Epistaksis nedir? Epistaksis neden olur?

Epistaksis (burun kanaması), sert burun tıkanıklığı nedeniyle burun septumunu besleyen küçük kan damarlarının yırtılması sonucu burun septumunun bir veya her iki tarafından kanama meydana gelen yaygın bir durumdur. Burun kanamalarının çoğu hafif seyreder ve kanama kendiliğinden durur, ancak bazı kişiler tıbbi müdahaleye ihtiyaç duyar. Bu yırtılma, sert burun karıştırma, burun septumuna şiddetli bir darbe, kuru burun mukozası veya vücut ısısının yükselmesi gibi nedenlerden kaynaklanabilir. Ayrıca, pıhtılaşma bozuklukları veya hemofili, burun polipleri veya nazofaringeal kanser gibi anormallikler de epistaksis'e neden olabilir; kalp hastalığı olan hastalarda antikoagülanlar gibi bazı ilaçlar da burun kanamasına yol açabilir.

Epistaksis nedir?

Epistaksis, burun kanamasının diğer adıdır. Burundaki kan damarlarından kaynaklanan hafif bir kanamayı ifade eder. Epistaksis, özellikle kulak burun boğaz rahatsızlıklarının tedavisiyle ilgili acil tıp alanında en sık karşılaşılan şikâyettir.

Epistaksis neden olur?

Burun kanaması (epistaksis), burun septumundaki küçük kan damarlarının veya kılcal damarların yırtılması veya kopması sonucu bir veya her iki burun deliğinden kanamaya yol açar. Çoğu epistaksis şiddetli değildir ve evde uygulanabilecek yöntemlerle durdurulabilir. Epistaksis nedenlerini yaygın ve anormal durumlar olarak şu şekilde sınıflandırabiliriz:

Sık görülen rahatsızlıklar:

Bulunulan ortamdaki yüksek sıcaklık ve düşük bağıl nem nedeniyle oluşan kuru hava, burun septumundaki kan damarlarının kurumasına, pıhtılaşmasına ve tıkanma sonucu patlamasına neden olur.

• Burun karıştırmak
• Aşırı hapşırma veya burun akıntısı
• Burun, kafa veya yüze şiddetli darbeyle sonuçlanan bir kaza

Alerji tedavisinde kullanılan burun içi steroidler, damar daraltıcı dekonjestanlar ve antihistaminler gibi bazı ilaçlar burun septumunun kurumasına ve kanamasına neden olur.

• Kalp hastalığı olan hastalarda varfarin veya heparin gibi antikoagülan ilaçların kullanımı
• CPAP cihazının (Sürekli pozitif hava yolu basıncı) horlama veya uyku apnesini tedavi etmek için kullanılması
• Burun ameliyatı, burun septum ameliyatı ve sinüs ameliyatından sonra
• Akut sinüzit veya üst solunum yolu enfeksiyonları
• Virüsler, bakteriler veya mantarların neden olduğu üst solunum yolu enfeksiyonları
• Burun kanülü yerleştirilmesi, nazogastrik tüp yerleştirilmesi
• Amonyak kullanımı (Solunum sistemini tahriş edebilen uçucu bir maddedir)
• Aspirin doz aşımı
• Burun boşluğuna yabancı cisim girmesi veya sıkışması

Bazı anormal durumlar veya hastalıklar da burun kanamasına neden olabilir:

• Septal sapma
• Septal perforasyon
• Sinüs iltihabı
• Hemofili gibi pıhtılaşma bozuklukları
• Kanama bozuklukları
• İmmün trombositopeni (ITP)
• Kalıtsal hemorajik telanjiektazi
• Lösemi
• Burun polipleri
• Burun kanseri
• Nazofaringeal karsinom (NPC)
• Burun tümörleri

Epistaksis türleri neler?

Epistaksis kökenine bağlı olarak; daha yaygın olan ön (anterior) ve daha az sıklıkta görülen ancak genellikle daha şiddetli olan ve tıbbi müdahale gerektirme olasılığı daha yüksek olan arka (posterior) olmak üzere ikiye ayrılabilir.

Ön burun kanaması (anterior)

Burun septumunun alt kısmında, her iki tarafta burun önünden gelen kanamadır. Bu bölgedeki kılcal damarlar ve kan damarları küçük, kırılgan ve kolayca kırılabilir. Ön burun kanamaları, burun kanamalarının en yaygın türüdür ve genellikle ciddi değildir. Bu tür burun kanaması en çok çocuklarda görülür ve evde ilk yardım ile kanama durdurulabilir.

Arka burun kanaması (posterior)

Büyük bir kan damarının yırtılması veya kopması sonucu burnun derinliklerinden kaynaklanan kanamadır. Burun kanaması, boğaza doğru akarak tehlikeli boğulmaya neden olabilecek kanama hacmi nedeniyle ön burun kanamasından daha şiddetlidir. Bu nedenle, şiddetli burun kanaması durumunda, kanamayı durdurmak için hasta en kısa sürede bir doktora görünmelidir. Bu tür burun kanaması yetişkinlerde daha yaygındır.

Evde epistaksis nasıl geçer?

Burun kanaması veya epistaksis için evde uygulanabilecek temel ilk yardım yöntemleri şunlardır:

• Boğazınıza ve akciğerlerinize kan akışını engelleyerek hava yolunun tıkanmasını önlemek için dik oturun ve hafifçe öne eğilin.
• Kanın akmasını önlemek için nemli bir bez kullanın.
• Burun deliklerinin her iki yanını sıkıca ve sürekli olarak 5 dakika boyunca burun septumunun ön kısmına bastırın, bu sırada ağızdan nefes alıp vererek kanama duracaktır.
• Yutulmasını ve kusmayı önlemek için kanı tükürün.
• Buzla sarılmış bezlerle alına, burun köprüsüne ve enseye soğuk kompres uygulayın.
• Burnunuzu şiddetli bir şekilde sümkürmekten, burnunuzu karıştırmaktan, ağır cisimleri kaldırmaktan, kendinizi aşırı yormaktan veya spor yapmaktan kaçının, çünkü bunlar kan pıhtılaşmasını yavaşlatabilir.
• Şok belirtilerine dikkat edin.

Epistaksis tehlikeli mi?

Burun kanamalarının çoğu şiddetli değildir ve hasta evde ilk yardım uygulayabilir. Ancak, çok fazla kanama ile birlikte görülen burun kanamaları tehlikeli olabilir.

Epistaksis nasıl teşhis edilir?

Hastanede, kulak burun boğaz uzmanı, kan kaybından kaynaklanan hipotansiyonu önlemek için burun kanamasını durdurmaya öncelik verecektir. Bazı durumlarda, burun kanaması daha ciddi bir sorunun veya nazofaringeal kanser gibi karmaşık bir hastalığın belirtisi olabilir ve bu durum genellikle hastanede burun kanaması tedavisi sırasında tespit edilir. Kulak burun boğaz uzmanı tarafından yapılan kapsamlı bir burun kanaması değerlendirmesi, burun kanamasına neden olan altta yatan hastalıkları hızlı bir şekilde belirleyebilir.

Epistaksisin tedavi yöntemleri nelerdir?

Burun kanamasının devam etmesi durumunda, kan kaybından kaynaklanan şok ve bilinç kaybı gelişebilir. Bununun önüne geçmek için hasta en kısa sürede acil yardım almalıdır. Burun kanaması genellikle kompresyon gibi ilk yardım önlemlerine yanıt verir. Epistaksis basit önlemlere yanıt vermediğinde, kanamanın kaynağı bulunmalı ve uygun şekilde tedavi edilmelidir. Düşünülmesi gereken tedaviler arasında topikal vazokonstriksiyon, kimyasal koterizasyon, elektrokoterizasyon, burun tamponu (vazelin emdirilmiş burun tamponu veya gazlı bez), arka gazlı bez tamponu, balon sistemi kullanımı (modifiye Foley kateteri dâhil) ve arter ligasyonu veya embolizasyon yer alır.  Önemli eşlik eden hastalıkları veya kan kaybı komplikasyonları olan hastalar için hastaneye yatış düşünülmelidir. Kanamanın kontrol altına alınamadığı, komplikasyonların mevcut olduğu veya özel tedavi (balon yerleştirme, arter ligasyonu, anjiyografik arter embolizasyonu) gerektiği durumlarda kulak burun boğaz uzmanına yönlendirilebilir.

Ayrıca birçok burun kanaması, çocukların yanlışlıkla oyuncak veya yabancı cisimleri burunlarına sokmaları sonucu meydana gelir. Doktor, burunda yabancı cisim olup olmadığını kontrol ederek, bunların çıkararak kanamayı tamamen durdurmaya yardımcı olacaktır.