İdrar kültürü nedir?

İdrar kültürü, idrarda bulunan mikroorganizmaların (genellikle bakterilerin) laboratuvar ortamında üretilerek tanımlanmasını ve bu mikroorganizmaların hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunun belirlenmesini sağlayan mikrobiyolojik bir testtir. Üriner sistem enfeksiyonu (İYE) şüphesi olan hastalarda tanının doğrulanması ve tedavinin doğru antibiyotikle yönlendirilmesi açısından altın standart kabul edilir. İdrar kültürü, sadece bir bakteri üremesinin varlığını değil, üreyen bakterinin türünü ve sayısını (koloni sayısı) da ortaya koyar; bu bilgi, gerçek bir enfeksiyonu asemptomatik bakteriüriden veya örnek kontaminasyonundan ayırt etmek için kritik önem taşır.

İdrar kültürü hangi durumlarda yapılır?

İdrar kültürü özellikle aşağıdaki durumlarda istenir:

• İdrar yaparken yanma veya ağrı
• Sık idrara çıkma ve ani idrar yapma ihtiyacı
• Mesane bölgesinde veya kasıklarda ağrı
• Kötü kokulu ya da bulanık idrar
• İdrarda kan
• Ateş, titreme ve bel veya böğür ağrısı
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
• İlk antibiyotik tedavisine yanıt alınamaması.
• Gebelikte idrar yolu enfeksiyonu şüphesi
• Erkeklerde, çocuklarda, yaşlılarda veya bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde enfeksiyon şüphesi
• Böbrek enfeksiyonu veya komplike İYE olasılığı
• İdrar yollarına yönelik bazı işlemlerden önce

İdrar kültürü nasıl alınır ve değerlendirilir?

Doğru sonuç için idrar örneğinin kontaminasyonu en aza indirecek şekilde, tercihen "orta akım temiz yakalama" yöntemiyle alınması gerekir. Kalıcı kateteri olan hastalarda örnek, kateterin özel port bölümünden steril teknikle alınmalıdır; IDSA kılavuzları, kültür öncesinde uzun süreli kateterlerin değiştirilmesini önermektedir çünkü eski kateterden alınan örnekler biyofilm kaynaklı yanıltıcı sonuçlar verebilir. Laboratuvarda örnek, özel besiyerlerine ekilir ve genellikle 24-48 saat içinde bakteri üremesi değerlendirilir. Anlamlı bakteriüri sınırı, örnek alma yöntemine ve klinik tabloya göre değişmekle birlikte, orta akım örneklerde genellikle mililitre başına 100.000 koloni oluşturan birim (CFU/ml) referans olarak kullanılır; kateterli örneklerde bu eşik daha düşük olabilir. Üreyen bakteri belirlendikten sonra antibiyogram testi yapılarak hangi antibiyotiklerin etkili olacağı saptanır.

Antibiyotik kullanırken kültür yapılır mı?

Mümkünse idrar örneği antibiyotik başlanmadan önce alınmalıdır. Antibiyotik kullanımı, idrardaki bakteri sayısını azaltarak kültürün negatif çıkmasına ve enfeksiyon etkeninin saptanamamasına yol açabilir.

Ancak antibiyotik başlanmışsa ilacı kendi kendinize kesmeyin. Hekime hangi ilacı, hangi dozda ve ne zamandır kullandığınızı bildirin. Ateş, böğür ağrısı, gebelik veya böbrek enfeksiyonu şüphesi varsa tedavi geciktirilmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Numune laboratuvara gecikmeli ulaşacaksa saklama koşulları önemlidir. Uygun taşıma ve saklama süresi kullanılan kaba ve laboratuvar protokolüne göre değişebilir; bu nedenle verilen laboratuvar talimatlarına uyulmalıdır. Gecikme, bakterilerin numune içinde çoğalmasına ve yanlış pozitif sonuçlara neden olabilir.

İdrar kültürü sonuçları neyi gösterir?

İdrar kültürü sonucu üç ana şekilde yorumlanabilir: steril (üreme yok), anlamlı bakteriüri (tek bir bakteri türünün eşik değerin üzerinde üremesi) veya kontamine örnek (birden fazla bakteri türünün düşük sayıda üremesi, genellikle cilt florasından kaynaklanır). Diyabet ve obezite hastalarında yapılan bir çalışmada, idrar kültüründe bakteri üremesinin piyüri varlığıyla anlamlı ilişkili olduğu, ancak glukozüri ile böyle bir ilişkinin gösterilemediği bildirilmiştir; bu da tek başına idrar tahlili bulgularının kültür sonucunu öngörmede sınırlı olabileceğini göstermektedir. En sık izole edilen etken Escherichia coli olup, bunu Klebsiella, Proteus ve Enterococcus türleri izler. Sonuçların yorumlanması, hastanın semptomları, örnek alma yöntemi ve eşlik eden bulgularla (piyüri, nitrit pozitifliği gibi) birlikte değerlendirilmelidir; asemptomatik bireylerde tesadüfen saptanan bakteriüri çoğu durumda tedavi gerektirmez.

Antibiyotik seçimi; kültür sonucu dışında gebelik, böbrek fonksiyonları, alerji, önceki enfeksiyonlar ve hastanın genel durumu dikkate alınarak yapılır. Kültür sonucunu görerek antibiyotiği kendiniz başlatmamalı veya değiştirmemelisiniz.

Belirti yokken kültürde bakteri çıkması

İdrar yakınması olmayan bir kişide kültürde bakteri saptanmasına asemptomatik bakteriüri denir. Bu durum, her zaman antibiyotik tedavisi gerektirmez. Avrupa Üroloji Derneği, gebelik dışında ve idrar yoluna mukoza hasarı oluşturabilecek bazı işlemler öncesinde çoğu asemptomatik kişide rutin tarama ve tedaviyi önermemektedir.

Gebelikte asemptomatik bakteriüri özel önem taşır; erken gebelik döneminde idrar kültürüyle tarama yapılması ve gerekli durumlarda tedavi verilmesi önerilir. İdrar yollarına mukoza kanaması oluşturabilecek bazı endoskopik işlemlerden önce de kültür sonucu tedavi planını etkileyebilir.

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Ateş, titreme ve böğür veya bel ağrısı
• Bulantı, kusma ve genel durum bozulması
• İdrar yapamama
• İdrarda belirgin kan
• Gebelikte idrar yaparken yanma veya sık idrara çıkma
• Çocuklarda ateş, huzursuzluk veya beslenme bozukluğu
• Erkeklerde idrar yolu enfeksiyonu belirtileri
• Antibiyotik başlanmasına rağmen şikâyetlerin düzelmemesi
• İdrar yolu enfeksiyonlarının sık tekrarlaması

Yüksek ateş, bilinç bulanıklığı, şiddetli yan ağrısı, bayılma veya ciddi halsizlik varsa böbrek enfeksiyonu ya da sepsis riski açısından acil servise başvurulmalıdır.