Konjonktivit: Nedenleri, belirtileri ve tedavi yöntemleri

Konjonktivit, enfeksiyon veya alerjilerden kaynaklanan bir göz rahatsızlığıdır. Halk arasında "kırmızı göz" veya "göz nezlesi" olarak da bilinir. Konjonktivit vakalarının çoğu adenovirüs kaynaklıdır, bununla birlikte, herpes simpleks virüsü ve varisella-zoster virüsü de dahil olmak üzere diğer virüsler de konjonktivite neden olabilir. Hem viral hem de bakteriyel konjonktivit, soğuk algınlığı veya boğaz ağrısı gibi solunum yolu enfeksiyonu belirtileriyle birlikte ortaya çıkabilir. Her yaş grubunu etkileyebilen konjonktivit, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre dünya genelinde en sık görülen göz hastalıkları arasında yer almaktadır.

Konjonktivit türleri ve nedenleri

Konjonktivitin farklı tipleri vardır ve her birinin nedeni, seyri ve tedavisi birbirinden önemli ölçüde farklıdır:

Viral konjonktivit

Genellikle nezle veya diğer solunum yolu enfeksiyonlarıyla bağlantılı olan viral konjonktivit oldukça bulaşıcıdır ve genellikle enfekte olmuş gözyaşı veya salgılarla doğrudan veya dolaylı temas yoluyla yayılır.

Bakteriyel konjonktivit

Staphylococcus aureus veya Streptococcus pneumoniae gibi bakterilerin neden olduğu bakteriyel konjonktivit hızla gelişebilir ve tedavi edilmezse daha ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.

Alerjik konjonktivit

Polen, toz veya evcil hayvan tüyü gibi alerjenler tarafından tetiklenen alerjik konjonktivit bulaşıcı değildir ve genellikle mevsimseldir; kaşıntı, sulanma ve kızarıklık gibi belirtileri vardır.

Tahriş edici konjonktivit

Duman, klor veya diğer kimyasal tahriş edicilere maruz kalmak, tahriş edici madde ortadan kaldırılana kadar kızarıklığa ve rahatsızlığa neden olabilir.

Bakteriyel konjonktivit çocuklarda, viral konjonktivit ise yetişkinlerde daha yaygındır. Viral ve bakteriyel konjonktivit oldukça bulaşıcı olabilir.

Konjonktivit belirtileri

Konjonktivitin ana belirtisi, genellikle kaşıntı, sulanma veya rahatsızlıkla birlikte görülen kırmızı veya pembe gözlerdir. Bakteriyel konjonktivitiniz varsa, gözlerinizden sarı veya yeşil renkte yapışkan bir akıntı da gelebilir. Bu durum, özellikle uykudan uyandığınızda göz kapaklarınızın birbirine yapışmasına neden olabilir.

Eğer viral konjonktivitiniz varsa, bir veya her iki gözünüz etkilenebilir ve akıntı genellikle şeffaf olur.

Alerjik konjonktivitiniz varsa, genellikle her iki göz de etkilenir ve berrak bir akıntı olur. Ayrıca kaşıntılı burun, sulu gözler ve hapşırma gibi saman nezlesi belirtileri de yaşayabilirsiniz. Belirtiler yıl boyunca veya yılın belirli zamanlarında (mevsimsel) görülebilir.

Konjonktivit aşağıdaki belirtilerle de görülebilir:

• Gözlerde şişlik
• Bir veya her iki gözde kumlu bir his
• Gözlerde kaşıntı veya yanma hissi
• Işığa duyarlılık

Yaygın yanılgılar ve gerçekler

"Konjonktivit her zaman bulaşıcıdır." (Yaygın yanılgı)

Hayır, konjonktivit her zaman bulaşıcı değildir. Bakteriyel ve viral türleri oldukça bulaşıcı olsa da, alerji veya tahriş edici maddelerden kaynaklanan konjonktivit bulaşıcı değildir. Sadece virüs veya bakteri kaynaklı olduğunda bulaşabilir. (Gerçek)

"Göz kızarıklığı varsa mutlaka antibiyotik damla kullanmak gerekir." (Yaygın yanılgı)

Hayır, antibiyotik göz damlaları sıklıkla reçete edilse de, gerekliliği tamamen göz kızarıklığının nedenine bağlıdır. Viral ve alerjik konjonktivitte antibiyotik damlalarının hiçbir faydası yoktur. (Gerçek)

"Konjonktivit gözlük veya lens kullananları daha fazla etkiler." (Yaygın yanılgı)

Konjonktivit herkesi etkiler; ancak kontakt lens kullanıcıları, lens hijyeni ve bakımına özen göstermezlerse veya lenslerini uzun süre takarlarsa bakteriyel veya viral konjonktivit geliştirme riskleri daha yüksektir. Aktif enfeksiyon döneminde lens kullanımına ara verilmelidir. (Gerçek)

"Göze anne sütü ya da bor suyu damlatmak konjonktiviti geçirir." (Yaygın yanılgı)

Anne sütü veya bor damlasının göze damlatılmasının konjonktiviti iyileştirdiği iddiası tıbbi olarak desteklenmemektedir ve tehlikeli olabilir. Bu maddeler bazen evde tedavi yöntemi olarak kullanılsa da kanıtlanmış birer iyileştirici değillerdir ve enfeksiyonu kötüleştirebilir veya kalıcı hasara neden olabilirler. (Gerçek)

"Konjonktivit birkaç günde kendiliğinden geçer, tedavi gerekmez." (Yaygın yanılgı)

Evet, hafif, bulaşıcı konjonktivit vakalarının (viral veya bakteriyel) çoğu kendiliğinden iyileşir ve bir ila iki hafta içinde, genellikle 2-5 gün içinde, özel bir tıbbi tedaviye gerek kalmadan geçer. Ancak, bakteriyel enfeksiyonlarda tedaviler iyileşmeyi hızlandırabilir ve bazı türleri tıbbi müdahale gerektirir. (Gerçek)

Konjonktivit tedavisinde genel yaklaşım

Konjonktivit kendiliğinden iyileşebilir, ancak iyileşmezse, tedavi nedenine bağlı olarak belirlenir. Herpes simpleks virüsü kaynaklı konjonktivitte ise antiviral tedavi zorunludur. Antibiyotik damlaları veya merhemleri viral, alerjik veya tahriş edici konjonktivite yardımcı olmaz. Viral enfeksiyonlar özel bir tedaviye gerek kalmadan iyileşebilir.  Belirtileri hafifletmeye ve enfeksiyonu önlemeye yardımcı olacak bazı yöntemler şunlar olabilir:

• Gözlerinize dokunmadan önce ellerinizi iyice yıkayın.
• Gözünüzü günde birkaç kez ılık suya batırılmış temiz bir pamukla silin.
• Enfeksiyonun diğer göze bulaşmasını önlemek için her göz için yeni bir pamuk kullanın.
• Göz çevrenizdeki akıntıyı nazikçe temizleyin. Her zaman gözün köşesinden (buruna en yakın yerden) dışa doğru silin.
• Kontakt lens kullanıyorsanız ve enfeksiyon kaptıysanız, lenslerinizi değiştirin. Belirtileriniz geçtikten sonra en az bir hafta daha gözlük takın.
• Göz enfeksiyonundan hemen önce veya enfeksiyon sırasında kullanılan tüm göz makyaj veya kirpik malzemelerini atın.

Konjonktivitte hijyen ve bulaş önleme

Hem viral hem de bakteriyel konjonktivit oldukça bulaşıcıdır. Bulaşıcı konjonktivitin diğer insanlara yayılmasını önlemeye yardımcı olmak yapmanız gerekenlerden bazıları şunlar olabilir:

• Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı kapatın.
• Öksürdükten veya hapşırdıktan sonra ellerinizi yıkayın.
• Yüzünüze dokunmayın.
• Ağzınıza, burnunuza veya gözlerinize dokunmadan önce ve sonra ellerinizi yıkayın.
• Yüz temizleme havlularını, havluları veya makyaj malzemelerini başkalarıyla paylaşmayın.
• Havlu, yüz havlusu ve yatak çarşaflarının düzenli olarak yıkanmasını ve mümkünse güneş ışığında kurutulmasını sağlayın.
• Aktif enfeksiyon döneminde yüzme havuzuna girilmemesi, okul veya iş ortamında bulunulmaması özellikle viral formda geçişi önlemek açısından önem taşır. Konjonktivit geçiren çocukların, şikâyetler geçene kadar okula gönderilmemesi önerilmektedir.

Ne zaman acile gidilmeli?

• Orta ila şiddetli göz ağrısı.
• Görme duyusunda değişiklikler, örneğin bulanık görme, görme azalması veya ışıkların etrafında haleler görme.
• Aşırı ışık hassasiyeti (fotofobi).
• Göze kimyasal madde (örneğin temizleyici veya asit) temas etmesi (bu durumda bol suyla yıkama yapılarak en kısa sürede acile gidilmelidir).
• Göze kaçan yabancı cisim.
• Sadece bir gözde görülen ve hızla kötüleşen şiddetli şişlik veya enfeksiyon belirtileri.
• Göz travması veya ameliyatı sonrası belirtiler.
• Yenidoğanda ilk 24-48 saat içinde göz akıntısı başladıysa
• Unutmayın! Tedavi edilmeyen bakteriyel konjonktivit, daha ciddi göz enfeksiyonlarına ve potansiyel görme sorunlarına yol açabilir.