Nazofarenks kanseri nedir, belirtileri ve nedenleri nelerdir?

Nazofarenks kanser (nazofarenks karsinom veya NPC), burun boşluğunda gelişen nadir görülen bir baş-boyun kanseri türüdür. Bu bölge, boğazın en üst kısmında, burun boşluğunun hemen arkasında ve yumuşak damağın üzerinde yer alır. Nazofarenks, burnunuzdan akciğerlerinize hava geçişi için bir geçit görevi görür. Vakaların büyük çoğunluğu, nazofarenksi kaplayan yassı skuamöz hücrelerde başlayan nazofarenks karsinomlarıdır. Diğer baş-boyun kanserlerinden farklı olarak coğrafi ve etnik dağılımda belirgin farklılıklar gösteren nazofarenks kanseri, özellikle Güneydoğu Asya'da daha sık görülürken, Türkiye'de nispeten nadir bir tümör olarak değerlendirilir. Amerikan Kanser Derneği (ACS), nazofarenks kanserinin genellikle geç evrede tanı aldığını, çünkü erken dönem belirtilerin sıklıkla basit burun veya kulak sorunlarıyla karıştırıldığını belirtmektedir.

Nazofarenks kanseri hangi belirtilerle kendini gösterir?

Nazofarenks kanserinin belirtileri, tümörün yerleşimi ve büyüklüğüne bağlı olarak değişkenlik gösterir ve erken evrede oldukça belirsiz olabilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Boyunda, özellikle tek tarafta ağrısız şişlik (büyümüş lenf bezi)
• Tek taraflı burun tıkanıklığı veya burun kanaması
• Tek taraflı işitme kaybı veya kulakta dolgunluk hissi
• Tekrarlayan orta kulak sıvısı birikimi (özellikle yetişkinlerde tek taraflı olması dikkat çekicidir)
• Yüzde uyuşukluk veya çift görme (tümörün ileri evrede sinirleri etkilemesi durumunda)
• Baş ağrısı
• Ses kısıklığı veya yutma güçlüğü (ileri evrelerde)

Bu belirtilerin çoğu, basit bir sinüzit veya orta kulak enfeksiyonuyla karıştırılabilir; bu nedenle özellikle tek taraflı ve kalıcı seyreden bulgular dikkatle değerlendirilmelidir.

Nazofarenks kanserinin risk faktörleri nelerdir?

Nazofarenks kanseri gelişiminde çeşitli risk faktörlerinin rol oynadığı bilinmektedir. Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) kanser epidemiyolojisi raporlarına göre, başlıca risk faktörleri şunlardır:

Epstein-Barr virüsü (EBV) enfeksiyonu

Nazofarenks kanserinin büyük çoğunluğuyla güçlü şekilde ilişkilendirilen bir viral etken

Coğrafi ve etnik köken

Güneydoğu Asya, Kuzey Afrika gibi bölgelerde belirgin şekilde daha sık görülür

Tuzlanmış ve fermente gıdaların yoğun tüketimi

Özellikle çocukluk çağında bu tür gıdaların sık tüketimi risk artışıyla ilişkilendirilmiştir

Sigara ve alkol kullanımı

Diğer baş-boyun kanserlerinde olduğu gibi risk artırıcı faktörler arasında yer alır

Aile öyküsü

Ailede nazofarenks kanseri öyküsü bulunması riski artırabilir

Mesleki kimyasal maruziyeti

Bazı kimyasallara uzun süreli maruziyetin rol oynayabileceği düşünülmektedir

Nazofarenks kanseri nasıl tanılanır ve tedavi edilir?

Nazofarenks kanseri tanısı, nazofarengoskopi (endoskopik burun-boğaz muayenesi) ile başlar ve şüpheli dokudan biyopsi alınmasıyla kesinleşir. Amerikan Kanser Derneği, tanı sürecinde manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ve bilgisayarlı tomografinin tümörün yayılımını değerlendirmede önemli rol oynadığını belirtmektedir. EBV ile ilişkili vakalarda kanda viral DNA düzeyinin ölçülmesi de tanı ve izlem sürecinde kullanılabilir.

Tedavi yaklaşımı, hastalığın evresine göre belirlenir:

• Radyoterapi, nazofarenks kanserinin tedavisinde temel yöntemlerden biridir
• İleri evre vakalarda kemoterapi ile radyoterapi kombine edilir
• Cerrahi, genellikle tedaviye dirençli veya nüks eden vakalarda, boyun lenf bezi tutulumunun yönetiminde değerlendirilir
• Tedavi sonrası düzenli görüntüleme ve EBV DNA takibi ile nüks kontrolü yapılır

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Boyunda şişlik her zaman zararsızdır." (Yaygın yanılgı)

Boyundaki şişliklerin veya kitlelerin büyük bir kısmı zararsızdır, ancak bazıları ciddi tıbbi durumların işareti olabilir. Özellikle tek taraflı, ağrısız ve birkaç haftadır büyüyen boyun şişlikleri, nazofarenks kanseri dâhil çeşitli ciddi nedenlerin araştırılmasını gerektirir. (Gerçek)

"Nazofarenks kanseri sadece Asya kökenli bireylerde görülür." (Yaygın yanılgı)

Coğrafi ve etnik dağılımda farklılıklar olsa da, nazofarenks kanseri dünya genelinde her etnik kökenden bireyde görülebilir. (Gerçek)

"Tek taraflı kulak dolgunluğu her zaman basit bir kulak enfeksiyonudur." (Yaygın yanılgı)

Kulak enfeksiyonu bu hissin olası nedenlerinden biri olsa da kulakta doluluk hissi bir teşhis değil, bir semptomdur. Yetişkinlerde yeni başlayan ve tekrarlayan tek taraflı orta kulak sıvısı birikimi, nazofarenks bölgesinin değerlendirilmesini gerektiren önemli bir alarm bulgusudur. (Gerçek)

"Nazofarenks kanseri erken evrede kolayca fark edilir." (Yaygın yanılgı)

Nazofarenks kanseri erken evrede teşhis edilmesi en zor kanser türlerinden biridir. Erken evre belirtiler genellikle belirsiz ve basit burun-kulak sorunlarına benzer olduğundan, hastalık sıklıkla ileri evrede tanı alır. (Gerçek)

"EBV enfeksiyonu olan herkeste nazofarenks kanseri gelişir." (Yaygın yanılgı)

EBV enfeksiyonu nazofarenks kanseri ile güçlü şekilde ilişkilendirilmiş olsa da, enfeksiyonu geçiren büyük çoğunluk bu kanseri geliştirmez; genetik yatkınlık ve diğer faktörler de rol oynar. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Nazofarenks kanserine ait belirtilerin çoğu acil olmasa da, bazı bulgular hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir.

Aşağıdaki durumlarda kulak burun boğaz polikliniğine başvurmak uygundur:

• Birkaç haftadır süren, tek taraflı ve ağrısız boyun şişliği
• Tekrarlayan, tek taraflı burun tıkanıklığı veya burun kanaması
• Yeni başlayan, tek taraflı işitme kaybı veya kulakta dolgunluk hissi
• Tedaviye rağmen düzelmeyen tekrarlayan orta kulak sıvısı birikimi (özellikle yetişkinlerde)

Acil servise başvurulması gereken durumlar:

• Yüzde ani gelişen uyuşukluk veya çift görme
• Şiddetli, tedaviye yanıt vermeyen baş ağrısı ile birlikte nörolojik belirtiler
• Aşırı ve tekrarlayan burun kanaması
• Ani gelişen yutma güçlüğü veya solunum sıkıntısı
• Boyun şişliğinin hızla büyümesi

Amerikan Kanser Derneği, özellikle tek taraflı ve kalıcı seyreden burun, kulak veya boyun bulgularının, altta yatan ciddi bir nedeni dışlamak amacıyla gecikmeden bir kulak burun boğaz uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.