Karında şişkinlik neden olur, hangi durumlarda görülür?

Karında şişkinlik, karın bölgesinde dolgunluk, gerginlik veya gaz birikimi hissi olarak tanımlanan ve toplumda oldukça sık karşılaşılan bir belirtidir. Çoğu zaman geçici ve zararsız sindirim sorunlarına bağlı olsa da, bazı durumlarda altta yatan daha ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir. Aşırı gaz birikmesi, kabızlık veya çok hızlı yemekten dolayı hava yutma gibi durumlar; ayrıca, irritabl bağırsak sendromu (IBS) veya gıda intoleransları gibi sindirim sistemi rahatsızlıkları veya adet dönemindeki gibi hormonal değişiklikler nedenler arasında sayılabilir.  Amerikan Gastroenteroloji Derneği, karında şişkinlik değerlendirilirken eşlik eden belirtilerin, şişkinliğin süresinin ve alarm bulgularının dikkatle sorgulanması gerektiğini belirtmektedir.

Karında şişkinliğin sindirim kaynaklı nedenleri nelerdir?

Karında şişkinliğin en sık görülen nedenleri sindirim sistemiyle ilişkilidir. Türk Gastroenteroloji Derneği'nin hasta bilgilendirmelerine göre, sindirim kaynaklı şişkinliğin başlıca nedenleri şunlardır:

Aşırı gaz üretimi

Bağırsak florasındaki bakterilerin bazı gıdaları fermente etmesi sonucu oluşan gaz birikimi

İrritabl bağırsak sendromu (IBS)

Karın ağrısı, şişkinlik ve dışkılama alışkanlığında değişiklikle seyreden fonksiyonel bir bağırsak bozukluğu

Laktoz intoleransı

Süt ürünlerindeki laktozun sindirilememesi sonucu gaz, şişkinlik ve ishal gelişebilir

Gluten hassasiyeti veya çölyak hastalığı

Gluten içeren gıdaların sindirim sisteminde tahrişe yol açması

Kabızlık

Bağırsak hareketlerinin yavaşlaması, gaz ve dışkının birikmesine yol açarak şişkinlik hissi yaratabilir

Bağırsakta bakteri aşırı çoğalması (SIBO)

İnce bağırsakta anormal bakteri artışı, aşırı gaz üretimine neden olabilir

Hızlı yemek yeme veya aşırı hava yutma (aerofaji)

Yemek sırasında hava yutulması şişkinliğe katkıda bulunabilir

Bazı gıdaların tüketimi

Baklagiller, karbonatlı içecekler, bazı sebzeler (lahana, brokoli gibi) gaz üretimini artırabilir

Karında şişkinliğin ciddi nedenleri olabilir mi?

Karında şişkinlik bazı durumlarda daha ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir. Aşağıdaki durumlar dikkatli değerlendirilmesini gerektirir:

Asit (karın içi sıvı birikimi)

Karaciğer sirozu, kalp yetmezliği veya bazı kanserlere bağlı olarak karın içinde sıvı birikmesi, ilerleyici ve sert bir şişkinliğe yol açabilir

Over kisti veya over kanseri

Kadınlarda özellikle yeni başlayan, kalıcı ve ilerleyici şişkinlik, jinekolojik nedenler açısından değerlendirilmelidir

Bağırsak tıkanıklığı

Şiddetli karın ağrısı, kusma ve gaz çıkaramama ile birlikte seyreden şişkinlik acil bir durum olabilir

İnflamatuar bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit)

Kronik şişkinlik, karın ağrısı ve kanlı ishalle seyredebilir

Karaciğer veya böbrek hastalıkları

Sıvı retansiyonuna bağlı şişkinlik gelişebilir

Gastrointestinal sistem tümörleri

Nadir olsa da açıklanamayan, kalıcı şişkinlik bazı sindirim sistemi kanserlerinin ilk bulgusu olabilir

Türk Gastroenteroloji Derneği, özellikle 50 yaş üstü bireylerde yeni başlayan ve haftalarca süren şişkinliğin, kilo kaybı veya iştahsızlıkla birlikteyse daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirdiğini belirtir.

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Karında şişkinlik her zaman yediğimiz yiyeceklerden kaynaklanır." (Yaygın yanılgı)

Beslenme en büyük etkenlerden biri olsa da, şişkinliğin beslenme dışı birçok farklı sebebi olabilir. Asit birikimi, over kisti veya bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi durumlar da benzer bir şişkinlik hissi yaratabilir; kalıcı veya ilerleyici şişkinlik mutlaka değerlendirilmelidir. (Gerçek)

"Şişkinlik sadece kadınlarda ciddiye alınmalıdır." (Yaygın yanılgı)

Şişkinlik genel olarak hem kadınları hem de erkekleri etkileyebilir ve nadir durumlarda her iki cinsiyet için de ciddi sağlık sorunlarının bir işareti olabilir. Kadınlarda hormonal faktörler nedeniyle daha sık görülmesine rağmen, erkeklerde de karaciğer, kalp veya bağırsak kaynaklı ciddi şişkinlik nedenleri görülebilir.(Gerçek)

"Probiyotik kullanmak her türlü şişkinliği çözer." (Yaygın yanılgı)

Probiyotikler bağırsak bakterilerini dengelemek için faydalı olsa da, şişkinliğin her nedenini ortadan kaldıramaz. Şişkinlik çeşitli fiziksel, beslenme ve tıbbi faktörlerden kaynaklanabilir ve yanlış probiyotik bazen durumu daha da kötüleştirebilir. (Gerçek)

"Şişkinlik kilo almaktan kaynaklanır." (Yaygın yanılgı)

Doğrudan şişkinlik ve kilo alımı aynı şey değildir ve her zaman birbirlerinin nedeni değillerdir. Ancak bu iki durum sıklıkla bir arada görülür ve altta yatan ortak sebeplerden kaynaklanabilirler. (Gerçek)

"Yemekten sonra şişkinlik hissi her zaman normaldir." (Yaygın yanılgı)

Ara sıra yaşanan hafif şişkinlik, sindirimin yaygın ve zararsız bir parçası olsa da, sürekli, şiddetli veya ağrılı şişkinlik genellikle vücudunuzun size bir şeylerin ters gittiğini söyleme şeklidir. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Karında şişkinliğin çoğu vakası acil olmasa da, bazı bulgular hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir.

Aşağıdaki durumlarda gastroenteroloji veya iç hastalıkları polikliniğine başvurmak uygundur:

• Haftalar süren, tekrarlayan ve günlük yaşamı etkileyen şişkinlik
• Şişkinliğe eşlik eden dışkılama alışkanlığında değişiklik veya karın ağrısı
• Laktoz veya gluten tüketimiyle ilişkili olduğu düşünülen tekrarlayan şişkinlik
• Kadınlarda yeni başlayan, açıklanamayan ve ilerleyici karın şişkinliği (jinekolojik değerlendirme için)

Acil servise başvurulması gereken durumlar:

• Şiddetli karın ağrısıyla birlikte seyreden ani ve sert şişkinlik
• Gaz veya dışkı çıkaramama ile birlikte kusma (bağırsak tıkanıklığı şüphesi)
• Ateş, karında hassasiyet veya sertlik ile birlikte şişkinlik
• Açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık ile birlikte haftalarca süren şişkinlik
• Nefes darlığı veya bacaklarda şişme ile birlikte gelişen karın şişkinliği (kalp veya karaciğer kaynaklı sıvı birikimi şüphesi)
• Kanlı dışkı veya kusma ile birlikte seyreden şişkinlik

Amerikan Gastroenteroloji Derneği, ani başlayan şiddetli şişkinliğin özellikle kusma ve gaz çıkaramama ile birlikte olduğunda bağırsak tıkanıklığı açısından acil değerlendirme gerektirdiğini vurgulamaktadır.