Biyokimya testi nedir ve neleri gösterir?

Biyokimya testi, kandaki şeker, yağ, protein, enzim ve mineral düzeylerini ölçerek organların nasıl çalıştığını gösteren laboratuvar testidir. Halk arasında biyokimya kan testi ya da biyokimya tahlili olarak da bilinir. Test kol damarından alınan kanla yapılır ve sonuçlar hekimin istediği parametrelere göre raporlanır. Bazı değerler için 8-12 saatlik açlık istenebilir.

Öne çıkanlar

• Biyokimya testi tek bir test değil, hekimin seçtiği parametrelerden oluşan bir test grubudur.
• Kan şekeri, böbrek, karaciğer ve elektrolit değerleri en sık istenen biyokimya parametreleridir.
• Kan şekeri ve kan yağları için genellikle 8-12 saat açlık gerekir.
• Referans aralıkları laboratuvardan laboratuvara değişebildiği için sonuç, raporda yazan aralığa göre değerlendirilir.

Biyokimya nedir?

Biyokimya, canlıların yapısındaki kimyasal maddeleri ve bu maddelerin vücutta geçirdiği tepkimeleri inceleyen bilim dalıdır. Tıpta bu bilginin hastalıkların tanı ve takibinde kullanılan kolu tıbbi biyokimyadır.

Hastanelerdeki biyokimya laboratuvarında kan, idrar ve diğer vücut sıvılarında yüzlerce madde ölçülebilir. Bu ölçümler otomatik cihazlarla yapılır ve iç kalite kontrol programlarıyla izlenir.

Biyokimya testi neleri gösterir?

Biyokimya testi, istenen parametrelere göre metabolizmanın ve iç organların durumu hakkında bilgi verir. En sık kullanılan paket, kan şekeri, böbrek ve karaciğer değerleri ile elektrolitleri birlikte değerlendirir.

Kan şekeri (glukoz)

Açlık kan şekeri, şeker hastalığının (diyabet) tanısında ve takibinde kullanılır. Yüksek değer tek başına tanı koydurmaz, hekim gerekirse HbA1c gibi ek testler ister.

Böbrek fonksiyonları

Üre (BUN) ve kreatinin düzeyleri böbreklerin atık maddeleri ne ölçüde temizlediğini gösterir. Kreatinin değerinden yaş ve cinsiyetle hesaplanan eGFR, böbrek işlevinin evresini belirlemede kullanılır.

Karaciğer fonksiyonları

ALT, AST ve ALP enzimleri ile bilirubin karaciğer ve safra yollarındaki sorunları gösterebilir. Bu enzimler yağlı karaciğer, hepatit, bazı ilaçların etkisi ve safra yolu tıkanıklığında yükselebilir.

Elektrolitler

Sodyum, potasyum, klor ve bikarbonat vücudun sıvı ve asit-baz dengesini yansıtır.

Kalsiyum

Kalsiyum kemik sağlığı, kas ve sinir işlevleri için gereklidir. Düzeyindeki değişiklik böbrek, kemik ve paratiroid hastalıklarıyla ilişkili olabilir.

Proteinler

Albümin ve total protein beslenme durumu, karaciğer ve böbrek işlevleri hakkında bilgi verir.

Kan yağları

Total kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit kalp ve damar hastalığı riskinin değerlendirilmesinde kullanılır.

Biyokimya testi hangi durumlarda istenir?

Biyokimya testi hem rutin sağlık kontrollerinde hem de belirli bir şikâyetin nedenini araştırmak için istenir. Uzun süre ilaç kullanan kişilerde ilacın böbrek ve karaciğer üzerindeki etkisini izlemek için de tekrarlanır.

Biyokimya testinin sık istendiği durumlar:

• Yıllık sağlık kontrolü
• Diyabet, yüksek tansiyon ve böbrek hastalığı takibi
• Halsizlik, ödem, sarılık gibi şikâyetlerin araştırılması
• Ameliyat öncesi değerlendirme
• Uzun süreli ilaç tedavisinin izlenmesi
• Gebelikte rutin takip

Biyokimya testi nasıl yapılır?

Biyokimya testi için kol damarından kan alınır ve kan, biyokimya tüpü denilen jel içeren tüpe konur. Tüp santrifüj edilerek serum ayrılır ve ölçümler bu serumda yapılır.

Test öncesinde şunlara dikkat etmek sonucun doğruluğunu artırır:

• Kan şekeri ve kan yağları istendiyse 8-12 saat aç kalmak (su içilebilir)
• Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri hekime bildirmek
• Testten önceki gün ağır egzersiz ve alkolden kaçınmak
• Mümkünse kanı sabah saatlerinde verdirmek

Kan alma işlemi birkaç dakika sürer. İğne yerinde hafif morarma olabilir ve genellikle kendiliğinden geçer.

Biyokimya sonuçlarını neler etkiler?

Biyokimya sonuçları, kanın alındığı andaki koşullardan etkilenir. Hazırlık kurallarına uyulmadığında gerçekte sağlıklı olan bir değer yüksek ya da düşük çıkabilir.

Sonucu değiştirebilen başlıca etkenler şunlardır:

• Açlık süresine uyulmaması
• Testten önceki gün yapılan ağır egzersiz
• Alkol tüketimi
• Kullanılan ilaçlar ve bitkisel takviyeler
• Kanın alınması sırasında hücrelerin parçalanması (hemoliz)
• Gebelik, yaş ve cinsiyet gibi kişisel özellikler

Bu nedenle sonuç beklenmedik çıktığında hekim önce hazırlık koşullarını sorgular ve gerekirse testi tekrarlatır.

Biyokimya sonuçları nasıl değerlendirilir?

Biyokimya sonuçları, her parametrenin yanında yazan referans aralığıyla karşılaştırılarak değerlendirilir. Bu aralıklar kullanılan cihaza, yönteme, yaşa ve cinsiyete göre değişebilir.

Referans aralığının hafifçe dışında kalan tek bir değer her zaman hastalık anlamına gelmez. Hekim sonucu şikâyetler, muayene bulguları ve önceki tahlillerle birlikte yorumlar, gerekirse testi tekrarlar.

Biyokimya sonuçlarınızda referans aralığı dışında değerler varsa testi isteyen hekime ya da İç Hastalıkları bölümüne başvurulması önerilir.