Flavonoid nedir? Flavonoid vücutta nasıl etki eder?

Flavonoidler, bitkiler tarafından üretilen ve meyve, sebze gibi besinlerde doğal olarak bulunan polifenolik bitkisel bileşiklerdir. Gıdalar içerisinde yer alan flavonoidler, vücuda alındıktan sonra farklı şekillerde parçalanır ve kullanılır. Flavonoid içeren meyve, sebze ve diğer bitkisel besinlerin düzenli olarak tüketilmesi, dengeli ve çeşitli bir beslenme düzeninin desteklenmesine katkı sağlayabilir. Bu nedenle günlük beslenmede flavonoid bakımından zengin besinlere yeterli miktarda yer verilmesi önerilmektedir.

Flavonoid nedir ve vücutta nasıl etki eder?

Flavonoidler; meyve, sebze, çay ve çeşitli bitkisel kaynaklarda doğal olarak bulunan, antioksidan özellikleriyle öne çıkan bitkisel bileşiklerdir. Flavonoidler, bitkilerin kendi yaşam döngüsünde savunma, renklenme ve çevresel strese uyum gibi görevler üstlenen geniş bir polifenol ailesinin alt grubudur. Bilimsel kaynaklarda flavonoidler, kimyasal yapılarına göre farklı gruplar altında sınıflandırılmaktadır. Bunlar arasında flavonlar, flavonoller, flavanonlar, flavan-3-oller, izoflavonlar ve antosiyaninler başlıca alt sınıfları oluşturur. Günümüzde ise bitkisel kaynaklarda bulunan binlerce farklı flavonoid bileşiğinin tanımlandığı bilinmektedir.

Turunçgillerde flavanonlar, soğan ve çayda flavonoller, kakao ve çay yapraklarında flavan-3-oller, soya ve bazı baklagillerde ise izoflavonlar daha belirgin olarak bulunur. Vücutta flavonoidlerin antioksidan ve anti-inflamatuar özellikler gösterdiği, serbest radikallerin neden olduğu hücresel hasara karşı koruma sağlayabildiği düşünülmektedir. Ancak bu etkilerin büyük kısmı hücre kültürü, hayvan deneyleri ve gözlemsel insan çalışmalarına dayanır; randomize kontrollü klinik çalışma sayısı sınırlıdır ve sonuçlar genellikle "ilişki" düzeyinde kalmaktadır, kesin nedensellik kanıtı her zaman güçlü değildir.

Flavonoid içeren besinler hangileridir?

Flavonoidler; meyve ve sebzelerin yanı sıra çeşitli bitkiler, çaylar ve diğer bitkisel kaynaklarda doğal olarak bulunan bileşiklerdir. Flavonoid bakımından zengin besinlerin günlük öğünlerde düzenli olarak tüketilmesi, dengeli ve çeşitli bir beslenme alışkanlığının desteklenmesine katkı sağlar.

Yaban mersini, çilek, ahududu, böğürtlen, kiraz, üzüm ve nar gibi koyu renkli meyveler yüksek miktarda antosiyanin (bir flavonoid türü) içerir. Soğan, brokoli, lahana, ıspanak, biber ve enginar gibi sebzeler de önemli flavonoid kaynaklarıdır; özellikle kırmızı soğanın kuersetin bakımından zengin olduğu bilinir.

Yeşil çay, kakao ve bitter çikolata flavan-3-ol grubunda öne çıkan kaynaklardır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), flavonoidden zengin bu besin gruplarının da içinde yer aldığı meyve ve sebze tüketimi için günde en az 400 gram (yaklaşık beş porsiyon) alımını önermekte; bu düzeyin kronik hastalık riskini azaltmaya ve yeterli lif alımını sağlamaya yardımcı olduğunu belirtmektedir. Flavonoid alımını artırmak isteyen kişilerin, tek bir besine veya takviyeye odaklanmak yerine çeşitli meyve ve sebzeleri düzenli tüketmesi önerilir.

Flavonoidlerin sağlığa etkisi nedir?

Flavonoid alımı ile bazı kronik hastalık risklerinin azalması arasında ilişki gösteren gözlemsel çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmalarda flavonoidden zengin beslenme örüntüsünün kardiyovasküler hastalık, tip 2 diyabet ve bazı nörodejeneratif durumlarla ilişkili riskte azalma ile bağlantılı olabileceği bildirilmiştir; bu etkinin flavonoidlerin serbest radikal temizleme kapasitesi ve antioksidan aktivitesiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir

Laboratuvar ortamında (in vitro) yapılan bazı çalışmalarda belirli flavonoidlerin kanser hücrelerinin büyümesini yavaşlattığı gözlemlenmiş olsa da, bu bulguların insanlarda kanseri önlediği veya tedavi ettiğine dair güçlü, doğrulanmış klinik kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle flavonoidler; hastalığı tedavi eden bir ilaç değil, dengeli beslenmenin destekleyici bir bileşeni olarak değerlendirilmelidir.

Flavonoid takviyesi güvenli midir?

Doğal gıdalardan alınan flavonoidlerin bilinen ciddi bir yan etkisi yoktur ve günlük beslenmeyle alınan miktarlar genel olarak güvenli kabul edilir. Ancak flavonoidlerin özellikle yüksek miktarda takviye olarak alınması bazı kişilerde mide rahatsızlığı veya alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Ayrıca fazla miktarda tüketilen bazı flavonoidler, karaciğerin ilaçları parçalama sürecinde görev alan enzimleri etkileyebilir. Bu durum bazı ilaçların vücuttaki etkisini değiştirebileceğinden, düzenli ilaç kullanan kişilerin yüksek doz flavonoid takviyesi kullanmadan önce sağlık uzmanına danışması önemlidir. Bu nedenle özellikle kronik hastalığı olan, düzenli ilaç kullanan veya kanser tedavisi gören kişilerin, herhangi bir flavonoid takviyesine başlamadan önce mutlaka hekimine danışması gerekir.

Flavonoidlerle ilgili yanlış bilgiler

Flavonoidlerle ilgili yanlış veya eksik bilgiler, bu bileşiklerin bilinçsiz şekilde tüketilmesine ve istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Flavonoidler hakkında toplumda sık karşılaşılan bazı yaygın yanılgılar bulunmaktadır. Bunların başlıcaları şu şekilde sıralanabilir:

"Flavonoid takviyeleri kanseri tedavi eder ya da önler." (Yaygın yanılgı)

Laboratuvar çalışmalarında bazı umut verici bulgular olsa da, flavonoid takviyelerinin insanlarda kanseri tedavi ettiğine dair güçlü bilimsel kanıt yoktur ve bu tür takviyeler asla tıbbi tedavinin yerine geçmemelidir. (Gerçek)

"Flavonoid eksikliği diye bir hastalık vardır ve mutlaka takviye almak gerekir." (Yaygın yanılgı)

 Flavonoidler vitamin veya mineral gibi zorunlu besin öğesi değildir; dengeli bir beslenme düzeninde meyve ve sebze tüketimiyle ihtiyaç genellikle karşılanır. (Gerçek)

"Bütün flavonoidler aynı etkiye sahiptir." (Yaygın yanılgı)

Flavonoidler flavonlar, flavonoller, antosiyaninler gibi birçok farklı alt gruba ayrılır ve her grubun kaynağı, biyoyararlanımı ve araştırılan etkileri farklıdır. (Gerçek)

"Doğal olduğu için flavonoid takviyesinin hiçbir riski yoktur." (Yaygın yanılgı)

 Yüksek doz takviyeler bazı ilaçlarla etkileşime girebilir ve karaciğerdeki ilaç metabolizmasını etkileyebilir; bu nedenle ilaç kullanan kişilerin dikkatli olması gerekir. (Gerçek)

"Meyve suyu, taze meyveyle aynı miktarda flavonoid faydası sağlar." (Yaygın yanılgı)

İşlenme sürecinde bazı flavonoidler ve lif kaybolabileceğinden, taze ve işlenmemiş meyve-sebze tüketimi genellikle daha faydalı kabul edilir. (Gerçek)

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Flavonoid açısından zengin beslenmek genel sağlığın korunmasına katkı sağlayabilir. Ancak bazı sağlık sorunları veya düzenli kullanılan ilaçlar söz konusu olduğunda, flavonoid içeren takviyelerin kullanılmasından önce hekime danışılması önemlidir. Buna göre kronik bir hastalığı (kalp hastalığı, diyabet, karaciğer veya böbrek rahatsızlığı) olan ya da düzenli ilaç kullanan kişilerin, yüksek doz flavonoid içeren takviyelere başlamadan önce mutlaka doktoruna danışması önerilir.

Kanser tedavisi gören hastaların, doktoruna danışmadan hiçbir bitkisel takviyeyi (flavonoid içerenler dahil) kullanmaması gerekir, çünkü bu takviyeler tedavi etkinliğini veya ilaç metabolizmasını etkileyebilir. Bir takviye kullandıktan sonra döküntü, şişlik, nefes darlığı gibi alerjik reaksiyon belirtileri ortaya çıkarsa bu durum acil değerlendirme gerektirir ve en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.