Çocuklarda kekemelik neden olur? Kekemelik nasıl tedavi edilir?

Kekemelik, konuşmanın akıcılığında veya düzgünlüğünde bir kesinti olarak ortaya çıkan bir bozukluktur. Konuşma akışında meydana gelen kesintiler veya bozulmalar "akıcılık bozuklukları" olarak adlandırılır. Kekemelik genellikle konuşma ve dil becerilerinin geliştiği ve diğer gelişimsel öğrenmelerin gerçekleştiği erken çocukluk döneminde başlar. Bu durum tipik olarak 2 ila 5 yaşları arasında meydana gelir ve çoğu durumda kekeleme günlere ve aylara göre büyük ölçüde değişiklik gösterir.

Kekemeliğin kesin nedeni bilinmemektedir. Bununla birlikte, çoğu uzman kekemeliğin nörolojik bir temeli olduğunu ve konuşma ve dilin nasıl işlendiğini kontrol eden beyin bölgelerini etkilediğini kabul etmektedir. Kekemelik, genetik bir nedenden dolayı ailelerde görülebilir. Kekemelik öyküsü olan bir ailede iyileşme olasılığı, iyileşmenin gerçekleşmediği ailelerde kekemeliğin devam etme olasılığı kadar yüksektir.

Bazı çevresel stres faktörleri kekemeliğin sıklığını ve şiddetini artırabilir; bunlar arasında kaygı veya stres, hızlı konuşma isteği ve başkalarının önünde konuşma gerekliliği yer alır. Kekemelik sorunu yaşayan çocuklar, aynı yaştaki kekemelik sorunu yaşamayan diğer çocuklar kadar zeki ve uyumlu bireylerdir.

Kekemelik, konuşma terapisi yoluyla tedavi edilir. Çocuğun bireysel durumuna ve ailesine bağlı olarak farklı terapi türleri vardır. Terapi ayrıca özgüven oluşturmaya ve iletişim becerilerini geliştirmeye odaklanır. 

Kekemelik nedir?

Kekemelik, konuşmanın normal akışını bozan bir konuşma bozukluğudur. Kekeleyen bir kişi tam olarak ne söylemek istediğini bilir, ancak normal bir konuşma akışı üretmekte zorlanır. Kekemeliğin çoğu erken çocukluk döneminde başlasa da, bazı yetişkinlerde nörolojik veya psikolojik olayların ardından sonradan kekemelik gelişebilir.

Kekemelik belirtileri nelerdir?

Her çocuğun gelişimi farklıdır. Bir çocukta kekeleme belirtileri, normal konuşma ve dil gelişiminin bir parçası olabilir. Belirtiler 3 ila 6 ay sürerse, çocukta gelişimsel kekeleme olabilir. Kekeleme belirtileri gün içinde ve farklı durumlarda değişiklik gösterebilir. Kekeleyen kişiler genellikle diğer insanlara göre daha fazla ve farklı türde konuşma akıcılığı sorunları yaşarlar. Kelimelerin bazı kısımlarını tekrarlayabilirler, bir sesi uzun süre uzatabilirler veya bir kelimeye başlamadan önce ya da kelimenin ortasında takılıp kalabilirler. Kekeleyen bireylerde ayrıca konuşma konusunda gerginlik ve olumsuz duygular da yaşanabilir.

Kekeleyen çocuğa nasıl yaklaşılmalı?

Kekemeliği olan bir çocuğa yardımcı olmak için yaklaşımlar şöyle olmalıdır:

Kekelemeyi şiddetlendiren faktörleri azaltın

Çocuğun konuşma akıcılığındaki bozulmaları artırma olasılığı bulunan durumları geçici olarak önleyin. Bu durumlar, bir yetişkinin isteği üzerine konuşmayı (örneğin, "Dedene okulda geçirdiğin günü anlat") veya sınıfın önünde konuşmayı içerebilir. Çocuğunuza yavaşlamasını, rahatlamasını, derin nefes almasını veya bir şey söylemeden önce düşünmesini söylemekten kaçının. Bu tür öneriler, konuşmaya karşı olumsuz bir algıyı daha da artırabilir.

Dikkatlice dinleyin

Çocuğunuz konuşurken onu aktif bir şekilde dinleyin. Dikkatini çocuğunuzun söylediklerine verin.

Çocuk konuşurken göz teması kurun

Çocuk kekelediğinde gözlerinizi kaçırmayın veya olumsuz tepki vermeyin.

Çocuğun konuşma girişimlerini olumlu şekilde destekleyin

Aile üyelerinin konuşurken sırayla konuşmalarına ve aynı anda konuşmamalarına dikkat edin.

Daha fazla duraklama içeren, daha yavaş konuşma modeli

Çocukla konuşurken rahat bir konuşma temposu kullanın, acele etmeyin. Gün içindeki kendi aktivitelerinizden bahsedin. Bu, çocuğun da rahat bir ortamda kendi aktivitelerinden bahsetmesini teşvik edecektir.

Çocuk terapi görüyorsa, konuşma ve dil terapistiyle yakın iş birliği içinde çalışın ve evde yapmanız gereken özel talimatları izleyin.

Kekemelik nasıl tedavi edilir?

Çocuğun aşağıdaki durumlarda bir konuşma ve dil terapistine görünmesi gerekir:

• Kekeleme altı aydan uzun süredir devam ediyor ve gün içinde sık sık ortaya çıkıyor.
• Çocuk konuşma sırasında gerginlik, yüz buruşturma veya zorlanma davranışı sergiliyor.
• Çocuk konuşma durumlarından kaçınır veya konuşmayla ilgili endişelerini dile getirir.
• Çocuk belirli kelimeleri veya sesleri söylemekten kaçınıyor.
• Aile, çocuklarının konuşma yeteneği konusunda endişeli.
• Çocuk, kekeleme olayı sırasında veya sonrasında hayal kırıklığı veya utanma belirtileri gösteriyor.

Kekemeliğin tedavisi, çocuğun kendine özgü ihtiyaçlarına, yaşına, genel sağlık durumuna ve ayrıca durumun ne kadar ciddi olduğuna da bağlı olacaktır. Kekemeliğin kesin bir tedavisi yoktur. Erken tedavi, kekemeliğin yetişkinlikte devam etmesini önleyebilir. Çocuğunuza kekelemeden konuşmasına yardımcı olabilecek beceriler öğretmek için farklı teknikler kullanılır. Örneğin, konuşma terapisti çocuğunuza konuşmayı yavaşlatmayı ve konuşurken nefes almayı öğretebilir.

Çocuklarda sonradan kekemelik neden olur?

Kekemelik, akıcı konuşma döneminden sonra bile, yaşamın ilerleyen dönemlerinde gelişebilir. Genellikle tek bir nedene bağlı değildir; biyolojik, gelişimsel ve çevresel etkenlerin birleşimiyle görülebilir.

Çocuklarda kekemeliğin başlamasına katkıda bulunabilecek bazı yaygın faktörler şunlardır:

Genetik yatkınlık

Ailede kekemelik veya diğer konuşma bozuklukları öyküsü bulunması, ilerleyen yaşlarda kekemelik gelişme olasılığını artırabilir.

Beyin gelişimi

Beynin konuşmayı ve dili işleme biçimindeki farklılıklar kekelemeye katkıda bulunabilir. Çocukların konuşma gereksinimleri arttıkça, altta yatan nörolojik faktörler daha belirgin hale gelebilir.

Hızlı dil gelişimi

Çocuklar daha karmaşık dil becerileri öğrendikçe, akıcılığa olan artan ihtiyaç, özellikle düşüncelerine ayak uydurmakta zorlanıyorlarsa, kekeleme sorununu tetikleyebilir.

Çevresel stres faktörleri

Yeni bir yere taşınmak, okula başlamak veya ailevi stres gibi önemli yaşam değişiklikleri kaygıyı artırabilir ve kekelemeye yol açabilir.

Psikososyal faktörler

Kaygı, korku veya artan öz bilinç, özellikle çocuğun akıcı konuşma baskısı hissettiği durumlarda kekelemeye katkıda bulunabilir.

Öğrenme güçlükleri

Dil işleme güçlükleri veya diğer öğrenme sorunları, çocuğun iletişim ihtiyaçları arttıkça kekemelik olarak kendini gösterebilir.

Artan öz farkındalık

Çocuklar büyüdükçe, konuşmalarının ve başkalarının bunu nasıl algıladığının daha çok farkına varırlar; bu da konuşma konusunda kaygıya yol açabilir ve kekemeliği daha da kötüleştirebilir.

Çocuklarda geçici kekemelik ne kadar sürer?

Çocuklarda geçici (gelişimsel) kekemelik, genellikle gelişimsel veya tipik kekemelik olarak adlandırılır ve çoğunlukla 2 ila 5 yaşları arasında ortaya çıkar. Bu durum birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir. Birçok çocuk, konuşma ve dil becerilerini geliştirdikçe 6 ay ila 1 yıl içinde bu kekemelik türünü doğal olarak atlatır. Okul öncesi çocukların %75'inden fazlası ilk altı ay içinde kendiliğinden bu durumdan kurtulur.

Süreyi etkileyebilecek çeşitli faktörler vardır; bunlar arasında başlangıç yaşı, kekemeliğin şiddeti ve çocuğun genel gelişimsel ilerlemesi yer alır. Hafif kekemelik vakaları hızla düzelebilirken, daha belirgin vakaların azalması daha uzun sürebilir. Durumu izlemek önemlidir; kekemelik 5 yaşından sonra devam ederse, daha şiddetli hale gelirse veya çocuğun konuşma durumlarından kaçınmasına veya hayal kırıklığına uğramasına yol açarsa, değerlendirme ve destek için bir konuşma terapistine danışılması önerilir. Genel olarak, geçici kekemelik genellikle geçicidir, ancak çocuğun ihtiyaçlarına dikkat etmek iletişim gelişimi için çok önemlidir.