Dış kulak iltihabı: Nedenleri, belirtileri ve tedavi yöntemleri
Tıp literatüründe otitis eksterna olarak adlandırılan dış kulak iltihabı, kulak kepçesinden kulak zarına uzanan dış kulak kanalının inflamasyonudur. Esas olarak sseudomonas aeruginosa veya saphylococcus aureus adı verilen bakterilerden kaynaklanır. Özellikle yaz aylarında ve yüzücülerde sık görülmesi nedeniyle "yüzücü kulağı" olarak da bilinmektedir. Bazen, özellikle daha önce bakteriyel bir enfeksiyon için antibiyotik kullananlarda, mantar enfeksiyonundan da kaynaklanabilir. Ancak kulak kanalının derisini tahriş eden veya alerjik reaksiyona neden olan herhangi bir şey de dış kulak enfeksiyonuna yol açabilir. Kulak kanalında oluşan ağrı, akıntı ve işitme azlığı gibi belirtiler yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkileyebilir. Dış kulak enfeksiyonunun büyük çoğunluğu doğru tanı ve uygun tedaviyle kısa sürede çözüme kavuşturulabilir.
Dış kulak iltihabının nedenleri
Dış kulak iltihabı mantar veya bakterilerden kaynaklanır ve dış kulağınız enfekte olabilir, ancak her zaman bir nedeni olmayabilir. Bununla birlikte, bazı olası nedenler arasında şunlar yer alabilir:
- Kulağa su, şampuan veya sabun kaçması cildi tahriş edebilir.
- Kulak kanalındaki derinin (kulak çubukları, kaşıma veya batırma nedeniyle) hasar görmesi iltihaplanmaya ve enfeksiyona neden olabilir.
- Yüzme sırasında kulak kanalına su kaçabilir. Bu nedenle bu duruma "yüzücü kulağı" da denir. Durgun su, bakteri ve mantarların üremesi için bir kaynak oluşturarak enfeksiyona neden olabilir.
- Sıcak ve nemli hava, kulak kanalında iltihaplanma oluşma olasılığını artırır.
- Egzama veya sedef hastalığı gibi cilt rahatsızlıkları, kulak kanalında sorun yaşama olasılığını artırabilir.
- Kulak kanalında artan miktarda kulak kiri birikmesi tahrişe neden olabilir veya kulak kirinin arkasında su birikerek enfeksiyona yol açabilir.
- Akut (ani) dış kulak iltihabı genellikle bir hafta kadar sonra iyileşir. Dış kulak iltihabı kronik (süreklilik gösteren) de olabilir. Bunun nedeni genellikle, enfeksiyon için tedavi görmüş olsanız bile, altta yatan nedenin (egzama gibi bir cilt rahatsızlığının) halen mevcut olmasıdır.
Risk faktörleri
Dış kulak iltihabına yatkınlığı artıran başlıca etkenler şunlardır:
- Sık yüzme veya dalış yapma
- Pamuklu çubukla kulak temizleme alışkanlığı
- Diyabet ve bağışıklık yetmezliği
- İşitme cihazı kullanımı
- Dar veya kıvrımlı kulak kanalı anatomisi
- Nemli ve sıcak iklim koşulları
- Önceden geçirilmiş kulak ameliyatları
- Egzama veya psoriazis gibi kronik deri hastalıkları
Belirtiler ve klinik tablo
Dış kulak iltihabının en belirgin ve erken belirtisi kulak ağrısıdır. Bu ağrı; kulak kepçesine dokunulduğunda veya çekildiğinde, çiğneme sırasında ve yastığa yatıldığında belirgin biçimde artar. Ağrı şiddeti tablo ilerledikçe artabilir ve başa, boyuna yayılabilir.
Eşlik eden diğer belirtiler şunlardır:
- Kaşıntı
- Kulakta akıntı
- İşitme kaybı (şişlik kulak kanalını tıkayacak kadar büyükse)
- Çenede ağrı
- Çiğnerken veya konuşurken çenenizi hareket ettirirken rahatsızlık
- Kulaklarda dolgun bir his
- Kırmızı veya şişmiş bir kulak kanalı
- İleri vakalarda lenf bezi büyümesi ve ateş
Tanı süreci
Dış kulak iltihabı tanısı büyük ölçüde kulak burun boğaz uzmanı tarafından, kulak kanalının içine bakmak ve kızarıklık, şişlik ve sıvı olup olmadığını kontrol etmek için otoskopik muayeneyle konulur. Tedaviye yanıt vermeyen veya tekrarlayan vakalarda kulak kanalı sürüntü kültürü etkenin belirlenmesinde ve uygun antibiyotiğin seçiminde yardımcı olur. Nekrotizan otitis eksterna şüphesinde bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme ile kemik ve yumuşak doku tutulumunun kapsamı değerlendirilir.
Tedavi yaklaşımları
Dış kulak iltihabında tedavinin temel hedefleri ağrının giderilmesi, enfeksiyonun temizlenmesi ve kulak kanalı bariyerinin yeniden oluşturulmasıdır.
Hafif ve orta şiddetteki bakteriyel otitis eksterna vakalarında birinci basamak tedavi topikal antibiyotik damlaları ve gerektiğinde kortikosteroid kombinasyonudur. Siprofloksasin, ofloksasin ve neomisin içeren preparatlar yaygın olarak kullanılmaktadır.
Topikal tedavinin etkinliği için kulak kanalının ilaçla yeterince temas etmesi şarttır; bu nedenle hekim tarafından kulak kanalı temizliği yapılması tedaviyi önemli ölçüde destekler.
Kulak kanalı belirgin ödem nedeniyle daraldığında, damlaların kanalın derinliklerine ulaşmasını sağlamak amacıyla KBB uzmanı tarafından kulak fitili yerleştirilebilir.
Parasetamol veya steroid dışı antienflamatuvar ilaçlar (NSAID) ağrı kontrolünde kullanılabilir. Şiddetli ağrılarda daha güçlü analjezik seçenekler gerekebilir.
Çevre dokulara yayılım, ateş ve bağışıklık yetmezliği gibi durumlarda oral veya intravenöz antibiyotik tedavisi gereklidir.
Mantar enfeksiyonlarında topikal antifungal preparatlar kullanılır. Antibiyotik damlaları mantar enfeksiyonlarında etkisiz olduğundan doğru etkenin belirlenmesi tedavi başarısı için kritik öneme sahiptir.
Kulakların kuru kalmasını sağlamak ve kulak kanalına daha fazla travma gelmesini önlemek çok önemlidir. Bu sayede hasar görmüş cilt daha fazla su almaz ve normal, su geçirmez, asidik kaplamanın geri dönmesiyle iyileşerek enfeksiyonların önlenmesi sağlanır.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
"Kulakları pamuklu çubukla temizlemek gerekir ve hijyenik bir alışkanlıktır." (Yaygın yanılgı)
Kulak kanalı kendi kendini temizleme kapasitesine sahip bir yapıdır ve serumen bu sürecin ayrılmaz parçasıdır. Kulak çubuğunu kulak kanalına sokmak, kulak kirini daha da derine iter ve enfeksiyon riskini artırabilir. Bu yüzden kulakları pamuklu çubuklarla temizlemenin hijyenik bir alışkanlık olduğu düşüncesi yanlıştır. (Gerçek)
"Dış kulak iltihabı orta kulak iltihabıyla aynı hastalıktır." (Yaygın yanılgı)
Hayır, dış kulak enfeksiyonları (otitis externa) ve orta kulak enfeksiyonları (otitis media) aynı şey değildir. Dış kulak enfeksiyonu, kulak zarı ile dış kulak yolu arasındaki kanalda, orta kulak enfeksiyonu ise kulak zarının arkasında meydana gelir. (Gerçek)
"Kulağa su kaçmasa dış kulak iltihabı olmaz." (Yaygın yanılgı)
Dış kulak enfeksiyonu, kulak kanalının koruyucu, mumsu, asidik ortamının bozulması ve bakteri veya mantarların üremesine izin vermesi sonucu oluşur. Su en yaygın tetikleyici faktördür, ancak tek neden değildir. Travma, alerji, kronik cilt hastalıkları ve diyabet gibi pek çok farklı etken su teması olmaksızın da dış kulak iltihabına neden olabilir. (Gerçek)
"Ağrı geçince tedaviyi bırakmak sorun yaratmaz." (Yaygın yanılgı)
Dış kulak enfeksiyonu (otitis externa) tedavisine ağrı geçtikten sonra, ancak reçete edilen tüm ilaçlar kullanılmadan önce son vermek; kalıcı ve daha güçlü bakterilerin tekrar çoğalarak enfeksiyonun geri dönmesine, hatta genellikle eskisinden daha kötü bir şekilde seyretmesine neden olabilir. (Gerçek)
"Her kulak ağrısı dış kulak iltihabıdır, muayeneye gerek yoktur." (Yaygın yanılgı)
Dış kulak enfeksiyonları kulak ağrısının yaygın bir nedeni olsa da tüm kulak ağrıları bunlardan kaynaklanmaz ve nedenini ve doğru tedaviyi belirlemek için genellikle muayene gereklidir. (Gerçek)
Ne zaman doktora, ne zaman acile gidilmeli?
Kulak burun boğaz uzmanına veya aile hekimine başvurun:
- Kulak ağrısı, kaşıntı veya akıntının birkaç günden fazla sürmesi
- Kulakta işitme kaybı ile birlikte kulak dolgunluğu hissi
- Daha önce uygulanan tedaviye yanıt alınamaması
- İşitme cihazı kullananlarda tekrarlayan kulak şikâyetleri
- Yüzmeden sonra devamlılık gösteren kulak sorunları
Acile gidilmesi gereken durumlar:
- Yüksek ateş ve şiddetli kulak ağrısı
- Kulak çevresinde hızla yayılan şişlik ve kızarıklık
- Ağzın çarpılması, göz kapağının kapanmaması gibi yüz felci belirtileri
- Diyabetik veya bağışıklığı baskılanmış bireylerde gelişen kulak ağrısı ve akıntısı
- Kulak arkasında ağrı ve şişlik
- Baş dönmesi ve denge bozukluğuyla birlikte seyreden şiddetli kulak ağrısı
