Sosyal psikoloji nedir ve neyi inceler?

Sosyal psikoloji, insanların düşünce, duygu ve davranışlarının başka insanlardan nasıl etkilendiğini inceleyen psikoloji dalıdır. Başkalarının gerçek, hayal edilen ya da ima edilen varlığının bireyi nasıl değiştirdiğini bilimsel yöntemlerle araştırır. Önyargı, tutumlar, gruba uyma, otoriteye itaat ve yardım davranışı başlıca konuları arasındadır. Bulguları eğitimden iş yaşamına ve sağlık davranışlarına uzanan pek çok alanda kullanılır.

Öne çıkanlar

• Sosyal psikoloji bireyi, sosyoloji ise toplumu ve toplumsal yapıları temel alır.
• Sosyal psikolog, araştırmalarını çoğunlukla deney, gözlem ve anket yöntemleriyle yapar.
• Milgram deneyi, sıradan insanların otorite baskısı altında başkasına zarar verebilecek talimatlara uyabildiğini göstermiştir.
• Sosyal psikolog klinik tanı koymaz ve tedavi uygulamaz, bu iş klinik psikolog ve psikiyatristin alanıdır.

Sosyal psikoloji ne demek?

Sosyal psikoloji, bireyin sosyal ortam içindeki davranışını açıklamaya çalışan bilim dalıdır. Kişiyi ve kişinin içinde bulunduğu durumu birlikte ele alır. Aynı kişinin yalnızken ve bir grup içindeyken farklı davranabilmesi bu dalın temel sorularından biridir.

Sosyal psikolojinin modern hâlini almasında Kurt Lewin'in çalışmaları belirleyici olmuştur. Lewin, davranışı kişinin özellikleri ile çevresinin etkileşimi olarak tanımlamıştır. Alanın ilk deneylerinden biri ise 1898'de Norman Triplett'in, bisikletçilerin başkalarıyla yarışırken daha hızlı pedal çevirdiğini gösteren çalışmasıdır.

Sosyal psikoloji hangi konuları inceler?

Sosyal psikoloji geniş bir alanı kapsar, ancak çalışmaların çoğu birkaç ana başlık altında toplanır. Bu başlıklar insanların kendilerini, başkalarını ve grupları nasıl algıladığıyla ilgilidir.

Sosyal biliş

İnsanların başkaları hakkında nasıl bilgi topladığını, yorumladığını ve hatırladığını inceler. İlk izlenimler ve davranışların nedenine dair yorumlar bu başlıkta ele alınır.

Tutumlar ve ikna

Tutum, bir kişi, nesne ya da düşünceye karşı olumlu veya olumsuz değerlendirmedir. Tutumların nasıl oluştuğu ve iknayla nasıl değiştiği araştırılır.

Sosyal etki

Gruba uyma, otoriteye itaat ve başkalarının isteğine boyun eğme bu başlıktadır. Solomon Asch'ın çalışmaları, insanların açıkça yanlış olan bir grup görüşüne bile uyabildiğini göstermiştir.

Önyargı ve ayrımcılık

Önyargı, bir gruba ait olduğu düşünülen kişiye karşı önceden oluşmuş olumsuz tutumdur. Kalıp yargılar, ayrımcılık ve gruplar arası çatışma bu konunun parçasıdır.

Grup davranışı

Grup içinde karar verme, liderlik ve grubun bireyin performansını nasıl etkilediği incelenir.

Yardım davranışı ve saldırganlık

İnsanların hangi durumlarda yardım ettiği ya da etmediği, saldırgan davranışı neyin tetiklediği araştırılır.

Sosyal psikolog ne iş yapar?

Sosyal psikolog, insan davranışını sosyal bağlamda inceleyen araştırmacıdır. Çoğunlukla üniversitelerde ve araştırma kurumlarında çalışır. Bulgularını kamu sağlığı, eğitim, pazarlama, insan kaynakları ve hukuk gibi alanlara uygular.

Sosyal psikoloğun kullandığı başlıca yöntemler:

• Laboratuvar ve saha deneyleri
• Anket ve ölçek çalışmaları
• Doğal ortamda gözlem
• Uzun süreli izlem (boylamsal) çalışmaları

Sosyal psikolog ruhsal hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenmez. Bu alan klinik psikolog ve Ruh Sağlığı ve Hastalıkları uzmanının (psikiyatrist) sorumluluğundadır.

Sosyal psikolojinin ünlü deneyleri nelerdir?

Sosyal psikolojinin bazı deneyleri, insan davranışına dair yaygın düşünceleri değiştirdiği için geniş bir kitlece bilinir. Bu deneylerin bir kısmı bugün etik kurallar nedeniyle aynı biçimde tekrarlanamaz.

Milgram deneyi

1960'ların başında Stanley Milgram, katılımcılardan bir otorite figürünün talimatıyla başka birine giderek artan elektrik şoku verdiklerini sanmalarını istedi. Şoklar gerçek değildi. Katılımcıların önemli bir kısmı karşı tarafın acı çektiğini düşünmesine rağmen en yüksek düzeye kadar devam etti.

Stanford hapishane deneyi

1971'de Philip Zimbardo, üniversite öğrencilerini gardiyan ve mahkûm rollerine ayırarak sahte bir hapishane kurdu. İki hafta sürmesi planlanan deney, gardiyanların davranışları sertleştiği için altıncı günde durduruldu. Deneyin yöntemi sonraki yıllarda ciddi biçimde eleştirilmiştir. Gardiyanlara nasıl davranacaklarının yönlendirildiği ortaya çıktığı için bulguları tartışmalı kabul edilir.

Sosyal psikolojinin sağlıkla ilişkisi nedir?

Sosyal psikoloji bulguları, insanların sağlıkla ilgili kararlarını anlamak için de kullanılır. Bir kişinin sigarayı bırakması, aşı olması ya da düzenli egzersiz yapması çevresindeki insanlardan ve sosyal normlardan etkilenebilir.

Sosyal psikolojinin sağlıkla kesiştiği konular:

• Sosyal desteğin stres ve iyileşme süreci üzerindeki etkisi
• Yalnızlık ve sosyal izolasyon
• Sağlık davranışlarının değiştirilmesi
• Hasta ile hekim arasındaki iletişim
• Damgalanmanın ruhsal hastalığı olan kişilerin yardım arama davranışına etkisi

Sosyal ilişkilerde yaşanan yoğun kaygı, uzun süren yalnızlık ya da uyum güçlüğü günlük yaşamı etkiliyorsa Ruh Sağlığı ve Hastalıkları bölümüne başvurulması önerilir.