Kardeşini kıskanan bir çocuk nasıl davranır? Kardeş kıskançlığına nasıl yaklaşılmalı?

Bir çocuğun hayatındaki en önemli ilişkilerden biri de kardeşleriyle olan ilişkisidir. Bu ilişki, empati gelişiminden çatışma çözme becerilerine kadar her şeyi etkileyebilir. Yeni bir kardeşin gelişiyle birlikte kıskançlık yaşanması yaygındır. Genellikle ebeveyn sevgisi ve ilgisi arayışından kaynaklanır ve hafif anlaşmazlıklardan daha yoğun düşmanlığa kadar çeşitli davranışlarda kendini gösterebilir.

Kardeş kıskançlığının nedenleri nelerdir?

Kardeşler arası kıskançlık yaygın görülen bir durumdur. Bunun, küçük kardeşin büyük kardeşin yerini alabileceği korkusuna karşı doğal bir tepki olduğu düşünülmektedir. Çocuklar pek çok bakımdan (yiyecek, korunma vs.) annelerine bağımlıdır. Bu nedenle büyük kardeş yeni bir bebeği tehdit olarak görebilir. Bu şekilde hissetmelerinin nedeni, yeni bebeğin annesini paylaşmak zorunda kalacağı anlamına gelmesi olabilir. Araştırmacılar, bu içgüdüsel tepkinin dokuz aylıkken bile mevcut olabileceğini öne sürmektedir. Kardeşler arası kıskançlık, küçük çocuğun olumlu bir rol oynamasından ziyade olumsuz bir rol oynaması (örneğin en iyi oyuncakları kendine ayırması gibi) durumunda daha da kötüleşebilir. Öte yandan, büyük çocuk duygularını kontrol edebiliyorsa, bu daha iyi bir kardeş ilişkisine yol açabilir.

Kardeşler arası kıskançlık, 2 ile 6 yaşları arasında daha yaygındır. Bu dönemde çocuklar daha fazla bağımsızlık kazanmaya başlar ve aynı zamanda kendilerini ifade etme ihtiyacı duyarlar. Kardeşler arasındaki rekabet duygusu bu yaşta daha belirgin hale gelebilir.

Kardeşini kıskanan bir çocuk nasıl davranır?

Daha büyük bir çocuğun yeni bir bebeğin doğumuna kıskançlık, kırgınlık, güvensizlik, öfke ve üzüntü gibi duygularla tepki vermesi doğal ve normaldir. Ebeveynlerin bazen görmekte veya anlamakta zorlandığı şey, bu duyguların kendilerini nasıl belli ettikleridir:

• Bir çocuk, küçük kardeşine fiziksel olarak zarar vermeye çalışabilir veya açıkça onun eski haline dönmesini istediğini söyleyebilir.
• Başka bir çocuk yeni bebeğe karşı sevgi dolu olabilir, ancak annesine karşı agresif ve düşmanca davranabilir.
• Kişi çok içine kapanık hale gelebilir, başparmağını emebilir ve yatağını ıslatabilir.
• Bir başkası evde sorunsuz olabilirken okulda endişe kaynağı olabilir. Her çocuğun yeni kardeşiyle ilgili farklı zorlukları vardır:
• Bir çocuk yeni bebeği görünürde hiçbir kıskançlık belirtisi göstermeden kabul edebilir, ancak bebek biraz daha büyüdüğünde ve oyuncaklarını kullanmaya başladığında, büyük bir kızgınlık duygusu ortaya çıkabilir.
• Küçük bir çocuk sosyalleşmeye başladığında, kendi arkadaşlarını edindiğinde ve artık ablasına veya ağabeyine o kadar ihtiyaç duymadığında sorunlar ortaya çıkabilir.
• Çocuklardan biri diğerinden daha popüler veya okulda daha başarılı görünebilir. Kardeşler bazı dönemlerde çok yakın olabilirler, ancak hayatları boyunca kıskançlık duygularının onlar için çok zor olduğu zamanlar da olabilir.

Kardeş kıskançlığına nasıl yaklaşılmalı?

Büyük çocuğunuzun kıskanç davranışları, tamamen sevilmeye layık olmama korkusuyla doğrudan ilişkilidir. Bu noktada, kabul edilebilir ve kabul edilemez davranışlar konusunda net kuralların yanı sıra ekstra güvenceye ve sevgiye ihtiyaç duyarlar. Genellikle kötü davranışa verilen tepki, kendileriyle ilgili en kötü duygularını doğrular; tamamen sevilmeye layık olmadıkları için yerlerine kardeşlerinin konulduğu hissini. Çocuğunuza iletmeye çalışmanız gereken mesaj, böyle hissetmesinin "kötü" bir şey olmadığı, bunun onlar için ne kadar zor olduğunu ve bu duyguların onları içten içe ne kadar kötü hissettirdiğini anladığınızdır.

Bu dönem ne kadar zorlu ve yorucu olsa da, ebeveyn olduğunuzu ve bu döngüyü kırmak için elinizden gelenin en iyisini yapabileceğinizi kendinize hatırlatın. Çocuğunuzun size olan sevgisine güvenip sizi sonuna kadar sınadığını ve ne kadar kötü hissettiğini size gösterdiğini bilin. İşte işinize yarayacak bazı ipuçları:

• Yeni bebeğin gelişiyle aynı anda başka birçok yaşam değişikliğinin yaşanmasından kaçınmaya çalışın. Örneğin, yeni bir eve taşınmak veya kreşe başlamak gibi şeyler mümkünse ertelenmelidir.
• Çocuğunuzun kardeşine yönelik her türlü yardımsever ve sevgi dolu davranışı teşvik edin ve takdir edin, olumsuz ve çocukça davranışları ise mümkün olduğunca görmezden gelin.
• Büyük çocuğunuzun katılımını teşvik etmek için ona küçük, yönetilebilir görevler verin. Olumsuz bir yanıt alırsanız zorlamayın, ancak aldığınız yardım için övgüde bulunun.
• Büyük çocuğunuzla birlikte, bebeksiz, özel bir zaman ayırarak, baş başa sessizce kitap okuyabilir veya oyun oynayabilirsiniz.
• Çocuğunuzun kendini suçlu hissetmesine neden olmadan, olumsuz davranışlar konusunda kararlı olun. Kabul edilemez olanın kişinin kendisi değil, yaptığı şey olduğunu vurgulayın.
• Aile içinde 'iyi' ve 'kötü' davranışlar ile 'iyi' ve 'kötü' çocuklar hakkında düşünme alışkanlığına kapılmaktan sakının.  
• Büyük çocuğunuzda içe kapanma veya depresyon belirtilerine dikkat edin ve endişelerinizi okul veya oyun grubu personeline bildirin. Yeni bir bebekle ilgili yoğun duygularını paylaşmakta zorlanan bir çocuk, bu duygularını içine atabilir ve aile dışındaki biriyle konuşmak için yardıma ihtiyaç duyabilir.

Kardeş kıskançlığını azaltmak için neler yapılabilir?

Kardeş kıskançlığını azaltmak mümkündür, ancak amaç kıskançlığı tamamen yok etmek değil, onu sağlıklı hale getirmektir. Küçük ama tutarlı adımlar gerçekten işe yarayabilir. İşte işinize yarayabilecek etkili yollardan bazıları:

• Kıskançlık' kelimesini özellikle kullanın. Genellikle ebeveynler bu kelimeyi kullanmaktan kaçınır çünkü bunun kabul edilebilir bir şeymiş gibi görünmesini sağlayacağını düşünür. Oysa tam tersi doğrudur. Çocuklara iyi olduklarını ve bu duygunun normal olduğunu anlatmak, bu duygunun hafiflemesine yardımcı olur. Bu yüzden şöyle deyin: 'Sanırım kardeşini kıskandın, bu yüzden onu çimdikledin.'
• Duygularını dışa vurmaları için alternatif yollar sunun. 'Birbirimizi incitmek istemiyoruz. Bana "Keşke burada olmasaydı" veya "Keşke bugün benim doğum günüm olsaydı" gibi şeyler söylemeye ne dersin?'
• Kıskançlık hissetme olasılıklarının yüksek olduğu durumlarda, bunu önceden tahmin etmeye çalışın ve çocuğunuzun duygusal olarak gergin olmadığı bir anda konuşun. 'Biliyorum şu an senin için zor. Bebekle çok zaman geçiriyorum ve keşke benimle daha çok zaman geçirebilseydin diye düşünüyorsun. Yarın teyzenler bebeği görmeye geliyor ve kendini biraz dışlanmış hissedebilirsin. Ona yeni yatağını göstermen gerekiyor, değil mi?'
• Sorunu çocuğunuzla birlikte çözmeye çalışın. Örneğin 'Seni ne kadar çok sevdiğimi nasıl gösterebilirim?' 'Sence ne yardımcı olur?'. Mümkün olmasa bile söyledikleri her şeyi kabul edin. 'Bebeğin gitmesini istiyorsun. Anlıyorum. Beni paylaşmak çok zor.' diyerek bunu onaylayın. Sonra da neyin yardımcı olabileceği sorusuna geri dönün.
• Mümkün olduğunca her çocukla ayrı ayrı zaman geçirin. Bunu önceden haber verin. Bu onların heyecanlanmasını sağlar. 'Bugün kahvaltıdan sonra sadece seninle vakit geçireceğim. Bunu gerçekten dört gözle bekliyorum. Ne yapmak istediğini birlikte planlayalım.'
• Çocuğunuzu duyguları veya davranışları nedeniyle asla cezalandırmayın. Unutmayın, davranışları bir duygu tarafından yönlendirilir. Eğer kardeşine vurmak gibi gerçekten kabul edilmesi zor bir şey yapmışlarsa, ebeveyn içgüdüsel olarak çok koruyucu hisseder. Öncelikle bu duygu üzerine gidin ve ona: "Vay canına, kardeşine vurman bana onu gerçekten kıskandığını gösteriyor." deyin. Sonra sakinlediğinde kardeşinden özür dilemelerini sağlayın.
• Kardeş kıskançlığı ile ilgili çocuğunuzun duygularını daha iyi anlamanıza yardımcı olabilecek kitaplar okumaya gayret edin. 
• Çocuğunuza kendi duygularınızdan, başkasını kıskandığınız zamanlarda bu duyguyla nasıl başa çıktığınızdan bahsedin.
• Çocuğunuzun bu duygularını sanat yoluyla ifade etmelerine yardımcı olun.  Duygularını ifade etmek için bir resim yapmalarını isteyin.
• Onlara aile içindeki konumlarına özgü, bazı özel sorumluluklar içeren özel bir rol verin. 'Artık büyük abi/abla sensin, kardeşine işleri nasıl yapacağını gösterebilirsin.'