Uyuşma neden olur? Nedenleri, ciddi belirtileri, ne zaman doktora başvurulur?

Tıp dilinde "parestezi" olarak adlandırılan uyuşma; ciltte karıncalanma, yanma veya uyuşma gibi anormal bir his olarak tanımlanır. Bu durum genellikle bir sinirin sıkışması veya hasar görmesi sonucu, dışarıdan bir neden olmaksızın meydana gelir. Uyarı vermeden ortaya çıkan bu his genellikle ağrısızdır ve karıncalanma veya uyuşma, deride sürünme veya kaşıntı olarak tanımlanır. Çoğu zaman geçici ve zararsız bir sinir baskısına bağlı olsa da, bazı durumlarda altta yatan nörolojik, metabolik veya damarsal bir hastalığın habercisi olabilir.

Uyuşma ve karıncalanmanın en sık nedenleri nelerdir?

Uyuşmanın en yaygın nedeni, bir sinirin geçici olarak sıkışması veya kan akışının kısıtlanmasıdır. Bacak bacak üstüne uzun süre oturmak, kolun üzerinde uyumak veya aynı pozisyonda uzun süre kalmak, sinirlere geçici baskı yaparak bu hissin ortaya çıkmasına yol açar; pozisyon değiştirildiğinde belirti genellikle kısa sürede geçer. Bunun dışında uyuşma, kronik ve tekrarlayan bir semptom olarak da karşımıza çıkabilir. Bu durumda akla gelmesi gereken başlıca nedenler arasında karpal tünel sendromu gibi sinir sıkışması bozuklukları, servikal veya lomber disk hernileri, diyabetik nöropati, B12 vitamini eksikliği, tiroid fonksiyon bozuklukları, dolaşım problemleri ve alkole bağlı sinir hasarı sayılabilir. Amerikan Ulusal Nörolojik Hastalıklar ve İnme Enstitüsü'nün (NINDS) belirttiği üzere parestezi, altında yatan çok sayıda farklı nörolojik ve sistemik durumun ortak bir semptomu olabilir.

El ve ayakta uyuşma neden olur?

El ve parmaklarda uyuşma, sıklıkla bilek düzeyinde median sinirin sıkışmasına bağlı karpal tünel sendromu ile ilişkilidir; bu durum özellikle geceleri artan uyuşma ve elde güç kaybı ile kendini gösterebilir. Ayak ve bacaklarda uzun süreli, simetrik uyuşma ise en sık diyabetik periferik nöropatiyi düşündürür; kontrolsüz kan şekeri yüksekliğinin uzun vadede periferik sinirlerde hasara yol açması bu tablonun temel mekanizmasıdır. Bacaklarda tek taraflı ve ani başlayan uyuşma, bel bölgesindeki bir disk hernisine bağlı sinir kökü baskısını akla getirebileceği gibi, nadiren dolaşım bozukluklarına bağlı da olabilir.

Uyuşma hangi durumlarda ciddi bir hastalık belirtisi olabilir?

Uyuşma çoğu zaman kötücül olmayan bir nedene bağlı olsa da, bazı klinik tablolarda daha ciddi bir sürecin ilk işareti olabilir. Vücudun bir yarısında (yüz, kol ve bacakta birlikte) ani gelişen uyuşma, konuşma bozukluğu veya denge kaybı ile birlikteyse inme açısından değerlendirilmesi gerekir. Multipl skleroz gibi otoimmün nörolojik hastalıklarda da vücudun farklı bölgelerinde tekrarlayan uyuşma atakları görülebilir. Bel veya boyun bölgesinden kaynaklanan şiddetli sinir sıkışmalarında uyuşmaya güç kaybı ve refleks kaybının eşlik etmesi, acil değerlendirme gerektiren bir tablo olabilir.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Uyuşma her zaman ciddi bir sinir hastalığının işaretidir." (Yaygın yanılgı)

Uyuşma her zaman ciddi bir sinir bozukluğunun belirtisi değildir. Genellikle sinir üzerindeki baskı veya yetersiz kan akışı gibi geçici sorunlardan kaynaklanır ve pozisyon değiştirildiğinde kendiliğinden geçer; ancak bazen tıbbi bir duruma da işaret edebilir. (Gerçek)

"Uyuşma sadece yaşlılarda görülür." (Yaygın yanılgı)

Geçici basınç, yaralanmalar veya karpal tünel sendromu, B12 eksikliği veya disk hernisi gibi çeşitli tıbbi durumlar nedeniyle çocuklar ve genç yetişkinler de dâhil olmak üzere her yaştan insanı etkiler. (Gerçek)

"Elde veya ayakta hissedilen uyuşma her zaman aynı organdan kaynaklanır." (Yaygın yanılgı)

Hayır, elde veya ayakta hissedilen uyuşma her zaman aynı vücut bölgesinden kaynaklanmaz. Örneğin boyun bölgesindeki bir sinir sıkışması elde, bel bölgesindeki bir sıkışma ise ayakta uyuşmaya neden olabilir; belirtinin hissedildiği yer, sorunun kaynağı ile aynı olmayabilir. (Gerçek)

"Uyuşma geçtiğinde herhangi bir tetkik yaptırmaya gerek yoktur." (Yaygın yanılgı)

Bu tamamen ilk etapta neden uyuşma yaşadığınıza bağlıdır. Örneğin, tekrarlayan veya belirli bir örüntüde gelişen uyuşma, geçici olsa bile altta yatan bir nedeni araştırmak için hekim değerlendirmesi gerektirebilir. (Gerçek)

"Sadece kollarda ve bacaklarda uyuşma görülür." (Yaygın yanılgı)

Beynin hangi sinirinin veya bölgesinin etkilendiğine bağlı olarak, yüz, dudaklar, dil, göğüs, karın veya sırt dâhil olmak üzere vücudun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir ve bu bölgelerdeki uyuşma farklı klinik anlamlar taşıyabilir. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Birkaç dakika içinde kendiliğinden geçen, pozisyona bağlı geçici uyuşmalar için acil tıbbi değerlendirmeye gerek yoktur. Ancak uyuşma haftalar içinde tekrarlıyorsa, belirli bir bölgede (örneğin bir el veya ayakta) sürekli hale geliyorsa, güçsüzlük, denge sorunu veya idrar-gaita kontrolünde değişiklikle birlikteyse, nöroloji veya ilgili branşa (örneğin karpal tünel şüphesinde ortopedi veya el cerrahisi, bel-boyun kaynaklı şüphede beyin ve sinir cerrahisi) başvurulması uygundur. Buna karşılık, uyuşmanın ani başlaması ve yüzde asimetri, konuşma bozukluğu, ani görme kaybı, şiddetli baş ağrısı, bilinç değişikliği veya vücudun bir yarısında ani güç kaybı ile birlikte gelişmesi durumunda, olası bir inme açısından vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır. Büyük travma sonrası gelişen uyuşma veya idrar-gaita kaçırma ile birlikte olan ani bel/bacak uyuşması da acil değerlendirme gerektiren tablolardır.