Mide ekşimesi: Nedenleri, belirtileri ve tedavi süreci
Mide ekşimesi, mide asidinin yemek borusuna geri kaçması sonucu göğüste veya boğazda oluşan ağrılı, yanma hissi olarak tanımlanır. Dünya genelinde en sık yaşanan sindirim sistemi şikâyetlerinden biridir. Dünya Gastroenteroloji Örgütü (WGO) verilerine göre gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH), gelişmiş ülkelerde yetişkin nüfusun yüzde 10-30'unu etkileyen yaygın bir durumdur. Ara sıra yaşanan mide yanması genellikle ciddi değildir, ancak haftada iki kereden fazla mide yanması tedavi gerektiren bir soruna işaret edebilir.
Mide ekşimesinin nedenleri
Mide ekşimesi, genellikle alt yemek borusu sfinkter (LES) kasının zayıflaması veya gevşemesi nedeniyle mide asidinin yemek borusuna geri kaçması sonucu oluşur. Yaygın nedenler arasında yağlı, baharatlı veya asidik yiyecekler yemek, büyük öğünler, obezite, hamilelik, sigara içmek, hiatal herni (mide fıtığı) sayılabilir. Göğüste yanma hissi veren bir ağrı ile karakterizedir ve genellikle uzanırken veya eğilirken şiddetlenir. Mide ekşimesinin başlıca nedenleri ve tetikleyicileri şunlardır:
Beslenme faktörleri
Yağlı/kızarmış yiyecekler, kafein, alkol, çikolata, nane, turunçgiller, domates bazlı ürünler, sarımsak ve soğan tüketimi.
Yaşam tarzı alışkanlıkları
Obezite (karın içi basıncının artması), sigara içmek, dar kıyafetler giymek, yatmadan kısa süre önce yemek yemek ve yüksek stres seviyesi.
Tıbbi durumlar
Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH), hiatal herni (midenin bir kısmının göğüs boşluğuna doğru itilmesi) ve gebelik (hormon değişiklikleri ve artan karın içi basıncı nedeniyle).
İlaçlar
Bazı ilaçlar semptomları tetikleyebilir; bunlar arasında aspirin, ibuprofen, tansiyon ilaçları ve kas gevşeticiler bulunur.
Mide ekşimesinde belirtiler ve eşlik eden bulgular
Mide ekşimesi genellikle göğüs kemiğinin arkasında oluşan ağrılı yanma hissidir. Bu durum, mide asidinin yemek borusuna geri kaçması sonucu meydana gelir. Sıklıkla yemek yeme, eğilme veya uzanma ile ilişkilidir ve asit reflüsü veya GÖRH'ün önemli bir belirtisidir. Yaygın görülen belirtileri arasında şunlar yer alır:
- Göğsün ortasında, genellikle boğaza doğru yükselen, sıcak, ısı dolu veya yanma hissi veren bir ağrı
- Boğazın veya ağzın arkasında hissedilen asidik, ekşi veya metalik bir tat
- Geriye doğru yiyecek veya sıvı (mide asidi) gelmesi hissi
- Düz yatarken veya öne eğilirken artan rahatsızlık
- Boğazda yanma hissi veya yiyecek artıklarının takılıp kaldığı hissi
- Birkaç dakikadan birkaç saate kadar süren belirtiler
Mide ekşimesinin göğüs ağrısını taklit edebildiğini unutmamak gerekir. Özellikle efor sırasında gelişen, sol kola veya çeneye yayılan, terleme ve nefes darlığıyla birlikte seyreden göğüs ağrısı kardiyak kökenli olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Mide ekşimesi ile gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) arasındaki fark
Mide ekişimesi veya yanması bir semptom iken, gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) sık ve şiddetli asit reflüsü ile tanımlanan kronik bir durumdur. Mide ekşimesi, asidin geri kaçması sonucu göğüste oluşan yanma hissidir; GÖRH ise bu durumun haftada en az iki kez tekrarlanması sonucu yemek borusunda kalıcı hasara, iltihaplanmaya veya reflü ve göğüs ağrısı gibi sürekli semptomlara yol açmasıdır. Tedavi edilmeyen ya da yetersiz tedavi edilen kronik GÖRH; özofajit, darlık ve özofagus hücrelerinin anormal değişimiyle seyreden Barrett özofagusu gibi komplikasyonlara yol açabilir. Barrett özofagusu, özofagus kanseri için bir risk faktörüdür; bu nedenle kronik reflü şikâyetlerinin göz ardı edilmemesi büyük önem taşır.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
"Mide ekşimesi sadece fazla asit üretiminden kaynaklanır." (Yaygın yanılgı)
Hayır, mide ekşimesi yalnızca aşırı asit üretimi nedeniyle oluşmaz. Mide asidi ekşime hissine neden olan başlıca etken olsa da, altta yatan sorun genellikle "çok fazla" asit üretmekten ziyade mekanik bir durumdur. (Gerçek)
"Mide ekşimesinde süt içmek kalıcı çözüm sağlar." (Yaygın yanılgı)
Hayır, süt içmek mide ekşimesine kalıcı bir çözüm sağlamaz. Sütteki protein ve kalsiyum, midenizin daha fazla asit üretmesine neden olarak, daha sonra şiddetli mide ekşimesine yol açabilen bir "geri tepme" etkisi yaratabilir. (Gerçek)
"Antasitler uzun süreli kullanılabilir, zararı yoktur." (Yaygın yanılgı)
Hayır, antasitlerin uzun süreli kullanılabileceği ve zararlı etkilerinin olmadığı iddiası yanlıştır. Mide ekşimesi şikâyetlerinde ara sıra ve kısa süreli rahatlama sağlamak için antasitler güvenli ve etkili olsa da, kronik veya aşırı kullanımları çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. (Gerçek)
"Mide ekşimesi ciddi bir hastalık değildir, ilaç almaya gerek yoktur." (Yaygın yanılgı)
Mide ekşimesinin ciddi bir hastalık olmadığı ve ilaç gerektirmediği tamamen doğru değildir. Ara sıra yaşanan mide yanması yaygın, zararsız ve genellikle reçeteli ilaçlara gerek kalmadan kontrol altına alınabilen bir durum olsa da, kronik veya sık görülen mide yanması, gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) adı verilen ciddi ve tedavi edilebilir bir rahatsızlığın belirtisi olabilir. (Gerçek)
"Hamilelikte mide ekşimesi için hiçbir şey yapılamaz." (Yaygın yanılgı)
Hayır, hamilelik sırasında mide ekşimesi konusunda hiçbir şey yapılamayacağı iddiası yanlıştır. Özellikle üçüncü trimesterde hormonal değişiklikler (progesteron) ve büyüyen rahimden kaynaklanan fiziksel baskı nedeniyle çok sık görülen bir semptom olmasına rağmen, beslenme düzenlemeleri, uyku pozisyonu değişikliği ve gerektiğinde kadın doğum uzmanı gözetiminde güvenli ilaç seçenekleri gibi uygulanabilir birçok yolu vardır. (Gerçek)
Mide ekşimesinde tedavi yaklaşımları
Tedavi; ekşimenin sıklığına, şiddetine ve altta yatan nedene göre planlanır. Yaşam tarzı değişiklikleri, antasitler, H2 blokerleri veya proton pompa inhibitörleri (PPI'ler) gibi reçetesiz (OTC) ilaçlar yoluyla mide asidini azaltmak ve reflüyü önlemek için kullanılabilir. Anlık rahatlama genellikle antasitlerden sağlanabilirken, H2 blokerleri ve PPI'lar daha uzun süreli rahatlama sağlar veya sık görülen semptomları tedavi eder. Kronik ya da tedaviye dirençli GÖRH olgularında üst gastrointestinal endoskopi, Barrett özofagusu ve özofajiti dışlamak amacıyla endoskopi, yaşam tarzı ve ilaç tedavisine yanıt alınamayan durumlarda laparoskopik fundoplikasyon gibi cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Ne zaman doktora, ne zaman acile gidilmeli?
Gastroenteroloji veya iç hastalıkları polikliniğine başvurun:
- Mide ekşimesi haftada iki veya daha fazla gün yaşanıyorsa ve yaşam kalitesini bozuyorsa
- Reçetesiz ilaçlara rağmen şikâyetler geçmiyorsa ya da sürekli ilaç kullanımı gerekiyorsa
- Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı eşlik ediyorsa
- İstem dışı kilo kaybı fark ediliyorsa
- 45 yaş üzerinde yeni başlayan ve giderek artan ekşime şikâyeti varsa
- Siyah katran kıvamında ya da kanlı dışkı fark edilirse
Acile başvurun:
- Göğüs ağrısı sol kola, çeneye veya sırta yayılıyorsa ve terleme, nefes darlığı eşlik ediyorsa (kalp krizini ekarte etmek için)
- Yutma tamamen engellenecek düzeyde güçleşmişse
- Kanlı veya kahve telvesi görünümünde kusma varsa
- Ani olarak şiddetli karın ağrısı başlamışsa
