Tilt testi nedir? Nasıl yapılır, sonuçlar nasıl yorumlanır?

Tilt testi (Eğim testi veya eğim masası testi), açıklanamayan bayılma, baş dönmesi veya sersemliğin nedenini bulmak için kullanılan tıbbi bir prosedürdür. Test sırasında hasta motorlu bir masaya yatırılır; masa kontrollü biçimde yatay konumdan yaklaşık 60-80 derecelik dik konuma getirilirken kalp atış hızınız ve kan basıncınız izlenir ve herhangi bir değişiklik kaydedilir. Tilt testi özellikle vazovagal senkop, ortostatik hipotansiyon ve postüral ortostatik taşikardi sendromu (POTS) gibi durumların değerlendirilmesine yardımcı olur. İlk muayene, elektrokardiyografi ve temel incelemeler tanı koydurmadığında, hastanın şikâyetleri ile test bulguları arasındaki ilişkiyi açıklığa kavuşturmak için istenir. Testiniz negatif çıksa veya hiçbir şey göstermese bile, toplanan bilgiler diğer testler ve tedaviler için faydalı olabilir.

Tilt testi neyi araştırır?

Tilt testi, vücudun yatarken dik pozisyona geçiş sırasında tansiyon ve kalp hızını nasıl düzenlediğini değerlendirir. Normalde ayağa kalkınca kanın bir kısmı bacaklarda birikir; sinir sistemi ve damarlar bu değişikliğe hızlı biçimde yanıt vererek beyne yeterli kan gitmesini sağlar.

Bu mekanizma yeterince çalışmazsa baş dönmesi, göz kararması, sersemlik veya bayılma gelişebilir. Tilt testi sırasında bu yanıt kontrollü biçimde gözlemlenir.

Test şu durumların değerlendirilmesinde kullanılabilir:

Vazovagal senkop

Duygusal stres, ağrı, uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam veya kan görme gibi tetikleyicilerle tansiyonun ve bazen kalp hızının düşmesi.

Ortostatik hipotansiyon

Ayağa kalkınca tansiyonun düşmesi.

Gecikmiş ortostatik hipotansiyon

Tansiyon düşmesinin ayağa kalktıktan hemen sonra değil, bir süre sonra ortaya çıkması.

POTS

Ayağa kalkınca kalp hızının belirgin artması ve buna çarpıntı, baş dönmesi veya halsizlik gibi şikâyetlerin eşlik etmesi.

Açıklanamayan düşmeler

Özellikle yaşlılarda, düşmenin bayılmaya bağlı olup olmadığının araştırılması.

Bayılma ile nöbet arasındaki ayrım

Bazı durumlarda epileptik nöbeti andıran hareketlerin senkopla ilişkili olup olmadığının değerlendirilmesi.

Psikojenik yalancı senkop

Kişinin bayılmış gibi görünmesine rağmen tipik dolaşım değişikliklerinin oluşmadığı tablolar.

Tilt testi her bayılan kişiye otomatik olarak yapılmaz. Öykü ve ilk değerlendirme vazovagal senkop için yeterince tipikse teste gerek kalmayabilir. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin senkop yaklaşımında tilt testi, tanının ilk değerlendirmeyle netleşmediği ancak refleks senkop veya ortostatik intolerans şüphesinin devam ettiği durumlarda kullanılan bir yöntemdir.

Tilt testi nasıl yapılır?

Test öncesi hazırlık

• Test öncesinde sağlık kuruluşunun talimatlarına uyulmalıdır. Protokole göre birkaç saat açlık istenebilir. Bazı merkezler bulantı riskini azaltmak amacıyla testten 2-4 saat önce yemek ve içmeyi bırakmayı önerebilir.
• Kullanılan tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler, kalp ritmi ilaçları ve diğer düzenli ilaçlar test sonucunu etkileyebilir. Ancak hiçbir ilaç doktor önerisi olmadan kesilmemelidir. İlacın test günü alınıp alınmayacağına testi planlayan hekim karar verir.
• Test günü rahat kıyafetler giyilmesi ve mümkünse refakatçiyle gelinmesi uygun olabilir. Test sonrasında kısa süreli baş dönmesi veya halsizlik yaşanabileceği için kişinin hemen araç kullanması önerilmeyebilir.

Test sırasında

• Hasta motorlu tilt masasına sırtüstü yatırılır.
• Düşmeyi önlemek için gövde ve bacaklar güvenlik kemerleriyle sabitlenir.
• Kalp ritmini izlemek için göğse elektrotlar yerleştirilir.
• Tansiyon manşonu ve genellikle oksijen ölçüm sensörü takılır.
• Damar yolu açılabilir.
• Önce yaklaşık 5-20 dakika yatay pozisyonda başlangıç ölçümleri alınır.
• Masa 60-80 dereceye kadar kaldırılır.
• Bu pozisyonda kalp hızı, tansiyon ve hastanın şikâyetleri izlenir.
• Bazı protokollerde yanıt oluşmazsa doktor kararıyla nitrogliserin veya başka bir ilaç kullanılabilir.
• Testin toplam süresi kullanılan protokole göre değişir. Genellikle 20-45 dakika sürer; hazırlık ve dinlenme süresiyle birlikte hastanede geçirilen zaman daha uzun olabilir.
• Hasta baş dönmesi, bulantı, terleme, çarpıntı, görmede kararma veya bayılacak gibi olma hissi yaşarsa bunu hemen ekibe bildirmelidir. Amaç bu belirtileri fark etmek ve gerekli olduğunda masayı hızla yatay konuma getirmektir.

Tilt testi sonucu nasıl yorumlanır?

Vazovagal yanıt

Test sırasında tipik şikâyetlerle birlikte tansiyonun düşmesi ve bazen kalp hızının yavaşlaması vazovagal senkopla uyumlu olabilir. Tanı yalnızca tansiyon veya kalp hızı değişikliğine göre değil, kişinin günlük yaşamda yaşadığı atakların özellikleriyle birlikte değerlendirilir.

Ortostatik hipotansiyon

Masa dik konuma getirildiğinde tansiyonun düşmesi ve baş dönmesi, göz kararması veya bayılma gibi belirtilerin ortaya çıkması ortostatik hipotansiyonu düşündürebilir. Bu durum sıvı kaybı, kullanılan ilaçlar, sinir sistemi hastalıkları, diyabet veya bazı kalp hastalıklarıyla ilişkili olabilir.

POTS olasılığı

Test sırasında tansiyon belirgin biçimde düşmeden kalp hızının aşırı artması ve buna ayağa kalkınca ortaya çıkan çarpıntı, baş dönmesi veya yorgunluğun eşlik etmesi POTS açısından değerlendirilebilir. POTS tanısı için yaş, şikâyetlerin süresi, kalp hızı değişikliği ve diğer hastalıkların dışlanması birlikte ele alınır.

Negatif sonuç

Test sırasında belirgin tansiyon veya kalp ritmi değişikliği olmaması, o gün uygulanan protokol altında anormal yanıt saptanmadığını gösterir. Negatif tilt testi, bayılmanın tüm nedenlerini dışlamaz. Kalp ritim bozuklukları, yapısal kalp hastalıkları, nörolojik hastalıklar, kansızlık, düşük kan şekeri ve başka nedenler ayrıca araştırılabilir.

Riskleri var mı?

Tilt testi çoğu kişi için kontrollü ve güvenli bir işlemdir. Test sırasında kısa süreli:

• Baş dönmesi
• Bulantı
• Terleme
• Çarpıntı
• Halsizlik
• Görmede kararma
• Bayılma hissi veya kısa süreli bayılma görülebilir.

Test sırasında sağlık ekibi kalp ritmini ve tansiyonu sürekli izlediği için yanıt geliştiğinde masa tekrar yatay konuma getirilir. Nadiren uzun süren tansiyon düşüklüğü, ritim bozukluğu veya düşmeye bağlı yaralanma görülebilir. Ciddi kalp-damar hastalığı, gebelik, kontrolsüz hipertansiyon veya başka özel bir durum varsa test öncesinde hekim tarafından risk değerlendirmesi yapılır.