Boğaz kültürü nedir, ne zaman yapılır?

Boğaz kültürü, boğazdaki enfeksiyon etkenini tanımlamak amacıyla boğaz ve bademcik bölgesinden alınan sürüntü örneğinin laboratuvar ortamında üretilerek incelendiği bir tanı testidir. Genellikle bademcik iltihabı, bakteriyel farenjit ve “beta” olarak bilinen A grubu beta hemolitik streptokok şüphesinde kullanılan, altın standart yöntemlerden biri olarak kabul edilir. Pozitif sonuç, boğazda hastalık yapabilecek bir bakteri (örneğin beta) ürediğini gösterir ve hedefe yönelik antibiyotik tedavisi planlanır. Negatif sonuç ise kültürde patojen bakteri saptanmadığını düşündürür; bu durumda enfeksiyon büyük olasılıkla viral kökenlidirAmerikan Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (IDSA), boğaz kültürünün özellikle hızlı antijen testi negatif çıkan ancak klinik şüphenin devam ettiği vakalarda doğrulayıcı test olarak kullanılmasını önerir.

Boğaz kültürü ne zaman yapılır?

Boğaz kültürü, öncelikle bakteriyel kaynaklı boğaz enfeksiyonu şüphesi olan hastalarda istenir. Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği'nin hasta bilgilendirmelerine göre, boğaz kültürü genellikle şu durumlarda istenir:

• Ateş, boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü ile başvuran hastalarda streptokok enfeksiyonu şüphesi
• Bademciklerde beyaz-sarı eksüda (irin benzeri tabaka) görülmesi
• Boyunda hassas ve şiş lenf bezleri ile birlikte seyreden boğaz ağrısı
• Hızlı streptokok antijen testinin negatif çıkması, ancak klinik bulguların bakteriyel enfeksiyonu düşündürmesi
• Tekrarlayan boğaz enfeksiyonu atakları geçiren hastalarda etken tayini
• Antibiyotik tedavisine yanıt vermeyen boğaz enfeksiyonlarında alternatif etken araştırması

Boğaz kültürü, öksürük, burun akıntısı ve ses kısıklığı gibi belirtilerin ön planda olduğu, çoğunlukla viral kaynaklı boğaz ağrılarında rutin olarak önerilmez.

Boğaz kültürü nasıl yapılır ve sonuçlar nasıl yorumlanır?

Boğaz kültürü, steril bir çubukla bademcik ve boğaz arka duvarından sürüntü alınmasıyla gerçekleştirilen, kısa süren ve genellikle rahatsızlık dışında ağrı vermeyen bir işlemdir. Alınan örnek laboratuvara gönderilerek özel besiyerlerinde üretilir. Amerikan Enfeksiyon Hastalıkları Derneği'nin kılavuzlarına göre, sonuçların çıkması genellikle 24-48 saat sürer; bu süre hızlı antijen testine kıyasla daha uzun olsa da, kültür yönteminin doğruluk oranı daha yüksektir.

Kültürde A grubu beta-hemolitik streptokok (Streptococcus pyogenes) üremesi, bakteriyel streptokoksik farenjit tanısını doğrular ve antibiyotik tedavisi gerekliliğini gösterir. Kültürde üreme olmaması, boğaz ağrısının viral kaynaklı olma olasılığının daha yüksek olduğuna işaret eder ve bu durumda antibiyotik tedavisi genellikle gerekmez.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Her boğaz ağrısında boğaz kültürü yapılması gerekir." (Yaygın yanılgı)

Her boğaz ağrısı için boğaz kültürü gerekli değildir. Boğaz ağrılarının çoğu, test veya antibiyotik gerektirmeden kendiliğinden iyileşen yaygın viral virüslerden kaynaklanır. Doktorlar genellikle yalnızca belirtiler streptokok gibi bakteriyel bir enfeksiyonu düşündürdüğünde test yaparlar. (Gerçek)

"Hızlı antijen testi ile boğaz kültürü aynı doğruluğa sahiptir." (Yaygın yanılgı)

Hızlı antijen testi ve boğaz kültürü aynı doğruluk oranına sahip değildir. Boğaz kültürü daha hassastır ve klinik altın standart olarak kabul edilirken, hızlı antijen testi daha kısa sürede sonuç verse de, gerçek bir enfeksiyonu atlama olasılığı daha yüksektir. (Gerçek)

"Boğaz kültürü sonucu negatifse hiçbir enfeksiyon yoktur." (Yaygın yanılgı)

Negatif boğaz kültürü, yalnızca laboratuvar örneğinde hedeflenen belirli bakteri veya mantarların üremediği anlamına gelir; yani hala viral bir enfeksiyonunuz, test edilmemiş farklı bir organizmanız veya nadir görülen yanlış negatif bir sonuç olabilir. (Gerçek)

"Boğaz kültürü sonucu beklenirken antibiyotik kullanmaya hemen başlanmalıdır." (Yaygın yanılgı)

Önemli sağlık kılavuzları, hastanın ciddi derecede hasta olmadığı veya komplikasyon riski yüksek olmadığı sürece, rutin boğaz kültürü sonuçları beklenirken antibiyotiklere hemen başlanmamasını önermektedir. Boğaz ağrılarının çoğu viraldir ve kültür için tedaviyi geciktirmek romatizmal ateş riskini artırmaz. Tedavi kararı hekim tarafından klinik duruma göre verilir. (Gerçek)

"Çocuklarda ve yetişkinlerde boğaz kültürü aynı sıklıkla önerilir." (Yaygın yanılgı)

Streptokoksik farenjit özellikle çocuklarda ve gençlerde daha sık görüldüğünden, boğaz kültürü bu yaş gruplarında daha sık gündeme gelir; yetişkinlerde klinik bulgular farklı değerlendirilebilir. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Boğaz kültürü sürecinin çoğu durumu acil olmasa da, bazı bulgular hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir.

Aşağıdaki durumlarda aile hekimliği veya kulak burun boğaz polikliniğine başvurmak uygundur:

• Ateş ve boğaz ağrısının birkaç gün sürmesi
• Bademciklerde beyaz-sarı tabaka ile birlikte yutma güçlüğü
• Boyunda hassas lenf bezi şişliği ile seyreden boğaz ağrısı
• Antibiyotik tedavisine rağmen belirtilerin devam etmesi

Acil servise başvurulması gereken durumlar:

• Nefes almada veya yutmada ciddi zorluk
• Ağızdan salya akıtma ile birlikte konuşamama (özellikle çocuklarda epiglottit şüphesi)
• Boyunda şiddetli şişlik ve sertlik
• Yüksek ateşle birlikte genel durumda hızlı bozulma
• Boğaz ağrısına eşlik eden şiddetli baş dönmesi veya bilinç bulanıklığı

Amerikan Enfeksiyon Hastalıkları Derneği, özellikle çocuklarda solunum sıkıntısı, salya akıtma ve konuşamama ile seyreden şiddetli boğaz ağrısının, epiglottit gibi hava yolunu tehdit eden acil bir duruma işaret edebileceğini ve gecikmeden değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.