Akantozis nigrikans: Belirtileri, nedenleri ve tedavi yaklaşımları
Akantozis nigrikans, genellikle altta yatan metabolik sorunlardan kaynaklanan, koyu, kadifemsi lekelerle karakterize bir cilt rahatsızlığıdır. İnsülin direnci obezite veya tip 2 diyabetle ilişkilidir. Diğer nedenler arasında hormonal bozukluklar (PCOS, tiroid sorunları), bazı ilaçlar (steroidler, doğum kontrol hapları) ve nadiren de kanser yer almaktadır. Boyun, koltuk altı, kasık ve diz arkası gibi sürtünme alanlarında belirginleşen bu durum, Türk Dermatoloji Derneği ve Uluslararası Dermatoloji Derneği (ISD) tarafından insülin direnci, obezite ve Tip 2 diyabetin önemli bir cilt göstergesi olarak tanımlanmaktadır. Erken tanı altta yatan metabolik sorunların zamanında ele alınması açısından çok önemlidir.
Akantozis nigrikans nedir ve neden oluşur?
Akantozis nigrikans, epidermisin kadifemsi papillomatöz bir şekilde aşırı büyümesiyle karakterize edilen bir cilt rahatsızlığıdır. Akantozis nigrikans, en sık intertriginoz bölgelerde (boyun arka ve yan kısımları, koltuk altları, kasık, diz ve dirsek içleri, göbek çevresi) görülen simetrik, kalınlaşmış, kahverengi, kadifemsi lekeler ve plaklarla karakterizedir. Kadınlarda meme uçları ve areolaları, vulva ve perine de etkilenebilir. Akantozis nigrikans lezyonları yumuşayabilir ve kötü kokulu hale gelebilir.
Bu hastalık her yaştan hem erkekleri hem de kadınları etkiler, ancak genellikle 40 yaşın altındaki kişilerde daha sık görülür.
Akantozis nigrikansın en yaygın nedeni obezitedir. Diğer nedenler arasında şunlar yer alır:
- Tip 2 diyabet
- Hormon seviyelerini etkileyen durumlar (Cushing sendromu, polikistik over sendromu veya tiroid bezinin az çalışması gibi)
- Steroidler veya doğum kontrol hapı gibi hormon tedavileri de dâhil olmak üzere bazı ilaçları kullanmak
- Nadiren kanser (genellikle mide kanseri)
- Ender görülmekle birlikte ebeveyn geçişli kusurlu bir gen.
- Bazen başka hiçbir rahatsızlığı olmayan sağlıklı kişilerde akantozis nigrikans görülebilir. Bu durum, siyahi veya kahverengi tenli kişilerde daha yaygındır.
- Ağız boşluğu, burun, gırtlak ve yemek borusunun mukoza yüzeylerini etkileyen lezyonlar, malign akantozis nigrikans'ta daha sık ve daha yaygın olma eğilimindedir; kaşıntı bulgusu da aynı şekilde daha sık görülür. Kaşıntı, malign akantozis nigrikans'ta mevcut olabilir ve çok yaygındır.
Akantozis nigrikans kimde görülür?
Risk faktörleri arasında şunlar yer alır:
- Obezite ve fazla kilo
- Tip 2 diyabet veya prediyabet
- Polikistik over sendromu (PKOS)
- Ailede diyabet veya metabolik sendrom öyküsü
- Belirli ilaç kullanımı
- Koyu ten rengi (genetik yatkınlık nedeniyle daha sık görülür)
- Bazı nadir genetik sendromlar
- Amerikan Diyabet Derneği, akantozis nigrikansı insülin direncinin önemli bir klinik göstergesi olarak tanımlamakta ve bu bulgunun varlığında diyabet taraması yapılmasını önermektedir.
Tanı süreci nasıl işler?
Teşhis, klinik olarak yapılır ve bu kapsamda sistemlerin kapsamlı bir şekilde incelenmesi, mevcut ve geçmiş tıbbi durumların öyküsü, aile öyküsü ve kullanılan ilaçlar değerlendirilir.
Tanı konusunda belirsizlik varsa, histopatolojik analiz için doku örneği almak amacıyla biyopsi yapılabilir.
Akantozis nigrikans için tipik risk faktörleri bulunmayan bir bireyde ani başlangıç, hekimi altta yatan bir malignite olasılığı konusunda uyarabilir ve uygun bir anamnez, fizik muayene ve bazen görüntüleme/laboratuvar incelemelerinin yapılmasını gerektirebilir.
Avrupa Dermatoloji ve Veneroloji Akademisi, özellikle hızlı gelişen ve yaygın tutulum gösteren olgularda kapsamlı sistem araştırması yapılması önermektedir.
Tedavi yaklaşımları
Akantozis nigrikans zararsızdır ve genellikle belirti göstermez. Bu durum için özel bir tedavi olmadığı için, tedavi kozmetiktir. Bazı topikal kremler yardımcı olabilir.
Akantozis nigrikans diğer tıbbi durumlarla ilişkili olabileceğinden, altta yatan nedenlerin teşhis ve tedavisi önemlidir ve bazen iyileşmeye yardımcı olabilir.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
Akantozis nigrikans kirlilikten kaynaklanır ve yıkamakla geçer. (Yaygın yanılgı)
Hayır, acanthosis nigricans genellikle boyun, koltuk altı ve kasık gibi vücut kıvrımlarında ortaya çıkan koyu, kadifemsi lekelerle karakterize bir cilt rahatsızlığıdır. Kir, kirlilik veya kötü hijyenden kaynaklanmaz ve yıkama veya ovma ile tedavi edilemez. (Gerçek)
Sadece şişman bireylerde görülür. (Yaygın yanılgı) Hayır, akantozis nigrikans sadece obez bireylerde görülmez. En yaygın nedeni obezite olsa da, öncelikle insülin direncine bağlıdır ve obezite ile birlikte veya obezite olmadan ortaya çıkabilir ve her vücut tipindeki insanı etkileyebilir. (Gerçek)
Cilt kremiyle tamamen tedavi edilebilir. (Yaygın yanılgı)
Hayır, akantozis nigrikans sadece cilt kremiyle tamamen tedavi edilemez. Bu durum, birincil bir cilt hastalığından ziyade altta yatan bir sorunun belirtisidir. Topikal ürünler görsel iyileşme sağlayabilir; ancak altta yatan metabolik neden ele alınmadan lezyonlar tamamen geçmez. Uzun vadeli çözüm, genellikle insülin direnci olan ana nedenin tedavi edilmesini ve yaşam tarzı değişikliğini gerektirir. (Gerçek)
Akantozis nigrikans bulaşıcıdır. (Yaygın yanılgı)
Hayır, akantozis nigrikans genellikle insülin direnci, obezite veya hormonal dengesizlikler gibi altta yatan sorunların bir göstergesidir. Bu, enfeksiyon olmayan, zararsız bir cilt rahatsızlığıdır ve cilt teması yoluyla başkalarına bulaşmaz veya birinden kapılmaz. (Gerçek)
Lezyonlar tehlikesizdir ve takip gerektirmez. (Yaygın yanılgı)
Akantozis nigrikans (AN) lezyonlarının zararsız olduğu ve takip gerektirmediği yönündeki ifade yanlış ve potansiyel olarak tehlikelidir. Cilt lezyonlarının kendileri iyi huylu (kanserli olmayan) olup genellikle zarara yol açmazken, özellikle hızlı gelişen formlarda malignite dâhil ciddi sistemik hastalıkların işareti olabilir. Mutlaka tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. (Gerçek)
Ne zaman doktora, ne zaman acile gidilmeli?
Dermatoloji veya endokrinoloji uzmanına başvurulması gereken durumlar:
- Boyun, koltuk altı veya kasık bölgesinde koyu, kadifemsi cilt değişikliği
- Çocukluk veya ergenlik döneminde gelişen lezyonlar
- Bilinen diyabet veya PKOS tanısıyla birlikte cilt bulgusu
- Mevcut lezyonların tedaviye rağmen büyümesi veya yayılması
Dahiliye veya aile hekimine başvurulması gereken durumlar:
- İnsülin direnci veya prediyabet şüphesi taşıyan bireyler
- Ailede diyabet öyküsü olan ve cilt değişikliği fark eden kişiler
- Metabolik sendrom bileşenlerinden birinin eşlik ettiği olgular
Acil servise başvurulması gereken durumlar:
- Akantozis nigrikans tek başına acil bir durum oluşturmaz. Ancak lezyonların çok hızlı yayılması, ağız içi veya mukoza tutulumu, eş zamanlı belirgin kilo kaybı, iştahsızlık ve halsizlik gibi sistemik belirtilerin eşlik etmesi malignite şüphesi nedeniyle vakit kaybetmeksizin değerlendirilmelidir.
