Fonksiyonel Nörolojik Bozukluk: Belirtiler, Tanı ve Tedavi Süreci

Fonksiyonel nörolojik bozukluk (FNB), beynin vücudun geri kalanına bilgi alıp gönderme biçimindeki bir problemi tanımlar. Daha önce "konversiyon bozukluğu" olarak da bilinen bu durum, motor, duyusal veya bilişsel işlevleri etkileyen, ancak görüntüleme ya da elektrofizyolojik testlerde organik bir lezyon gösterilemeyen semptomları kapsar.  FNB'ye neden olan sorunlar, kişinin kontrol edemeyeceği bir beyin seviyesinde meydana gelir. Kol ve bacaklarda güçsüzlük ve nöbetler gibi belirtiler içerir. Yorgunluk veya ağrı gibi diğer belirtiler doğrudan FND'den kaynaklanmaz, ancak genellikle onunla birlikte görülür. Fonksiyonel nörolojik bozukluk, nöroloji ve psikiyatri sınırında yer alan gerçek ve ciddi bir hastalık olup hastanın yaşam kalitesini önemli ölçüde bozmaktadır.

Fonksiyonel Nörolojik Bozukluk Nedir? Patofizyoloji ve Temel Kavramlar

Fonksiyonel nörolojik bozuklukta altta yatan mekanizma, beyin ağlarının işlevsel düzeyinde bozulmaya dayanır. DSM-5 (Amerikan Psikiyatri Birliği) ve ICD-11 (DSM-5: 300.11 / F44) sınıflandırmalarına göre FNB; istemsiz motor kontrol, duyusal işleme veya bilinç değişiklikleri şeklinde kendini gösterebilir. Güncel nörobilimsel araştırmalar, bu tablonun öngörüsel kodlama (predictive coding) mekanizmalarındaki bozulmadan kaynaklandığını öne sürmektedir: beyin, beklentilerine dayalı olarak motor ya da duyusal sinyalleri yanlış üretir veya yanlış yorumlar.

FNB'nin etiyolojisinde fiziksel travma, duygusal stres, tıbbi hastalıklar ve kırılganlık faktörleri birlikte rol oynar. Önemli bir nokta şudur: FNB organik bir patoloji olmadığı için "uydurulmuş" değildir; hastalar semptomlarını gerçekten yaşar ve ciddi bir işlev kaybı söz konusudur

Fonksiyonel Nörolojik Bozukluğun Belirtileri: Motor, Duyusal ve Diğer Semptomlar

Fonksiyonel nörolojik bozukluk (FNB), beynin sinyalleri düzgün bir şekilde gönderip almakta zorlandığı ve bunun sonucunda ortaya çıkan bir durumdur. Sinir sisteminde yapısal bir hasar olmamasına rağmen gerçek, fiziksel semptomlar ortaya çıkmaktadır. Bu durum genellikle "donanım" sorunundan ziyade "yazılım" sorunu olarak nitelendirilir. Belirtiler kişiden kişiye değişmekle birlikte, genellikle şunları içerir:

Hareket problemleri

Kontrol edilemeyen titremeler, kas spazmları (distoni), tikler, yürüme güçlüğü ve kollarda veya bacaklarda ani güçsüzlük veya felç,

Nöbet benzeri bölümler

Kişinin bilinç kaybı yaşayabileceği veya titreme geçirebileceği, ancak beyindeki anormal elektriksel aktiviteden kaynaklanmayan disosiyatif veya fonksiyonel epilepsi dışı nöbetlerdir.

Duyusal sorunlar

Uyuşma, dokunma duyusunun kaybı ve görme (çift görme gibi) veya işitme sorunları.

Konuşma güçlükleri

Aniden ortaya çıkan konuşma bozukluğu, yeni gelişen kekeleme, ses kısıklığı veya konuşamama.

Bilişsel ve bedensel belirtiler

"Beyin sisi", hafıza ve konsantrasyon sorunları, aşırı yorgunluk, baş dönmesi ve kronik ağrı.

Fonksiyonel Nörolojik Bozukluk Tanısı: Kimler Değerlendirmeli?

FNB tanısı multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Nörolog, tanıyı organik hastalıkları dışlarken aynı zamanda FNB'ye özgü pozitif klinik bulguları saptayarak koyar. DSM-5 kriterlerine göre tanı için şunlar gereklidir:

• Bir veya daha fazla istemsiz motor/duyusal belirti ya da değişmiş bilinç bulgusunun varlığı; bulgularla nörolog tarafından saptanan tutarsızlık kanıtı (volünteer hareketi taklit eden bulgular, dikkat testleri vb.); semptomların başka bir tıbbi bozuklukla daha iyi açıklanamaması.
• Beyin MRI, EEG, EMG/sinir iletim çalışmaları ve laboratuvar testleri ayırıcı tanı için gereklidir; ancak "normal" sonuçlar tek başına tanı koydurmamalıdır.

Fonksiyonel nörolojik bozuklukta tedavi yaklaşımları

Fonksiyonel Nörolojik Bozukluk (FND) tedavisi tamamen rehabilitasyon, rahatsızlığı anlamak ve beyninizi yeniden daha iyi çalışacak şekilde eğitmekle ilgilidir. Belirtileriniz ve tercihlerinize bağlı olarak, birden fazla tedavi seçeneği veya tedavi seçeneklerinin kombinasyonları değerlendirilebilir. Tanının açık ve destekleyici biçimde iletilmesi tedavinin ilk adımıdır; hastaya belirtilerin gerçek, ciddi ve potansiyel olarak iyileştirilebilir olduğunun anlatılması, iyileşme sürecini doğrudan etkiler. Güncel kanıta dayalı yaklaşımlar şöyle özetlenebilir:

• Bilişsel davranışçı terapi (BDT), FNB'de en güçlü kanıt tabanına sahip psikoterapötik yöntemdir. EMDR ve kabul-taahhüt terapisi (ACT) de araştırma gündemindedir.
• İşlevsel motor belirtiler için hareket yeniden eğitimi esasına dayanan uzman FNB fizyoterapisi, birden fazla randomize kontrollü çalışmayla etkinliği desteklenen bir yöntemdir.
• FNB'nin kendisine yönelik onaylı bir ilaç yoktur; ancak eşlik eden depresyon veya anksiyete durumlarında SSRI/SNRI başlanması semptom yüküne katkıda bulunabilir.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Fonksiyonel nörolojik bozukluk olan hastalar semptomlarını abartıyor ya da bilinçli olarak üretiyor." (Yaygın yanılgı)

Fonksiyonel nörolojik bozukluğu olan hastalar semptomlarını kasıtlı olarak yaratmaz veya abartmazlar. Bu durum, bilinçli bir aldatmacadan ziyade, beynin işleyişinde ve bilgiyi işleme biçiminde meydana gelen gerçek, istemsiz bozulmalardan kaynaklanır. Hastalar semptomlarını gerçekten yaşar; nörogörüntüleme çalışmaları bu bireylerde motor hazırlık ağları, insular korteks ve limbik sistem arasındaki bağlantılarda nesnel işlev bozukluğunu göstermektedir. Tanı, yalnızca organik nedenlerin dışlanmasına değil, FNB'ye özgü pozitif klinik bulgulara (Hoover işareti, dikkat dağıtma ile belirtilerin değişmesi vb.) dayanır. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda nöroloji polikliniğine başvurulması önerilir:

• Bilinen FNB tanısıyla uyumlu mevcut belirtilerin artışı
• Tremorla birlikte denge güçlüğü
• Tekrarlayan uyuşma-karıncalanma
• Yürüme bozukluğu ve hafıza sorunları gibi ilerleyici ancak yaşamı tehdit etmeyen tablolar

Acil servise başvurulması gereken durumlar:

• Ani başlangıçlı yüksek ateş eşliğinde bilinç değişikliği
• İlk kez yaşanan uzun süreli konvülsiyon (>5 dakika)
• Şiddetli baş ağrısı ve boyun tutukluğu
• Akut felç belirtileri.

Bu tablolar inme veya ensefalit gibi yaşamı tehdit eden durumları dışlamak için acil değerlendirme gerektirir.