Hidrosel: Belirtileri, nedenleri ve tedavi yöntemleri
Hidrosel, erkeklerde testis torbasında bulunan, testisin etrafında şişliğe neden olan ve genellikle yumuşak, ağrısız sıvı dolu bir kesedir. Yenidoğanlarda oldukça yaygındır ve büyük çoğunlukla ilk yıl içinde kendiliğinden düzelir. Bu durum bebeklerde genellikle testisin etrafındaki kesenin kapanmaması sonucu karın bölgesinden sıvı geçişine izin vermesi (iletişimli) veya kapalıysa sıvının içeride hapsolması (iletişimsiz) nedeniyle oluşur. Yetişkinlerde ise enfeksiyon, iltihaplanma, skrotumda meydana gelen yaralanmalar veya tümör gibi altta yatan nedenlere bağlı olarak gelişebilir. Türk Üroloji Derneği hidroseli, skrotal şişliğin en sık nedenlerinden biri olarak tanımlanmakta ve ayırıcı tanıda dikkatli bir klinik değerlendirme yapılmasını önermektedir.
Hidrosel nedir ve neden oluşur?
Hidrosel, testisin etrafındaki kesede (skrotum) sıvı birikmesidir. Bu sıvı, erkeklerde testislerin şişmesine neden olur. Hidroseller bebeklerde ve küçük çocuklarda daha yaygındır, ancak her yaşta gelişebilir. Bebeklerde hidrosel, anne karnındaki gelişimin bir parçasıdır. Eğer gebelik kesesi kapanmazsa, karın sıvısı skrotuma akabilir. Gebelik kesesi kapansa bile skrotumda sıvı kalabilir. Daha büyük çocuklarda ve yetişkinlerde, skrotuma gelen yaralanmalar veya enfeksiyonlar genellikle hidroselin nedenidir.
Hidroseller, iletişimli veya iletişimsiz olmak üzere ikiye ayrılır:
- İletişimsiz hidrosel, kesenin kapanması ancak sıvının vücut tarafından emilmemesi durumunda ortaya çıkar. Doğumdan önce veya yetişkinlerde oluşabilir.
- İletişimli hidrosel ise, kesenin kapanmaması ve sıvının içeri ve dışarı, ayrıca karın boşluğuna akmasına izin vermesiyle ortaya çıkar. İletişimli hidroseller genellikle fetal gelişim sırasında görülür.
Yetişkinlerde hidrosel nedenleri arasında şunlar sayılabilir:
- Epididimit veya orşit gibi enfeksiyöz süreçler
- Testis travması
- Nadir olarak testis tümörü
- Lenfatik drenaj bozukluğu
- İnguinal herni ameliyatı sonrası komplikasyon
Hidrosel belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirti, bir veya her iki tarafta skrotumda şişliktir. Diğer belirtiler şunlardır:
- Otururken kasık bölgesinde rahatsızlık
- Skrotumda ağrı
- Gün boyunca boyutu değişen şişlik
- Eğer şişliğe ağrı, kızarıklık, ateş veya bulantı eşlik ediyorsa bu bulgular enfeksiyon, herni ya da testis torsiyonu gibi daha ciddi durumları işaret edebilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Hidrosel tanısı nasıl konur?
Çoğu zaman, doktorunuz sadece fiziksel muayene ile hidrosel teşhisi koyabilir. Muayene sırasında, kasık bölgesine baskı uygulayabilir ve şişliği incelemek için öksürmenizi isteyebilir. Bu, kasık fıtığı veya testis fıtığını ekarte etmek için kullanılır. Tanısal açıdan önemli bir klinik bulgu transilüminasyondur: Karanlık bir ortamda skrotumun üzerine tutulan ışık, sıvı varlığı nedeniyle geçirgen görünüm verir. Bu basit klinik test, hidroseli solid kitlelerden ayırt etmede yardımcı olur.
Bazı durumlarda, doktorunuz hidrosel teşhisini doğrulamak için bilgisayarlı tomografi (BT), ultrason veya röntgen gibi görüntüleme testleri de isteyebilir.
Hidrosel tedavi yöntemleri
Genel olarak, hidrosel bazen çok rahatsız edici olabilen ve yalnızca estetik açıdan hoş görünmediğinde veya rahatsızlığa neden olduğunda cerrahi müdahale gerektiren iyi huylu bir patolojidir. Yenidoğan ve küçük çocuklarda kommunikan hidrosel iki yaşına kadar büyük oranda kendiliğinden kapanır. Bu dönemde herhangi bir müdahale gerekmez; düzenli takip yeterlidir. Eğer kendiliğinden geçmezse, skrotumdaki sıvı birikimini boşaltmak için ameliyat gerekebilir. Hidrosel ameliyatı basittir ve genellikle prognoz iyidir. Ameliyat, çok elastik olduğu için skrotumda küçük bir kesi yoluyla sıvı içeren kesenin çıkarılmasından oluşur.
İğne ile drenaj asla önerilmez çünkü sıvı tekrar ortaya çıkar ve bu drenaj enfeksiyon kaparsa ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
"Hidrosel her zaman ameliyat gerektirir." (Yaygın yanılgı)
Hayır, hidrosel her zaman ameliyat gerektirmez. Bebeklerdeki hidrosellerin çoğu 1-2 yaşına geldiklerinde kendiliğinden kaybolur. Yetişkinlerde ise hidrosel küçükse, büyümüyorsa ve ağrıya, rahatsızlığa neden olmuyorsa, genellikle sadece takip edilir. (Gerçek)
"Hidrosel kısırlığa yol açar." (Yaygın yanılgı)
Basit bir hidrosel kısırlığa neden olmaz. Bununla birlikte, büyük veya kronik hidroseller teorik olarak skrotal sıcaklığı veya basıncı artırabilir ve potansiyel olarak sperm kalitesini etkileyebilir. (Gerçek)
"Skrotal şişlik her zaman hidroselden kaynaklanır." (Yaygın yanılgı)
Hayır, skrotum şişmesi her zaman hidroselden kaynaklanmaz. Testislerde şişmeye neden olan en yaygın sebeplerden biri hidrosel olsa da, skrotumun büyümesine yol açabilecek varikosel, epididim kisti, herni, hematom veya testis tümörü gibi birçok başka potansiyel neden de vardır; bunlardan bazıları acil tıbbi müdahale gerektirir. Kesin ayırıcı tanı için ultrasonografi şarttır. (Gerçek)
"Hidrosel ağrılı bir durumdur." (Yaygın yanılgı)
Hidrosel, testis çevresinde sıvı birikmesidir ve genellikle ağrısız bir şişliğe neden olur. Ağrı varlığı enfeksiyon, torsiyon veya başka bir komplikasyona işaret edebilir ve acil değerlendirme gerektirir. (Gerçek)
"Hidrosel ameliyatı sonrası uzun süre istirahat şarttır." (Yaygın yanılgı)
Hayır, ameliyat sonrası uzun süreli dinlenme gerekli değildir, ancak hidrosel ameliyatından (hidroselektomi) sonra sorunsuz bir iyileşme için göreceli bir dinlenme ve aktivite değişikliği dönemi şarttır. Çoğu hasta 1-2 gün içinde hafif aktivitelere, 4-7 gün içinde ise masa başı işlerine dönebilir; ancak tam iyileşme ve yoğun aktivite kısıtlamaları genellikle 2-4 hafta sürer. (Gerçek)
Ne zaman doktora, ne zaman acile gidilmeli?
Üroloji uzmanına başvurulması gereken durumlar:
- İki yaşından büyük çocuklarda kapanmamış hidrosel
- Yetişkinde yeni gelişen veya büyüyen skrotal şişlik
- Ultrasonografi ile değerlendirilmemiş skrotal kitle
- Hidrosel nedeniyle ağırlık hissi veya günlük yaşamı etkileyen rahatsızlık
Pediatri veya pediatrik cerrahi uzmanına başvurulması gereken durumlar:
- Yenidoğanda saptanan skrotal şişlik
- İki yaşına kadar gerilemeyen kommunikan hidrosel
- Şişlikle birlikte kasık bölgesinde sertlik veya çıkıntı (herni şüphesi)
Acil servise başvurulması gereken durumlar:
- Skrotal şişliğe ani başlayan şiddetli ağrı, bulantı, kusma veya skrotumda renk değişikliği eşlik ediyorsa testis torsiyonu (testis dönmesi) ihtimali nedeniyle vakit kaybetmeksizin acile başvurulmalıdır. Testis torsiyonu ilk 6 saat içinde müdahale edilmezse kalıcı testis kaybına yol açabilir. Ateş ve kızarıklıkla birlikte seyreden şişlik ise orşit veya epididimit açısından acil değerlendirme gerektirir.
