Vitiligo nedir? Vitiligo belirtileri, nedenleri ve tedavi seçenekleri

Vitiligo, ciltte belirli bölgelerde pigment kaybına bağlı olarak beyaz lekelerin oluşmasıyla karakterize edilen, otoimmün kökenli bir cilt hastalığıdır. Genellikle ellerde, ön kollarda, ayaklarda ve yüzde başlayan vitiligo, zaman içinde farklı vücut bölgelerinde de yayılım gösterebilir. Vitiligo, kişinin görünümünü etkilediği için estetik kaygılara ve buna bağlı olarak psikolojik açıdan olumsuz etkilere yol açabilmektedir ve dünya genelinde nüfusun yaklaşık %1’ini etkileyen yaygın bir cilt hastalığıdır. Her yaşta ve her cilt tonunda görülebilmekle birlikte, beyaz lekeler koyu tenli bireylerde daha belirgin hale gelmektedir.

Vitiligo neden olur?

Vitiligonun kesin nedeni henüz tam olarak ortaya konulamamış olsa da mevcut bilimsel çalışmalar hastalığın otoimmün bir mekanizma ile geliştiğini güçlü şekilde göstermektedir. Bu süreçte bağışıklık sistemi, melanositleri yanlışlıkla yabancı hücreler olarak algılayarak hedef almakta ve bu hücrelere zarar vermektedir.

Güncel dermatoloji literatürü, vitiligonun temel patojenik mekanizması olarak otoimmün süreci kabul etmektedir. Bu süreçte bağışıklık sistemi, melanositleri yabancı hücre olarak tanıyarak onlara saldırmaktadır.

Genetik faktörler de hastalığın gelişiminde önemli bir rol oynar; vitiligo tanısı alan bireylerin yaklaşık %20–30’unda ailede benzer bir öykü bulunmaktadır. Ayrıca Hashimoto tiroiditi, tip 1 diyabet, romatoid artrit ve alopesi areata gibi otoimmün hastalıklarla birlikte görülme sıklığı da artmıştır. Bunun yanında cilt travmaları, güneş yanıkları, kimyasal maddelere maruz kalma ve yoğun stres gibi çevresel etkenler hastalığın ortaya çıkmasını veya ilerlemesini tetikleyebilmektedir.

Vitiligo belirtileri nasıl tanınır?

Hastalığın en belirgin özelliği, cilt üzerinde gelişen süt beyazı ya da krem tonlarında, sınırları net olarak ayrılabilen lekelerdir. Bu alanlar genellikle el sırtı, yüz, boyun, koltuk altı, kasık bölgesi, göz ve ağız çevresi ile dizler gibi bölgelerde ortaya çıkar. Bazı kişilerde ise saç, kaş ve kirpiklerde de pigment kaybına bağlı renk açılması görülebilmektedir.

Vitiligo tipleri klinik görünüm ve dağılımına göre sınıflandırılmaktadır;

Segmental vitiligo

Vücudun tek tarafında, belirli bir dermatomal bölgeye sınırlı olarak gelişir. Genellikle erken yaşta başlar ve ilerlemesi görece sınırlıdır. Ayrıca bu tipte saç, kaş veya kirpik gibi kıllarda da erken dönemde pigment kaybı görülebilir. Genelde lokalize seyri nedeniyle tedavi yaklaşımı da daha bölgesel planlanır.

Segmental olmayan (generalize) vitiligo

 En sık görülen formdur. Lezyonlar vücudun her iki tarafında simetrik biçimde dağılır ve zaman içinde yayılabilir. Hastalık genellikle dönemsel alevlenmeler ve duraklamalarla seyredebilir.

Üniversal vitiligo

Üniversal vitiligo, ciltte pigment kaybının vücudun neredeyse tamamına yayıldığı, oldukça nadir görülen ileri evre bir vitiligo formudur. Bu durumda melanin üretimi büyük ölçüde azaldığı için geniş alanlarda yaygın beyazlaşma gözlenir.

Vitiligo tanısı nasıl konulur?

Vitiligo tanısı çoğunlukla klinik muayene ile konulabilmektedir. Wood lambası (ultraviyole ışık) altında inceleme, özellikle açık tenli bireylerde lezyonları daha net ortaya koyar. Wood ışığı, ultraviyole ışık veren bir inceleme yöntemidir ve pigmentasyon bozukluklarının değerlendirilmesinde hızlı sonuç sağlaması nedeniyle sıkça kullanılır. Bu teknik, bazı maddelerin florasan özelliğinden yararlanarak normal ışıkta fark edilmeyen yapıların görünür hale gelmesini sağlar. Dermoskopi de pigmentasyon değişikliklerinin değerlendirilmesinde kullanılan yardımcı bir yöntemdir. Bu teknik, cilt yüzeyinin büyütülerek incelenmesini sağlayarak melanin dağılımındaki düzensizliklerin daha ayrıntılı şekilde görülmesine olanak tanır.

Vitiligo tanısı alan hastalarda tiroid fonksiyon testleri, tam kan sayımı ve açlık kan şekeri gibi temel laboratuvar incelemelerinin yapılması da önerilmektedir; zira eşlik eden otoimmün hastalıkların erken tespiti, tedavi planının şekillendirilmesinde belirleyici olmaktadır.

Vitiligo tedavisinde güncel yaklaşımlar

Tedavi planı; yaş, etkilenen cilt bölgelerinin genişliği ve yerleşimi, hastalığın ilerleme hızı ile kişinin günlük yaşam üzerindeki etkisine göre belirlenmektedir. Vitiligo tedavisinde ilk ve en önemli adımlardan biri güneşten korunmadır. Çünkü pigment kaybı olan bölgelerde cildi koruyan melanositler bulunmadığından, bu alanlar ultraviyole ışınlarına karşı daha hassastır. Güneş maruziyeti bu bölgelerde yanık gelişimine yol açabilir ve ciltte travma oluşturabilir. Ayrıca mevcut beyaz lekelerin daha belirgin hale gelmesine de neden olabilir.

Topikal kortikosteroidler ve kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus), özellikle küçük ve sınırlı vitiligo alanlarında ilk tercih edilen tedaviler arasındadır. Daha yaygın vitiligo vakalarında ise dar bant UVB (NB-UVB) fototerapi en etkili yöntemlerden biri olarak kabul edilir. Bu tedavi genellikle haftada 2–3 kez uygulanır ve hem hastanelerde hem de uygun durumlarda evde kullanılabilen cihazlarla yapılabilir.

Fototerapinin ilaç tedavileriyle birlikte kullanıldığı kombine yaklaşımlar, tek başına ışık tedavisine göre daha hızlı ve daha belirgin cilt renginin geri dönmesini sağlayabilmektedir. Yaygın ve tedaviye yanıt vermeyen vakalarda, bazı durumlarda depigmentasyon yani sağlam ciltteki rengin de açılması bir tedavi seçeneği olarak düşünülebilir. Ancak bu yöntem kalıcı bir değişiklik oluşturduğu için, yalnızca hastanın durumu ve beklentileri ayrıntılı olarak değerlendirildikten sonra karar verilmelidir.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

Vitiligo, toplumda pek çok yanlış inanışa konu olan bir hastalıktır. Aşağıda bu yaygın yanılgılar ve gerçek bilgiler yer almaktadır;

"Vitiligo bulaşıcıdır, dokunmaktan kaçınmak gerekir." (Yaygın yanılgı)

Vitiligo, herhangi bir mikroorganizmanın neden olduğu enfeksiyöz bir hastalık değildir; temas yoluyla kesinlikle bulaşmaz. (Gerçek)

"Vitiligo yalnızca estetik bir sorundur, tedavi gerekli değildir." (Yaygın yanılgı)

Hastalık, psikolojik iyilik halini ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Ayrıca eşlik eden otoimmün hastalıklar açısından sistematik değerlendirme yapılmasını gerektiren tıbbi bir durumdur. (Gerçek)

"Vitiligo tedavisi mümkün değildir." (Yaygın yanılgı)

Fototerapi, topikal ve sistemik immünmodülatörler ile yeni nesil JAK inhibitörleri gibi güncel tedavi seçenekleriyle pek çok hastada anlamlı repigmentasyon sağlanabilmektedir. (Gerçek)

"Güneşe çıkmak vitiligoya iyi gelir." (Yaygın yanılgı)

Depigmente bölgeler melanin pigmentinden yoksun olduğundan güneş yanığına karşı son derece hassastır. Korumasız güneş maruziyeti hem cilt hasarına hem de hastalığın yayılmasına zemin hazırlayabilir. (Gerçek)

"Vitiligo yalnızca deri sorunudur, iç hastalıklarla ilgisi yoktur." (Yaygın yanılgı)

Vitiligo; tiroid hastalıkları, tip 1 diyabet ve diğer otoimmün durumlarla anlamlı oranda birliktelik göstermektedir. Bu nedenle dermatolojik tedavinin yanı sıra sistemik değerlendirme de önem taşımaktadır. (Gerçek)

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir dermatoloji uzmanına başvurmanız önerilir:

• Ciltte yeni gelişen, sınırları belirgin beyaz lekeler fark ettiğinizde
• Mevcut lekelerin kısa sürede belirgin biçimde büyüdüğünü ya da yeni alanlara yayıldığını gözlemlediğinizde
• Göz veya işitme organı çevresinde renk kaybı ortaya çıktığında; bu bulgular bazen Vogt-Koyanagi-Harada sendromu gibi sistemik durumlarla ilişkili olabilir
• Vitiligo tanısıyla birlikte yorgunluk, kilo değişimi veya aşırı terleme gibi sistemik belirtiler eşlik ettiğinde, tiroid veya diğer endokrin patolojilerin dışlanması için ilgili branşa yönlendirilmeniz gerekebilir.