antijen testi.

Kan kimyası

Test edilebilecek 30'a kadar madde olmasına rağmen, genellikle ürik asit, kolesterol, kreatinin, glikoz, trigliseritler ve üreye odaklanılır.

Check up kaç yaşında yapılmalı?

Her yaş grubuna göre yapılması tavsiye edilen belirli testler vardır. Bunlar:

20’li yaşlar

• Genel sağlık taraması (Kan basıncı, kolesterol ve kan şekeri ölçümleri).
• Cinsel sağlık (Cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH) testleri).
• Göz ve diş muayeneleri (Her iki yılda bir yapılması tavsiye edilir).

30’lu yaşlar

• Metabolik ve hormon testleri (Tiroid fonksiyonları ve insülin direnci değerlendirmeleri).
• Kardiyovasküler kontroller (EKG ve stres testleri).
• Kadın sağlığı (Rahim ağzı kanseri taraması - Pap smear).

40’lı yaşlar

• Kanser taramaları (Meme, prostat ve kolon kanseri taramaları).
• Kemik yoğunluğu testi (Osteoporoz riski için).
• Kalp sağlığı (EKO ve ileri kardiyovasküler testler).

50 yaş ve üzeri

• Tam kan sayımı ve biyokimya (Karaciğer ve böbrek fonksiyonları değerlendirmeleri).
• Kapsamlı göz muayenesi (Glokom ve katarakt taramaları).
• Kolon kanseri taraması (Kolonoskopi).

Check up ne sıklıkla yapılmalı?

Check up sıklığı yaşa, genel sağlık durumuna ve risk faktörlerine göre değişir. Genel öneriler şöyledir:

Genç yetişkinler (18-30 yaş)

Sağlıklı bireyler için genellikle yılda bir kez sağlık kontrolü yeterlidir.

Yetişkinler (30-50 yaş)

Yaşlanma sürecinde meydana gelen değişiklikleri izlemek ve ortaya çıkan risk faktörlerini yönetmek için yıllık veya iki yılda bir sağlık kontrolü yaptırmak yeterlidir.

50 yaş ve üzeri

Yaşa bağlı rahatsızlıkları ve hastalıkları tespit etmek için yıllık olarak check up yaptırmak önemlidir.

Belirli sağlık sorunları veya kronik rahatsızlıkları olan kişilerin, doktorlarının tavsiyesi doğrultusunda daha sık kontrole gitmeleri gerekebilir.

Check up sonuçları nasıl değerlendirilir?

Check up sonuçları, yapılan tüm testlerin doktor tarafından birlikte değerlendirilmesiyle yorumlanır. Öncelikle kan ve idrar tahlillerindeki değerler referans (normal) aralıklarla karşılaştırılır. Kan şekeri, kolesterol, karaciğer ve böbrek fonksiyonları gibi temel parametrelerin normal sınırlar içinde olup olmadığına bakılır. Sınırda ya da yüksek çıkan değerler tek başına hastalık anlamına gelmeyebilir; kişinin yaşı, cinsiyeti, kilosu, yaşam tarzı ve aile öyküsü dikkate alınarak yorumlanır.

EKG, ultrason veya röntgen gibi görüntüleme sonuçları da klinik bulgularla birlikte ele alınır. Eğer sonuçlarda riskli bir durum ya da erken evre bir sorun saptanırsa, doktor ileri tetkik isteyebilir veya yaşam tarzı değişiklikleri (beslenme, egzersiz, sigarayı bırakma gibi) önerebilir. Sonuçlar normal olsa bile, kişinin mevcut risk durumuna göre koruyucu öneriler yapılır ve bir sonraki kontrol zamanı planlanır.

Check up aç karnına mı yapılır?

Evet, check up genellikle aç karnına yapılır. Bunun nedeni özellikle kan tahlillerinde ölçülen kan şekeri, kolesterol ve trigliserid gibi değerlerin yemek yedikten sonra değişmesidir. Doğru ve güvenilir sonuçlar için 8-12 saatlik açlık istenir. Bu sürede sadece su içilmesine genellikle izin verilir.

Ancak check up’ın tüm aşamalarında açlık gerekmez. Örneğin EKG, tansiyon ölçümü veya ultrason gibi bazı işlemler için aç olmak şart değildir. Yine de check up öncesinde sağlık kuruluşunun verdiği talimatlara uymak önemlidir. Düzenli ilaç kullananların, ilacı aç karnına alıp almaması gerektiğini mutlaka doktorlarına danışmaları gerekir.