Zatürre nedir? Zatürre neden olur?

Zatürre, genellikle bir enfeksiyondan kaynaklanan akciğer iltihabıdır. Virüsler, bakteriler veya mantarlar gibi bulaşıcı mikroplar akciğerlerinize girdiğinde ortaya çıkar. Enfeksiyon oluştuğunda, akciğerlerinizdeki hava kesecikleri iltihaplanır ve sıvı veya irinle dolabilir. Sonuç olarak, çeşitli solunum yolu semptomları yaşayabilirsiniz.

Zatürre nedir?

Zatürre, bakteri, virüs veya mantarların neden olabileceği, bir veya her iki akciğerde görülen bir enfeksiyondur. Enfeksiyon, akciğerlerin hava keseciklerinin (alveollerin) iltihaplanmasına ve sıvı veya irinle dolmasına neden olur. Bu durum, soluduğunuz oksijenin kan dolaşımınıza girmesini zorlaştırabilir. Zatürre belirtileri hafiften şiddetliye kadar değişebilir ve öksürük, ateş, titreme ve nefes darlığı gibi belirtileri içerir.

Zatürre vakasının ciddiyetini etkileyen birçok faktör vardır; bunlar arasında akciğer enfeksiyonuna neden olan mikrop türü, kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve davranışları yer alır. En yüksek risk altında olanlar bebekler ve küçük çocuklar, 65 yaş ve üzeri yetişkinler (yaş arttıkça risk de artar) ve kronik (uzun süreli) tıbbi rahatsızlıkları olan ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerdir.

Zatürre çeşitleri nelerdir?

Zatürre, etken organizma, hastalığın başlangıcı ve bulaşma yeri gibi çeşitli faktörlere göre sınıflandırılır.

Başlıca zatürre türleri:

Toplum kökenli zatürre

Sağlık kuruluşları dışında edinilen zatürredir. Genellikle Streptococcus pneumoniae gibi bakteriler veya grip gibi virüsler neden olur.

Hastane kaynaklı zatürre

Hastaneye yatıştan sonraki 48 saat içinde edinilen zatürre türüdür. Genellikle Pseudomonas aeruginosa veya Staphylococcus aureus gibi tedaviye daha dirençli bakterilerden kaynaklanır.

Ventilatörle ilişkili zatürre

Mekanik ventilasyona bağlı kişilerde görülen bir hastane kaynaklı zatürrenin alt türüdür. Genellikle hastane ortamlarında çoğalan bakterilerden kaynaklanır.

Aspirasyon pnömonisi

Yiyecek, sıvı veya kusmuğun akciğerlere solunması sonucu oluşan durumdur. Yutma güçlüğü çeken veya bilinç kaybı yaşayan kişilerde görülebilir ve genellikle anaerobik bakterilerden kaynaklanır.

Lobüler pnömoni

Akciğerin belirli bir lobunda görülür. Genellikle bakteriyel enfeksiyonlarla, özellikle Streptococcus pneumoniae ile ilişkilidir.

Bronkopnömoni

Bronkopnömoni, her iki akciğerde de bölgesel olarak görülen bir türdür. Genellikle çeşitli bakterilerden kaynaklanır ve küçük çocuklarda ve yaşlılarda daha yaygındır.

İnterstisyel pnömoni

Hava keselerinin kendilerini değil, çevrelerindeki dokuyu ve boşluğu etkileyen bir durumdur. Genellikle viral kökenlidir veya bazı otoimmün rahatsızlıklarla ilişkili olabilir.

Mantar pnömonisi

Çoğunlukla bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde görülen mantar enfeksiyonlarından kaynaklanır. Histoplasma, Coccidioides veya Cryptococcus gibi mantarlar neden olur.

Kimyasal zatürre

Kimyasallar, duman veya radyasyon gibi zararlı maddelerin solunması sonucu ortaya çıkan bir zatürredir. Tahriş edici maddeler nedeniyle akciğer iltihabına ve hasarına yol açabilir.

Zatürre neden olur?

Zatürre, soluduğumuz havadaki çok çeşitli bakteri, virüs ve mantarlar tarafından tetiklenebilir. Zatürreye yol açan yaygın sebepler şunlardır:

Bakteriler

Bakteriyel zatürre, kendiliğinden ortaya çıkabileceği gibi, nezle, grip, COVID-19 veya RSV gibi bir virüs geçirdikten sonra da gelişebilir. Bakteriyel zatürre genellikle akciğerin sadece bir bölümünü veya lobunu etkiler. Bu durumda, duruma lobar zatürre denir. Bakteriyel zatürre riski en yüksek olan kişiler arasında ameliyattan iyileşenler, kronik solunum yolu hastalığı veya viral enfeksiyonu olanlar, 5 yaşından küçük çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler bulunur.

En yaygın bakteriyel zatürre türü pnömokok zatürresi olarak adlandırılır. Pnömokok zatürresi, normalde üst solunum yollarında yaşayan Streptococcus pneumoniae mikrobu tarafından olur.

Haemophilus influenzae (birçok ciddi enfeksiyona neden olan bir bakteri, boğmaca ve psittakoz (evcil kuşları ve kümes hayvanlarını enfekte eden bir bakteri) zatürreye neden olabilen diğer bakteriyel enfeksiyonlardır; ancak daha az sayıda zatürre vakasına neden olurlar.

Virüsler

Grip virüsü, SARS-CoV-2 (COVID-19'a neden olan virüs), solunum sinsityal virüsü (RSV) ve insan metapneumovirüsü (HMPV) gibi solunum yolu virüslerinden kaynaklanan enfeksiyonlar zatürreye neden olabilir. Suçiçeği ve kızamığa neden olan virüsler gibi ek virüsler de zatürreye yol açabilir.

RSV, küçük çocuklarda viral zatürrenin yaygın bir nedenidir ve grip, her yaşta viral zatürrenin yaygın bir nedenidir. Viral zatürre vakalarının çoğu ciddi değildir ve bakteriyel zatürreye göre daha kısa sürer. Viral zatürre geçirdiyseniz, bakteriyel zatürreye yakalanma riskiniz de vardır.

Mantarlar

Mantar enfeksiyonları, bakteri ve virüslerle karşılaştırıldığında zatürrenin çok daha nadir görülen bir nedenidir. Mantar kaynaklı zatürre en sık kronik (uzun süreli) sağlık sorunları olan veya bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde ve kirlenmiş topraktan veya kuş dışkısından belirli mantarlara yüksek dozda maruz kalan kişilerde görülür.

Pneumocystis pneumoniais (PCP), Pneumocystis jirovecii adlı mantarın neden olduğu nadir ve ciddi bir akciğer enfeksiyonudur. HIV/AIDS gibi tıbbi bir durum nedeniyle veya kanser tedavisi veya organ nakli gibi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar nedeniyle bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde görülür.

Zatürre belirtileri nelerdir?

Zatürre belirtileri aniden başlayabileceği gibi, birkaç gün içinde kademeli olarak da ortaya çıkabilir.

Zatürre belirtileri:

• Öksürük (kuru olabilir veya sarı, yeşil veya kahverengi balgam (mukus) öksürebilirsiniz)
• Nefes darlığı
• Yüksek ateş
• Göğüs ağrısı
• Vücut ağrısı
• Yorgunluk veya bitkinlik
• İştah kaybı
• Nefes alırken hırıltılı sesler çıkarmak (bebeklerde bu ses homurdanma şeklinde olabilir)
• Kafa karışıklığı (yaşlılarda yaygın bir durumdur)

Zatürre ne zaman tehlikeli olur?

Kendinizde veya çocuğunuzda zatürre belirtileri olduğunu düşünüyorsanız, hastalık daha da kötüleşmeden önce tıbbi yardım alın. Ayrıca, nefes darlığı çekiyorsanız, dudaklarınızda ve parmak uçlarınızda morarma oluşuyorsa, göğüs ağrınız varsa, yüksek ateşiniz varsa veya şiddetli ya da kötüleşen balgamlı öksürüğünüz varsa hemen doktorunuza görünün.

Özellikle 65 yaş üstü yetişkinler, iki yaş ve altı çocuklar, altta yatan bir sağlık sorunu olan veya bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler gibi yüksek risk grubunda bulunanlar için zatürre durumunda tıbbi yardım almak çok önemlidir. Bu savunmasız bireylerin bazılarında zatürre hızla yaşamı tehdit eden bir duruma dönüşebilir.

Zatürre tedavisi

Zatürre tedavisi, geçirdiğiniz zatürre türüne, ne kadar hasta olduğunuza, yaşınıza ve başka sağlık sorunlarınızın olup olmadığına bağlıdır. Tedavinin amacı enfeksiyonu iyileştirmek ve komplikasyonları önlemektir. Tamamen iyileşene kadar tedavi planınıza dikkatlice uymanız önemlidir.

Doktorunuzun reçete ettiği tüm ilaçları kullanın. Zatürreniz bakterilerden kaynaklanıyorsa, size antibiyotik verilecektir. Birkaç gün içinde kendinizi daha iyi hissetmeye başlasanız bile, tüm antibiyotikleri kullanmanız önemlidir. Reçete bitmeden bırakırsanız, enfeksiyonun tekrarlama riskini artırırsınız ve mikropların gelecekte tedaviye dirençli hale gelme olasılığını yükseltirsiniz.

Antibiyotikler virüslere karşı etkili değildir. Viral zatürre geçiriyorsanız, doktorunuz tedavi için antiviral bir ilaç reçete edebilir. Bu ilaçlar zatürreye neden olan her virüse karşı etkili değildir. Mantar kaynaklı zatürre için antifungal ilaçlar reçete edilebilir. Ancak bazen semptomların yönetimi ve dinlenme yeterli olabilir.

Çoğu insanda ateş ve öksürük gibi semptomlar aşağıdaki adımları izleyerek evde kontrol altına alınabilir:

• Ateşinizi ve vücut ağrılarınızı aspirin, steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ'ler, örneğin ibuprofen veya naproksen) veya asetaminofen ile kontrol altına alın. Çocuklara aspirin VERMEYİN.
• Salgıların gevşemesine ve balgamın atılmasına yardımcı olmak için bol sıvı tüketin.
• Doktorunuzla konuşmadan öksürük ilacı kullanmayın. Öksürük, vücudunuzun enfeksiyondan kurtulmak için kullandığı yöntemlerden biridir. Öksürüğünüz dinlenmenizi engelliyorsa, rahatlama sağlamak için atabileceğiniz adımlar hakkında doktorunuza danışın.
• Solunum yollarınızı açmak ve nefes almanızı kolaylaştırmak için sıcak içecekler tüketin, buhar dolu banyolar veya duşlar alın ve nemlendirici kullanın. Zamanla nefes almanız iyileşmek yerine kötüleşirse hemen doktorunuza başvurun.
• Akciğerlerinizin iyileşmesi için dumandan uzak durun. Buna sigara içmek, pasif içicilik ve odun dumanı da dâhildir. Eğer tütün ürünleri kullanıyorsanız ve iyileşme sürecinizde sigarasız kalmakta zorlanıyorsanız doktorunuzla konuşun. Bu, sigarayı tamamen bırakmayı düşünmek için iyi bir zaman olabilir.
• Bol bol dinlenin. Bir süre yatakta kalmanız gerekebilir. Kendinizi daha güçlü hissedene kadar olabildiğince çok yardım alın. Tamamen iyileşene kadar günlük aktiviteleri ertelemek önemlidir.
• Eğer zatürreniz hastanede tedavi gerektirecek kadar şiddetliyse, size damar yoluyla sıvı (IV) ve antibiyotik verilebilir, ayrıca oksijen tedavisi ve muhtemelen diğer solunum tedavileri de uygulanabilir.

Zatürre kaç günde geçer?

Zatürre, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde hastaneye yatışın önde gelen nedenlerinden biridir. Zatürreden iyileşmek zaman alabilir. Bazı kişiler bir hafta içinde kendilerini daha iyi hisseder ve normal rutinlerine dönebilirler. Diğerleri için ise bu bir ay veya daha fazla sürebilir. Tam iyileşmeye doğru ilerlemeyi sürdürmek ve nüksetmeyi önlemek için yeterli dinlenme önemlidir.

Zatürre soğuktan olur mu?

Zatürre, mikroorganizmalarla enfeksiyon sonucu akciğer dokusunda meydana gelen anormallikler nedeniyle oluşur. Zatürre, nefes darlığı, öksürük, balgam çıkarma, göğüs ağrısı, yüksek ateş, iştahsızlık, mide bulantısı, kusma ve ishal gibi çeşitli belirtilerle tanınabilir. Zatürre yaş grubu tanımaz ve bebeklerden çocuklara, yetişkinlerden yaşlılara kadar herkesi etkileyebilir.

Soğuk ve nemli odalar ve yetersiz havalandırma bakteri, virüs ve mantarların çoğalmasını kolaylaştırabilir ve herkesin, özellikle de beyaz kan hücrelerinin eksikliğinden dolayı bağışıklık sistemi zayıf olanların bu solunum yolu hastalığına yakalanma riski yüksektir; zira bu hücreler çeşitli hastalıklara karşı bir savunma kalkanı görevi görür. İnsanlar arasında yaygın olan yanlış anlama ise, birçok kişinin soğuk ve nemli havanın ana faktör olduğuna inanmasıdır. Gerçekte olan şey, burundan solunan rüzgâr veya soğuk havanın daha soğuk hissettirmesidir. Bu soğuk hava aşırı mukus üretimine neden olur. Ne yazık ki, bakteri, virüs ve mantarların gelişmesine olanak sağlayan da bu aşırı mukus üretimidir.

Yani zatürreye yakalanmanın asıl nedeni soğuk veya nemli hava değildir. Ancak soğuk ve nemli odalar ve yetersiz havalandırma, bakteri, virüs ve mantarların üremesini kolaylaştırır.

Zatürre bulaşıcı mıdır?

Zatürre bulaşıcı değildir, ancak ona neden olan bakteri ve virüsler kişiden kişiye yayılabilir. Bu hastalık çoğunlukla enfekte kişilerin öksürmesi, hapşırması veya konuşmasıyla yayılır. Damlacıklar solunarak zatürreye yol açabilir. Mikroplu bir nesneye dokunup ardından ağzınıza veya burnunuza dokunarak zatürreye yakalanma olasılığı daha düşüktür. Ancak mantar kaynaklı zatürre bulaşıcı değildir. Ayrıca, bakteriyel zatürrenin en yaygın nedeni olan Streptococcus pneumoniae bakterisi de bulaşıcıdır.