SAĞLIK REHBERİ


Egzama, Egzama Çeşitleri ve Tedavi Yöntemleri



Egzama Nedir?

Egzama, diğer bir adıyla atopik dermatit, çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilen ve kızarıklık, kaşıntı, şişlik, veziküller gibi belirtilerle kendini gösteren bir cilt hastalığıdır. Toplumda sık rastlanan cilt hastalıklarından biridir. Kesin olarak sebebi bilinmese de alerji ve stresle tetiklendiği düşünülmektedir. Egzamanın belirtileri, türüne göre değişiklikler gösterebilir.

Egzamanın en temel belirtileri kızarıklık ve yoğunluğu değişen kaşıntıdır. Kuruluğa bağlı olarak pullanma, döküntü ve çatlak da görülebilir. Bu sebeple, tahrişe neden olmamak için cildin kaşınmaması ve yeteri kadar nemlendirilmesi gerekir.

Yaş ve cinsiyetten bağımsız gelişen egzamanın, genellikle çocukluk çağında başladığı gözlemlendiği gibi yetişkinlik döneminde başlayan vakalar da mevcuttur. Genellikle el ve ayaklarda görülen egzama, cildin başka bölümlerinde de görülebilmektedir. Egzama, tedavisi mümkün ve kolay olan bir hastalıktır. Ancak tedaviyi geciktirmemek gerekir; çünkü egzama belirtileri gösteren ciltte cilt bütünlüğünü bozan çatlaklar oluşabilir ve akabinde bakteriler cilde girip enfeksiyon oluşmasına sebep olabilir.

Cevabı en çok merak edilen sorulardan biri "Egzama bulaşıcı mıdır?" sorusudur. Ancak bu noktada korkulmasına gerek yoktur. Cilt yüzeyinde oluşan ve görünümü rahatsız edici olabilen bu hastalık bulaşıcı değildir.

Egzama Belirtileri Nelerdir?

Genellikle el, ayak, bacak, yüz ve saç derisi gibi cilt yüzeylerinde görülebilen egzamanın belirtileri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Genel belirtiler olarak kızarıklık, kaşıntı, vezikül oluşması, pullanma ve yanma hissi sayılabilir. Özellikle kaşıntı, gece artabilir ve hastalar için rahatsızlık verici boyuta gelebilir. Böyle durumlarda kaşımaya bağlı olarak ciltte tahrişler ve yaralanmalar oluşabilir.

Hasta, hastalığın başlangıç evresinde cildinde içinde su bulunan küçük kabarcıklardan şikâyet eder. Akut egzamada buna akıntı eşlik ederken, kronik egzamada daha çok pullanmalar görülür. Egzama, ciltte oluşturduğu kabarcıklarla sedef hastalığı gibi diğer cilt hastalıklarından kolaylıkla ayırt edilebilir.

Egzamaya Sebep Olan Durumlar Nelerdir?

Egzamanın sebepleri arasında, genetik faktörler ve cildin duyarlı olduğu alerjik maddelere maruz kalması en çok gözlemlenen durumlardır. Kimyasal maddelere maruz kalınan iş alanlarında ve tozlu ortamlarda çalışan kişiler, egzama için risk grupları arasında yer almaktadır.

Egzama alerjik sebeplerden dolayı gelişme göstermişse, hasta bu maddelere maruz kalmaya devam ettiği müddetçe iyileşme görülmez. Bu sebeple hastanın alerjen maddeyi tespit edip bununla kısa bir temastan bile kaçınması gerekir.

Stresin cilt üzerine olumsuz etkileri vardır. Egzamaya etkisi ise hastalığın şiddetini artırdığı yönündedir; stres, semptomların kötüleşmesine neden olur. Böyle durumlarda günlük yaşamdaki stresi azaltmaya çabalamak, semptomları kontrol altında tutmaya yardımcı olacaktır.

Egzama Vücutta Nerelerde Görülür?

Egzama vücudun her bölgesinde görülebilir ancak bazı bölgelerde daha sık görüldüğü ortaya çıkmıştır. Bu bölgeler arasında ilk dikkati çeken eldir.

Sabun gibi cildi kurutan maddelere en çok maruz kalan ve tozlu yüzeylerle en çok temas eden organ eldir. Bu nedenle egzama ellerde çok sık görülür. Egzama, bir elde başlasa da diğer ele veya başka bölgelere yayılma eğilimi gösterebilir. Sürekli kullanılan bir cilt yüzeyi olduğundan daha çok rahatsızlık verebilir.

Egzamanın sık görüldüğü bir diğer organ ayaktır. Ayakta da vücudun diğer bölgelerindeki egzamayla aynı belirtiler görülür. Ancak diğer bölgelerden farklı olarak, ayaklar uzun süre hava almadan kalabileceğinden, egzamanın semptomlarının geçmesi uzun sürebilir. Bu nedenle ayağın hava almasına ve terli olmamasına dikkat edilmelidir. Hava almayı sağlayacak çorapların ve ayakkabıların tercih edilmesi önerilir.

Yüz de egzamanın görülebildiği bir bölgedir. Egzama yüzün sadece bir bölümünde görülebileceği gibi, tüm yüze de yayılabilir. Yüzde egzama oluşmuşsa, hasta öyküsü alınırken kullanılan kozmetik ve kremlerin neden olabileceği akılda tutulmalı ve hastanın cilde zarar vermeyecek kremler kullanması sağlanmalıdır.

Saçlı deride de kronik şekilde görülebilen egzama, egzamanın "seboreik dermatit" olarak adlandırılan bir çeşididir. Bu tür egzama saç derisinde döküntüler oluştursa da bu döküntüler kepekle karıştırılmamalıdır. Diğer egzamalarda olduğu gibi stresle ve kış aylarında soğuk havanın oluşturduğu cilt yüzeyindeki kurulukla ilişkisi vardır. Doktor tarafından özel şampuanlar ve saç kremleri önerilebilir.

Egzamanın görüldüğü bir diğer bölge kulaktır. Genellikle kızarıklık, kaşıntı ve kulak hassasiyeti şikâyetleri ile ortaya çıkmaktadır. Çoğunlukla bölgenin tahriş olmasından kaynaklanır. Yağlı bir cilt yüzeyinde olmasıyla diğer bölgelerde görülen egzama çeşitlerinden farklılaşır. Cilt hekiminin önereceği bir egzama kremi ile kolaylıkla tedavi edilebilir.

Egzama Çeşitleri Nelerdir?

Egzama, tıbbi olarak farklı sınıflandırmalarla ele alınır. Buna göre egzama çeşitleri şunlardır:

Asteatotik Egzama

Ciltteki yağ miktarının çeşitli sebeplerle azalmasına bağlı olarak ortaya çıkar. Bu sebepler arasında yaşın ilerlemesi ve mevsimsel değişiklikler sayılabilir. İlerleyen yaşla birlikte ciltte yağ oranı azaldığından görülme sıklığı artar. Ayrıca kış aylarında da havadaki kuruluğun artmasına bağlı olarak hastalığın görülme sıklığının arttığı tespit edilmiştir. Bu tip egzamada, yağ tabakasının azalmasıyla ciltte kuruluk, pullanma gözlemlenir ve ciltte çatlaklar oluşabilir.

Atopik Egzama

Kaşıntı, kızarıklık ve pullanma, atopik egzamanın belirtileri arasında yer alır. Yüzde başlayıp el, kol, bacak ve gövdeye yayılabilir. Daha çok bebeklik ve çocukluk döneminde görüldüğü için bebek egzaması olarak da bilinir. Bebeklerde tedavi uygulansa da tekrarlayabilen bu hastalık, ilerleyen yaşlarda kendiliğinden ortadan kaybolabilir.

Gravitasyonel Egzama

Genellikle varisle beraber seyreden bir hastalıktır. Varis çıkma riski yüksek, ayakta çalışan kişilerde görülebileceği gibi ileri yaşlarda da görülme sıklığı artar. Hastalık, varis oluşan bölgede kan basıncının artmasıyla deri üzerindeki baskının da artması ve derinin tahriş olmasıyla kendini gösterir.

Başlıca belirtileri arasında uyurken kaybolan ve gün içerisinde ortaya çıkan, bacakların alt kısmında veya ayak bileklerinde şişlik, varis, bacakta ağrı, kaşıntı, kızarıklık, pullanma ve kuruluk sayılabilir. Tedavi edilmezse kronik hale gelme riski ortaya çıkar.

Kontakt Egzama

Egzamanın bu çeşidi, genellikle sadece alerjen maddenin temas ettiği bölgeyi etkilemektedir. Alerjen maddelere örnek olarak kozmetik ürünleri, boyalar, temizlik maddeleri, çeşitli endüstriyel maddeler ve zehirli bitkiler gösterilebilir. Bu tip egzamayı önlemek için alerjen maddenin tespit edilmesi ve bununla temasın kesilmesi gerekmektedir. Kontakt egzama, kısa süreli ve geçici olabileceği gibi uzun süreli ve tekrarlayan şekilde de görülebilir.

Numuler Egzama

Ciltte daire şeklinde ve birden çok sayıda görülen lezyonla belirlenen kronik bir hastalıktır. Bu lekeler kaşıntılı ve içi sıvı dolu kabarcıklar şeklindedir. Kabarcıkların içindeki sıvının boşalmasıyla cilt kuru hale gelebilir ve ciltte kabuklanma oluşabilir. Genellikle el, kol ve bacaklarda görülür.

Seboreik Dermatit

Kronik bir egzama çeşidi olan seboreik dermatitin nedenleri tam olarak bilinmemektedir. Kulak egzaması olarak da bilinen bu egzama çeşidi daha çok yağlı deride görülür. Ancak görüldüğü yer sadece kulakla sınırlı olmayıp, vücuttaki başka yağlı cilt bölümleri üzerinde de rastlanabilir. Örnek olarak kulak, saç derisi, göğüs bölgesi, burun kenarları gösterilebilir. Hastalığın ortaya çıkmasında özellikle stresin etkili olduğu bilinmektedir.

Stres Egzaması

Stres, egzama oluşmasına sebep olan önemli faktörlerden biridir. Strese bağlı oluşan egzamanın önüne geçmek için stresli ortamlardan ve durumlardan uzak durulmalıdır.

Egzama Tanısı

Egzama, belirtileri bakımdan teşhisi zor olmayan bir hastalıktır. Egzama tanısı anamnez (hasta öyküsü), fiziki muayene, deri prick testi ve yama testi yapılarak konulur.

Anamnez

Hasta öyküsü olarak bilinen anamnez alınırken, özellikle kişinin kullandığı kişisel bakım ürünleri, kozmetik ürünleri, kullandığı sabun, deterjan veya cildine temas eden diğer kimyasal maddeler hakkında bilgi alınmalıdır. Tanı için, hasta öyküsü kaşıntı, kızarıklık, içi sıvı dolu kabarcık gibi fiziki muayene bulgularıyla desteklenmelidir.

Yama Testi

Egzamanın sebebinin alerjen bir madde olduğu hakkında şüphe duyulması durumunda yama testi uygulanır. Hastanın sırtına, birden fazla alerjen madde içeren yamalar yapıştırılır. 2-3 gün sonrasında çıkarılan yamalara, cildin alerjik reaksiyon gösterip göstermediği kontrol edilir.

Deri Prick Testi (SPT)

Bu yöntem ön kolun iç yüzeyine uygulanmaktadır. Deri üzerine belirli alerjen maddeler damlatılır ve steril bir lanset yardımıyla bir çizik oluşturulur. Bir süre bekledikten sonra kızarıklık ve kabarcık oluşturan maddeler alerjen olarak tanımlanır.

Egzama Tedavisi

Egzama hastalarının aklına gelen soruların başında "Egzama nasıl tedavi edilir?" gelmektedir. Egzamayı ortaya çıkaran alerjen madde, stres gibi net bir sorun varsa öncelikle bunlar ortadan kaldırılmalıdır. Kimyasal maddeleri, kozmetik ürünlerini ve ciltle teması olan her türlü temizlik ürününü dikkatli kullanmak gerekmektedir. Günlük hayatta kullanılacak ürünlerin egzama için uygun olmasına dikkat edilmelidir.  Bunların dışında egzamanın oluşmasını engelleyen ya da oluştuktan sonra hastalığı tamamen yok etmeye yönelik bir tedavi bulunmamaktadır. Bunun yerine semptomatik tedavi uygulanır. Çeşitli kremlerle ve ilaçlarla kaşıntı, kızarıklık, kabarcıklar gibi semptomların azaltılmasına yönelik tedaviler uygulanarak hastanın yaşam kalitesi arttırılabilir ve enfeksiyon gibi durumların önüne geçilebilir.

Cildin kuruyup çatlamasını önlemek ve hasar görmesini engellemek için cilt nemlendirici kremler ya da cildi güçlendirecek krem ve losyonlar uygulanabilir. Cilt yüzeyindeki kaşıntı ve kızarıklığa yönelik olarak steroid içeren bazı kremler kullanılabilir. Lokal olarak uygulanan kremlerden verim alınamadığı durumlarda ise oral yolla veya damar yoluyla kortikosteroid uygulanması ve fototerapi gibi yöntemler kullanılmaktadır. Çatlağa bağlı enfeksiyon oluşmuşsa antibiyotik, kaşıntı içinse antihistaminik kullanılarak tedavi sağlanabilir.

Egzama için Neler Yapılabilir?

Egzama, basit bir hastalık gibi görünse de oluşturduğu kaşıntılarla hastaya rahatsızlık veren ve yaşam kalitesini düşürebilen bir hastalıktır.

Cildi kurutabilecek soğuk havalarda, dışarı çıkmadan önce cildin nemlendirilmesi özellikle kış aylarında ortaya çıkan egzamanın önüne geçmede etkili olabilir. Bununla beraber yalnızca kış aylarında değil, cildin nem dengesinin her zaman korunması gereklidir. Örneğin, banyo sonrasında sabun ve duş jellerinin oluşturabileceği kuruluğu engellemek için cilt nemlendirilmelidir.

Cildin nem dengesini koruması için su tüketimi de önemlidir. Yeterince su içilmesi ve sağlıklı bir beslenme düzeninin korunması birçok hastalığın önlenmesine katkı sağladığı gibi egzamayı kontrol altında tutmaya da yardımcı olur.

Egzamayı önlemek için tozlu yüzeylerle ya da zararlı kimyasallarla temasın minimuma indirilmesi tavsiye edilir. Bunun için işi gereği ya da çeşitli sebeplerle bu tür maddelerle sıkça temas eden kişilerin eldiven takması gerekir.

Egzama oluşmuşsa, hastaların yukarıdaki önlemlere uymaya devam etmesinin yanında bazı ek tavsiyelere uyması da gerekebilir. Örneğin, ciltte tahrişten kaçınmak ve çatlak oluşmasını engellemek adına, egzama görülen bölgeler kesinlikle kaşınmamalıdır.

Doktorun önerilerine titizlikle uyulmalıdır. Oral yolla alınması gereken ilaçlar ya da cilde sürülmesi gereken kremler, doktorun tavsiye ettiği miktar ve sıklıkta kullanılmalıdır.

Erken teşhis için hastalık yayılmadan ve ilerlemeden doktora gidilmelidir.

Uzm. Dr.
Oğuz Küçükçakır
Dermatoloji
MEDICANA BURSA
Profili Gör
Oluşturma: 24.09.2020 12:59
Son Güncelleme: 24.09.2020 01:17
Oluşturan: Oğuz Küçükçakır
+A A-