Gerilim tipi baş ağrısı nedir, belirtileri nelerdir?

Gerilim tipi baş ağrısı, toplumda en sık görülen baş ağrısı türlerinden biridir ve genellikle başın her iki tarafında, sıkıştırıcı veya bası hissi yaratan hafif-orta şiddette bir ağrıyla karakterizedir. Bu baş ağrıları bir hastalıktan kaynaklanmaz. Genellikle "normal" baş ağrıları olarak kabul edilirler. Migrenden farklı olarak bulantı, kusma veya ışığa-sese aşırı duyarlılık gibi belirtilerin eşlik etmediği gerilim tipi baş ağrısı, stres, kas gerginliği ve postür bozuklukları ile yakından ilişkilendirilir. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği, gerilim tipi baş ağrısını epizodik ve kronik olmak üzere iki ana kategoride değerlendirmektedir.

Gerilim tipi baş ağrısı hangi belirtilerle kendini gösterir?

Gerilim tipi baş ağrısının karakteristik özellikleri, onu diğer baş ağrısı türlerinden ayırt etmede yardımcı olur. Gerilim tipi baş ağrısının sık görülen özellikleri şunlardır:

• Başın her iki tarafında hissedilen, sıkıştırıcı veya baskı tarzında ağrı
• Hafif-orta şiddette, günlük aktiviteleri genellikle tamamen engellemeyen ağrı
• Fiziksel aktivite ile belirgin şekilde kötüleşmeyen ağrı karakteri
• Boyun ve omuz kaslarında gerginlik veya hassasiyet
• Baş derisinde hassasiyet hissi
• Bulantı, kusma veya ışık-ses hassasiyetinin genellikle eşlik etmemesi (migrenden ayırt edici bir özellik)

Gerilim tipi baş ağrısı, ayda 15 günden az görülüyorsa epizodik, 15 gün veya daha fazla görülüyorsa kronik olarak sınıflandırılır.

Gerilim tipi baş ağrısını tetikleyen faktörler nelerdir?

Gerilim tipi baş ağrısının kesin oluşum mekanizması tam olarak aydınlatılamamış olsa da, kas gerginliği ve merkezi sinir sisteminin ağrıya duyarlılığındaki artışın rol oynadığı düşünülmektedir. Sık görülen tetikleyici faktörler şunlardır:

• Stres ve psikolojik gerginlik
• Uzun süreli yanlış postürde oturma (bilgisayar başında çalışma gibi)
• Uyku düzensizliği veya yetersiz uyku
• Göz yorgunluğu
• Boyun ve omuz kaslarında aşırı gerginlik
• Öğün atlama veya düzensiz beslenme
• Aşırı kafein tüketimi veya kafein yoksunluğu
• Dehidratasyon (yetersiz sıvı alımı)

Gerilim tipi baş ağrısı nasıl yönetilir?

Gerilim tipi baş ağrısı yönetiminde hem akut atak tedavisi hem de tekrarlayan ataklarda önleyici yaklaşımlar önemlidir. Hafif-orta şiddetteki ataklarda reçetesiz ağrı kesiciler (parasetamol, nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar) etkili olabilir, ancak bu ilaçların sık ve düzensiz kullanımı "ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı" gelişimine yol açabilir. Kronik gerilim tipi baş ağrısında ise şu yaklaşımlar değerlendirilebilir:

• Stres yönetimi teknikleri ve gevşeme egzersizleri
• Fizik tedavi ve boyun-omuz kaslarını güçlendirici egzersizler
• Düzenli uyku ve beslenme alışkanlıklarının oluşturulması
• Bazı vakalarda düşük doz trisiklik antidepresanlar gibi önleyici ilaç tedavisi
• Biofeedback ve bilişsel davranışçı terapi gibi tamamlayıcı yaklaşımlar

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Gerilim tipi baş ağrısı ile migren aynı şeydir." (Yaygın yanılgı)

Hayır, gerilim tipi baş ağrıları ve migren aynı şey değildir. Her ikisi de baş ağrısı yapsa da nedenleri, belirtileri ve tedavi yöntemleri oldukça farklıdır. Migren genellikle tek taraflı, zonklayıcı nitelikte olup bulantı ve ışık-ses hassasiyeti ile seyrederken, gerilim tipi baş ağrısı çift taraflı, sıkıştırıcı ve bu ek belirtiler olmadan seyreder. (Gerçek)

"Ağrı kesiciler her baş ağrısında güvenle kullanılabilir." (Yaygın yanılgı)

İlaçların türüne ve kullanıcının sağlık durumuna göre faydaları ve riskleri değişir. Ağrı kesicilerin ayda 10-15 günden fazla düzenli kullanımı, paradoksal olarak "ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı" gelişimine yol açabilir. (Gerçek)

"Gerilim tipi baş ağrısı sadece strese bağlıdır." (Yaygın yanılgı)

Stres en yaygın tetikleyici olsa da, gerilim tipi baş ağrıları çok faktörlüdür; yani tetikleyicilerin ve altta yatan fiziksel faktörlerin bir kombinasyonundan kaynaklanır. Postür bozukluğu, uyku düzensizliği, göz yorgunluğu gibi birçok farklı faktör de gerilim tipi baş ağrısına katkıda bulunabilir. (Gerçek)

"Kronik baş ağrısı her zaman ciddi bir beyin hastalığının belirtisidir." (Yaygın yanılgı)

Kronik baş ağrılarının çok büyük bir çoğunluğu, altında yatan başka bir ciddi hastalık bulunmayan birincil (primer) baş ağrısı türleridir. Migren veya gerilim tipi baş ağrısı gibi durumlar, kronik baş ağrılarının en yaygın örnekleridir ve bunlar ölümcül veya dejeneratif bir beyin hastalığı belirtisi değildir. Ancak yeni başlayan, karakteri değişen veya alarm bulgularıyla seyreden baş ağrılarının değerlendirilmesi önemlidir. (Gerçek)

"Gerilim tipi baş ağrısı sadece yetişkinlerde görülür." (Yaygın yanılgı)

Gerilim tipi baş ağrıları (TTH) sadece yetişkinlerde görülmez; çocukları ve ergenleri de etkileyen, her yaş grubunda görülebilen yaygın bir rahatsızlıktır. (Gerçek)

Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?

Gerilim tipi baş ağrısının çoğu vakası acil olmasa da, bazı bulgular hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir.

Aşağıdaki durumlarda nöroloji polikliniğine başvurmak uygundur:

• Baş ağrısının ayda 15 günden fazla tekrarlaması (kronik gerilim tipi baş ağrısı şüphesi)
• Reçetesiz ağrı kesicilerin düzenli ve sık kullanılması
• Baş ağrısının günlük yaşam kalitesini belirgin şekilde etkilemesi
• Boyun ve omuz gerginliğiyle birlikte tekrarlayan baş ağrısı

Acil servise başvurulması gereken durumlar:

• Ani başlayan, hayatının en şiddetli baş ağrısı olarak tanımlanan ağrı ("gök gürültüsü baş ağrısı")
• Baş ağrısıyla birlikte ateş, ense sertliği veya bilinç bulanıklığı
• Baş ağrısına eşlik eden görme bozukluğu, konuşma güçlüğü veya vücudun bir tarafında güçsüzlük
• Kafa travması sonrası gelişen şiddetli baş ağrısı
• 50 yaş sonrası yeni başlayan, daha önce hiç yaşanmamış tarzda baş ağrısı
• Baş ağrısının öksürme, ıkınma veya pozisyon değişikliğiyle belirgin şekilde artması

Amerikan Nöroloji Akademisi, ani ve alışılmadık şiddette başlayan baş ağrılarının, subaraknoid kanama gibi ciddi durumları dışlamak amacıyla acil değerlendirme gerektirdiğini vurgular.