Filofobi nedir ve neden olur?

Filofobi, aşık olmaya, duygusal bağ kurmaya ya da romantik bir ilişki içinde olmaya karşı duyulan yoğun ve sürekli korkudur. Kelime Yunanca "sevgi" anlamına gelen "philos" ile "korku" anlamına gelen "phobos" sözcüklerinden türetilmiştir. Filofobi ruhsal hastalık sınıflamalarında ayrı bir tanı olarak yer almaz, ancak belirtileri özgül fobi, kaygı bozuklukları ve bağlanma güçlükleriyle örtüşebilir. Korku günlük yaşamı ve ilişkileri belirgin biçimde kısıtlıyorsa bilişsel davranışçı terapi gibi yöntemlerle desteklenebilir.

Öne çıkanlar

• Filofobi resmi bir tanı değildir, hekim belirtileri kaygı bozuklukları ve fobiler çerçevesinde değerlendirir.
• Filofobisi olan kişi ilişki ciddileşmeye başladığında uzaklaşma ya da ilişkiyi bitirme eğiliminde olabilir.
• Geçmişteki ayrılıklar, reddedilme deneyimleri ve çocukluktaki bağlanma örüntüleri filofobiyle ilişkilendirilir.
• Fobilerde en çok kullanılan yöntem, kişinin korkusuyla aşamalı biçimde yüzleştiği bilişsel davranışçı terapidir.

Filofobi ne demek?

Filofobi, sevme ve sevilme ihtimalinin kişide yoğun kaygı uyandırması anlamına gelir. Kişi çoğunlukla yakın ilişki kurmak ister, ancak bu isteğe eşlik eden korku nedeniyle bağ kurmaktan kaçınır. Bu yüzden filofobi, ilişkiye ilgisiz olmaktan farklıdır.

Fobi, belirli bir nesne ya da duruma karşı gerçek tehlikeyle orantısız ve uzun süren korkudur. Filofobide korkunun konusu bir nesne değil, duygusal yakınlık ve bu yakınlığın getirebileceği kayıp ya da incinme ihtimalidir.

Filofobi neden olur?

Filofobinin tek bir nedeni yoktur. Çoğu kişide geçmiş deneyimler, kişilik özellikleri ve bağlanma biçimi birlikte rol oynar. Aşağıdaki durumlar filofobiyle ilişkilendirilir.

Geçmişteki kırıcı ilişkiler

Ağır bir ayrılık, aldatılma ya da reddedilme deneyimi kişinin yeniden incinme korkusuyla yakınlıktan kaçınmasına yol açabilir.

Çocukluk deneyimleri ve bağlanma biçimi

Çocuklukta bakım verenle kurulan ilişki, yetişkinlikteki bağlanma biçimini etkileyebilir. Kaçıngan bağlanma geliştiren kişiler duygusal yakınlıkta rahatsızlık hissedebilir ve bağımsızlıklarını korumaya öncelik verebilir.

Kayıp ve ayrılık öyküsü

Anne babanın boşanması ya da sevilen birinin kaybı, sevginin kalıcı olmadığı inancını besleyebilir.

Kaygıya yatkınlık

Sosyal kaygı bozukluğu ya da diğer kaygı bozuklukları olan kişilerde reddedilme ve yargılanma korkusu yakın ilişkilere de yansıyabilir.

Filofobinin belirtileri nelerdir?

Filofobi belirtileri hem duygu ve davranışlarda hem de bedende görülebilir. Belirtiler özellikle bir ilişki başlarken ya da ilişki ciddileşmeye başladığında artar.

Filofobide görülebilecek belirtiler:

• Romantik ilişkiden ya da ilgi duyulan kişiden kaçınma
• İlişki ciddileşmeye başladığında uzaklaşma veya ilişkiyi bitirme
• Duygularını paylaşmakta zorlanma
• Partnere güvenmekte güçlük çekme
• Aşk ya da evlilik düşüncesiyle kalp çarpıntısı, terleme, nefes darlığı veya bulantı
• Düğün, sevgililer günü gibi aşkı çağrıştıran durumlardan uzak durma
• Yalnızlık ve aynı zamanda yakınlık isteği arasında kalma

Bu belirtilerin altı ay ya da daha uzun sürmesi ve kişide belirgin sıkıntı yaratması değerlendirme gerektirdiğini gösterir.

Filofobi nasıl teşhis edilir?

Filofobi için kullanılan bir kan testi ya da görüntüleme yöntemi yoktur. Değerlendirme, ruh sağlığı uzmanının yaptığı ayrıntılı görüşmeye dayanır. Uzman korkunun ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü ve günlük yaşamı nasıl etkilediğini sorar.

Görüşmede ayrıca kaygı bozukluğu, depresyon ya da travma sonrası stres bozukluğu gibi eşlik edebilecek durumlar araştırılır. Gerekirse kaygı ve bağlanma biçimini ölçen ölçekler kullanılabilir.

Kaçıngan bağlanma ile filofobi arasındaki fark nedir?

Kaçıngan bağlanma, kişinin duygusal yakınlıktan rahatsız olduğu ve başkalarına bağımlı olmaktan kaçındığı bir bağlanma biçimidir. Bağlanma stilleri bir tanı değil, ilişki kurma örüntülerini açıklamak için kullanılan psikolojik kavramlardır.

Kaçıngan bağlanması olan herkes filofobik değildir. Filofobide ön planda yoğun korku ve bedensel kaygı belirtileri vardır. Kaçıngan bağlanmada ise kişi çoğunlukla korkudan çok mesafeli kalmayı tercih eder. İki durum aynı kişide birlikte görülebilir.

Filofobi nasıl geçer?

Filofobi, kişinin korkusunu anlaması ve bu korkuyla aşamalı olarak yüzleşmesiyle hafifleyebilir. Hafif belirtilerde kendi kendine uygulanan yöntemler yeterli olabilir. Korku ilişkileri ve günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlıyorsa profesyonel destek önerilir.

Bilişsel davranışçı terapi

Bilişsel davranışçı terapi (BDT), kişinin aşk ve ilişkiler hakkındaki olumsuz düşüncelerini fark etmesine ve bunları sınamasına yardım eder. Fobilerde en sık kullanılan terapi yöntemidir.

Maruz bırakma çalışmaları

Kişi, terapist eşliğinde korktuğu durumlara küçük adımlarla yaklaşır. Amaç, kaygının zamanla azaldığını deneyimlemektir.

Kendine yardım yöntemleri

Nefes ve gevşeme egzersizleri, düzenli fiziksel etkinlik ve duyguların yazıya dökülmesi kaygıyı azaltmaya yardımcı olabilir.

İlaç tedavisi

Filofobiye eşlik eden kaygı bozukluğu ya da depresyon varsa psikiyatrist ilaç tedavisini değerlendirebilir.

Aşık olma korkusu ilişkileri, iş ya da sosyal yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa Ruh Sağlığı ve Hastalıkları bölümüne başvurulması önerilir.