Kalp batması: Nedenleri, belirtileri ve ne zaman acile gidilmeli?

Kalp batması, halk arasında göğüs bölgesinde hissedilen keskin, bıçak saplanır tarzda veya yanıcı ağrıyı tanımlamak için kullanılan bir ifadedir. Tıbbi literatürde; göğüs ağrısı, epigastrik ağrı veya kardiyak ağrı olarak değerlendirilir. Kalp batması, özofagus reflüsü gibi tamamen benign nedenlerden, akut miyokard enfarktüsü gibi hayatı tehdit eden durumlara kadar geniş yelpazede karşımıza çıkabilir. Türk Kardiyoloji Derneği ve Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC), bu şikâyetin ciddiyetinin yalnızca ağrının şiddetiyle değil; eşlik eden belirtiler, risk faktörleri ve klinik bütünlükle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Kalp batması neden olur?

Kalp batması olarak tanımlanan göğüs ağrısının arkasında kalp rahatsızlıkları, akciğer rahatsızlıkları, sindirim problemleri, psikolojik nedenler veya kas-iskelet sistemi zorlanması olabilir. Gastroözofajeal reflü hastalığı (GÖRH) çok yaygın bir neden olsa da, ciddi nedenler arasında kalp krizi, akciğer embolisi ve aort diseksiyonu yer almaktadır. Ağrı şiddetli, eziciyse veya baş dönmesi, terleme veya nefes alma sorunlarıyla birlikteyse, derhal tıbbi yardım almak hayati önem taşır. Yaygın görülen nedenler arasında şunlar yer alır:

• Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) veya mide yanması
• Safra kesesi sorunları, pankreatit veya yemek borusu spazmları
• Kalp krizi 
• Anjina
• Perikardit (Kalbi çevreleyen kesenin iltihaplanması)
• Aort diseksiyonu (Aortta meydana gelen bir yırtık)
• Miyokardit (Kalp kasının iltihaplanması)
• Akciğer embolisi (Akciğere ulaşan kan pıhtısı)
• Plevrit (Akciğerleri saran zarın iltihaplanması)
• Akciğer çökmesi (Pnömotoraks)
• Kostokondrit (Kaburgaları göğüs kemiğine bağlayan kıkırdağın iltihaplanması)
• Kas gerilmesi
• Panik ataklar/kaygı
• Zona hastalığı

Kalp batmasının özellikleri tanıya nasıl yol gösterir?

Ağrının niteliği, yeri, yayılımı, başlangıç şekli ve tetikleyici faktörler altta yatan nedeni belirlemede kritik ipuçları sunar:

• Eforla başlayan, dinlenmekle geçen göğüs ağrısı kardiyak iskemiyi düşündürür
• Yemek sonrası artan ve öne eğilince şiddetlenen yanma reflüyü işaret eder
• Baskıyla artan, belirli bir noktada yoğunlaşan ağrı kas-iskelet sistemi kökenli olabilir
• Ani başlayan, yırtılır nitelikte ağrı aort yırtılmasını akla getirir
• Derin nefesle artan ağrı plevral veya perikardiyal tutulumu düşündürür
• Stres veya panikle birlikte başlayan çarpıntı eşlikli ağrı anksiyete bozukluğunu işaret edebilir

Kalp batması tanı süreci

Kalp batması şikâyetinde elektrokardiyografi (EKG), kardiyak nedenlerin dışlanmasında ilk ve vazgeçilmez adımdır. Kardiyak biyobelirteçler (troponin, CK-MB), miyokard hasarını gösteren kan testleridir ve akut koroner sendrom tanısında belirleyicidir.  Avrupa Kardiyoloji Derneği kılavuzlarına göre yüksek duyarlıklı troponin ölçümü, uygun algoritmalar çerçevesinde değerlendirildiğinde miyokard enfarktüsünü dışlamada güvenilir bir yöntemdir. Ekokardiyografi, göğüs grafisi, bilgisayarlı tomografi anjiyografi ve üst gastrointestinal sistem endoskopisi ise gerektiğinde başvurulan ileri tanı araçlarıdır.

Kalp batması ile mide ağrısını ayırt etmek mümkün mü?

Bu iki durumu birbirinden ayırt etmek her zaman kolay değildir. Reflü kaynaklı göğüs ağrısı zaman zaman kardiyak ağrıyla aynı biçimde seyredebilir. Bununla birlikte bazı ipuçları yol gösterici olabilir:

Reflü ve mide kaynaklı ağrı genellikle yemekle ilişkilidir, asit geri kaçışı veya ekşi tat eşlik edebilir, antasit kullanımıyla kısmen rahatlar ve eforla artmaz. Kardiyak ağrı ise efor, stres veya soğuk havasla tetiklenebilir, sol kola ya da çeneye yayılabilir ve dinlenmekle düzelebilir. Ancak bu ayrımın kesin biçimde yapılabilmesi için mutlaka tıbbi değerlendirme gereklidir.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Kalp batması her zaman kalp sorununa işaret eder." (Yaygın yanılgı)

Göğüste batma hissi bazen kalple ilgili olabilir; ancak çoğu zaman kas spazmı, stres-anksiyete, mide sorunları, kaburga-kas ağrıları veya sinir sıkışması gibi kalp dışı nedenlerden kaynaklanabilir. Özellikle birkaç saniyelik iğne batması tarzındaki ağrılar sıkça ciddi kalp hastalığıyla ilişkili olmaz. Kardiyak nedenler dışlanmadan kesin bir yorumda bulunmak doğru değildir. (Gerçek)

"Genç ve sağlıklı bireylerde kalp batması tehlikeli olamaz." (Yaygın yanılgı)

Genç ve sağlıklı bireylerde göğüste batma hissi çoğu zaman ciddi bir nedene bağlı değildir; kas ağrısı, stres veya kısa süreli sinir kaynaklı durumlar sık görülür. Ancak nadir de olsa ritim bozukluğu, kalp zarı iltihabı veya doğuştan gelen kalp problemleri gibi önemli nedenler de olabilir. Yaş tek başına güvenlik göstergesi değildir. (Gerçek)

"Ağrı geçtiyse artık tehlike yoktur." (Yaygın yanılgı)

Kalp batmasının veya göğüs ağrısının geçmesi her zaman tehlikenin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bazı ciddi kalp sorunlarında ağrı kısa süreli olabilir veya gelip geçebilir. Özellikle sık tekrarlayan, baskı şeklinde olan ya da nefes darlığı, çarpıntı, terleme ve baş dönmesiyle birlikte görülen ağrılar önemsenmelidir. (Gerçek)

"Kadınlarda kalp krizi erkeklerdeki gibi göğüs ağrısıyla kendini gösterir." (Yaygın yanılgı)

Her iki hastalıkta da en sık görülen belirti göğüs ağrısıdır. Kadınlar kalp krizi deneyimini genellikle erkeklerden farklı şekilde yaşarlar. Genellikle ezici bir ağrıdan ziyade basınç, gerginlik veya sızlama olarak tanımlanır. Kadınlarda, şiddetli göğüs rahatsızlığı olmaksızın mide bulantısı, nefes darlığı veya sırt/çene ağrısı gibi "atipik" semptomlar görülme olasılığı daha yüksektir. (Gerçek)

"Antasit almak kalp ağrısını da geçirir, dolayısıyla fark edilir." (Yaygın yanılgı)

Antiasitler mide asidinden kaynaklanan göğüs ağrısını (mide ekşimesi veya GÖRH) hafifletmede etkili olsa da, kalp krizi veya kalp rahatsızlıklarından kaynaklanan göğüs ağrısını hafifletmezler. Antasit yanıtı tanısal bir test olarak kullanılmamalıdır. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile gidilmeli?

Aile hekimi veya gastroenteroloji uzmanına başvurulması gereken durumlar:

• Yemekle ilişkili, tekrarlayan mide yanması ve ekşi geğirme
• Antasit tedavisine yanıt veren ancak sık tekrarlayan şikâyetler
• Stresle tetiklenen ve çarpıntıyla birlikte seyreden göğüs sıkışması
• Kronik öksürük ve boğaz tahrişiyle birlikte göğüs yanması

Kardiyoloji uzmanına başvurulması gereken durumlar:

• Eforla ortaya çıkan veya artan göğüs ağrısı
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü olan ve göğüs ağrısı yaşayan bireyler
• Bilinen koroner arter hastalığı olan bireylerde değişen ağrı karakteri
• Çarpıntı, nefes darlığı veya bayılma hissiyle birlikte seyreden göğüs ağrısı

Acil servise başvurulması gereken durumlar:

Aşağıdaki durumlarda dakikalar önem taşıdığından vakit kaybetmeksizin acile başvurulmalı veya 112 aranmalıdır:

• Ani başlayan, şiddetli ve baskı tarzında göğüs ağrısı
• Sol kola, çeneye, sırta veya omza yayılan ağrı
• Ağrıyla birlikte terleme, soluk renk, bulantı veya kusma
• Ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı birlikteliği (pulmoner emboli şüphesi)
• Yırtılır tarzda ani başlayan ve sırta vuran şiddetli ağrı (aort diseksiyonu şüphesi)
• Bilinç değişikliği veya bayılmayla birlikte göğüs ağrısı