Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu: Belirtiler, tedavi ve ne zaman doktora gidilmeli
Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonları (ÜSYE), genellikle burun akıntısı, öksürük, hapşırma ve hafif ateş gibi belirtilere neden olan nezle de dâhil olmak üzere yaygın viral hastalıklardır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verileri, okul öncesi çocukların yılda ortalama 6-8 kez üst solunum yolu enfeksiyonu geçirdiğini göstermektedir. Çoğu vakada evde bakım, örneğin sıvı alımı, tuzlu burun damlası ve dinlenme ile 7-14 gün içinde iyileşme görülür. Ancak bazı durumlarda antibiyotik gerektiren bakteriyel komplikasyonlar gelişebilir.
Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonunun nedenleri ve bulaşma yolları
Solunum yollarını birçok farklı virüs enfekte eder. Enfeksiyonların büyük çoğunluğundan rinovirüs, koronavirüs, solunum sinsityal virüsü (RSV) ve adenovirüs sorumludur. Çoğu zaman, viral solunum yolu enfeksiyonları, çocukların ellerinin enfekte bir kişinin burun salgılarıyla temas etmesiyle yayılır. Bu salgılar virüs içerir. Çocuklar burunlarına veya gözlerine dokunduklarında, virüsler içeri girer ve yeni bir enfeksiyona neden olur. Daha nadir olarak, enfeksiyonlar, çocukların enfekte bir kişinin öksürdüğü veya hapşırdığı damlacıkları içeren havayı solumasıyla yayılır. Bakteriyel etkenler arasında en önemli olan Grup A Beta-Hemolitik Streptokok (GABHS), farenjit vakalarının yaklaşık %15-30'unda görülür ve romatizmal ateş riski nedeniyle özellikle dikkat gerektirir.
Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu belirtileri
Çocuklar genellikle yorgunluk, sinirlilik, iştah azalması ve hafif baş ağrıları veya ağrılar yaşayabilirler. Bu belirtiler genellikle 2-3 gün içinde kötüleşir ve ardından yavaş yavaş geçer. Enfeksiyon geçtikten sonra öksürük 3 haftaya kadar devam edebilir. Yaygın görülen belirtiler şunlardır:
- Burun tıkanıklığı
- Burun akıntısı (berrak/sarı/yeşil akıntı)
- Hapşırma
- Boğaz ağrısı
- Genellikle hasta hissetmek
- Normalden daha az enerji
- Öksürük
- Hafif bir ateş, ancak sıcaklık bazen 38-39°C ulaşabilir
- İştah azalması
Bebekler veya küçük çocuklar genellikle huysuz, rahatsız görünürler ve burun tıkanıklığı nedeniyle uyku sorunları yaşayabilirler. Daha büyük çocuklar ise baş ağrısı, kulak ağrısı veya kas ağrılarından şikâyet edebilirler.
Tedavi yaklaşımı: Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonunda ne yapılmalı?
Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonları (ÜSYE) için genel yaklaşım destekleyici bakımdır, çünkü ÜSYE'lerin çoğu viraldir ve zamanla iyileşir. Çocuğunuzda solunum yolu enfeksiyonu varsa, onu rahatlatmak için şunları yapabilirsiniz:
- Balgamı gevşetmek ve dehidrasyonu önlemek için sık sık su veya et suyu gibi sıvılar verin.
- Özellikle beslenmeden veya uyumadan önce, tuzlu su burun damlası/spreyi kullanın ve ardından burun tıkanıklığını gidermek için burun aspiratörü uygulayın.
- Odaya nem katmak için soğuk buharlı bir nemlendirici kullanın. Bu öksürüğü ve gece tıkanıklığını hafifletebilir. Ayrıca ılık bir banyo da çocuğun rahatlamasına yardımcı olabilir.
- Bir çay kaşığı bal öksürüğü yatıştırabilir, ancak yalnızca 1 yaşından büyük çocuklar için geçerlidir.
- Ateş veya boğaz ağrısı için gerektiğinde asetaminofen veya ibuprofen kullanın (6 aydan küçük bebekler için aspirin ve ibuprofen kullanımı önerilmez).
- Belirtiler şiddetli veya kötüleşmedikçe çoğu çocuk evde tedavi edilebilir. Nefes almada zorluk (hızlı nefes alma, kaburgaların içeri çekilmesi, hırıltı, mavi/gri dudaklar), dehidrasyon, yüksek veya sürekli ateş, uyuşukluk, çok küçük bir bebekte hastalık veya belirtiler alışılmadık derecede uzun sürerse veya ilk iyileşmeden sonra kötüleşirse acil tıbbi yardım almalısınız.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
Ebeveynlerin çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu ile ilgili hatalı inançlar şöyle sıralanabilir:
“Sarı-yeşil burun akıntısı her zaman antibiyotik gerektirir.” (Yaygın yanılgı)
Hayır, sarı-yeşil burun akıntısı her zaman antibiyotik gerektiği anlamına gelmez. Soğuk algınlığı gibi üst solunum yolu enfeksiyonları (ÜSYE) olan çocuklarda, mukus normal bağışıklık tepkisinin bir parçası olarak sarı veya yeşil renge dönebilir ve antibiyotiklere gerek kalmadan iyileşecek viral enfeksiyonlarda da görülebilir. (Gerçek)
“Soğuk hava ya da ıslanmak enfeksiyona yol açar.” (Yaygın yanılgı)
Enfeksiyonun tek nedeni virüs veya bakteridir. Soğuk hava ve ıslanmak doğrudan enfeksiyonlara neden olmaz, ancak bunlar, virüslerin bulaşmasını kolaylaştıran koşullar yaratır. (Gerçek)
“Yüksek dozlarda C vitamini enfeksiyonu iyileştirir.” (Yaygın yanılgı)
Hayır. Yüksek doz C vitamini, çocuklarda veya yetişkinlerde üst solunum yolu enfeksiyonları da dâhil olmak üzere enfeksiyonları tedavi etmez. C vitamini bazı kişilerde soğuk algınlığının süresini biraz kısaltabilir, ancak enfeksiyonu güvenilir bir şekilde ortadan kaldıran veya gerektiğinde tıbbi bakımın yerini alan bir tedavi değildir. Ayrıca, yüksek dozlar özellikle çocuklarda zararlı olabilir, çünkü mide rahatsızlığı/ishal gibi sorunlara yol açabilir ve hassas kişilerde böbrek taşı riskini artırabilir. (Gerçek)
“Antibiyotik almayan çocuk daha uzun süre hasta kalır.” (Yaygın yanılgı)
Hayır, gereksiz antibiyotik tedavisi almayan bir çocuk genellikle daha uzun süre hasta kalmaz. Çocukluk çağı hastalıklarının çoğu bakteriyel değil, viraldir; yani antibiyotikler yardımcı olmaz. Ayrıca antibiyotiklerin aşırı kullanımı antibiyotik direncine yol açabilir; bu da ilaçların daha sonra gerçekten ihtiyaç duyulduğunda işe yaramayabileceği anlamına gelir. (Gerçek)
“Öksürük şurupları çocuklarda her zaman güvenlidir ve hızla iyileştirir.” (Yaygın yanılgı)
Hayır, öksürük şurupları çocuklar için her zaman güvenli değildir ve her zaman hızlı ve güvenilir bir rahatlama sağlamaz. Birçok öksürük/soğuk algınlığı ilacı, yan etkiler ve doz riskleri nedeniyle küçük çocuklar için önerilmez ve soğuk algınlığından kaynaklanan öksürüklerin çoğu kendiliğinden geçer. (Gerçek)
Ne zaman acile gidilmeli?
- 3 günden fazla süren veya 39°C'yi aşan ateş
- Boğaz ağrısının şiddetlenmesi, bademciklerde beyaz plak ya da apse görünümü
- Nefes almada belirgin zorluk, hızlı ve inlemeli solunum
- Göğüste ve boyunda çekilmeler
- Dudak veya tırnaklarda morarma
- Şiddetli yutma güçlüğü ve aşırı salya akması
- Seste anlık kaybolma veya değişme, 'havlayan' öksürük ve stridor bir arada
- Bilinç değişikliği, aşırı uyku hali, konvülsiyon
- 6 aydan küçük bebeklerde 38°C ve üzeri ateş
Hangi bölüme başvurulmalı?
Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonları için genellikle bir çocuk doktoruna başvurmak yeterlidir. Tekrarlayan sinüs enfeksiyonları veya sık kulak enfeksiyonları gibi durumlarda, KBB (kulak, burun, boğaz) uzmanına yönlendirme düşünülebilir.
