Radyoterapi Nedir?

Radyoterapi (ışın tedavisi), yüksek enerjili X ışınlarının kullanıldığı bir tedavi yöntemidir. Sıklıkla kanser tedavisi olarak uygulanmakla birlikte, birçok benign (iyi huylu) tümör ve Parkinson, Graves gibi bazı kanser dışı hastalıklarda da kullanım alanı bulunmaktadır. Ortalama her iki kanser hastasından biri, kanser tanısı sonrasında ve tedavi süreçlerinde radyoterapi almaktadır.

Etki Mekanizması

Tedavi sırasında gönderilen yüksek enerjili ışınlar (genellikle X-ışınları), hedef bölgedeki hücrelerin DNA'sına ciddi hasar verir. Bu hasar, hücrelerin bölünmesini ve çoğalmasını engeller. Kanser hücreleri bu ışınlara karşı sağlıklı hücreler kadar kolay onarım yapamaz. Yüksek teknolojili cihazlar (Lineer Hızlandırıcı – Linac) sayesinde, radyasyonu tam tümörlü bölgeye odaklayarak çevredeki sağlıklı dokuların maksimum düzeyde korunmasını sağlamak mümkündür.

Uygulama Amaçları

Küratif (Tam İyileşme)

Kanseri tamamen yok etmek için tek başına veya sistemik tedaviler (kemoterapi, hedefe yönelik tedavi vb) ile birlikte kullanılabilir.

Adjuvan (Cerrahi sonrası)

Ameliyatın ardından hastalığın nüksü açısından yüksek risk taşıyan tümör yatağı ve/veya lenf bezesi bölgelerine yapılabilir.

Neoadjuvan (Cerrahi öncesi)

Ameliyat öncesi tümörü küçülterek operasyonu kolaylaştırmak amacıyla uygulanır.

Palyatif

İlerlemiş kanser vakalarında, tümörün çevre organlara yaptığı baskıyı azaltarak ağrı ve kanama gibi şikayetleri hafifletmek için tercih edilir.

Profilaktik (Koruyucu)

Kanser tutulumu açısından yüksek riskli durumlarda koruma amaçlıdır.

Uygulama Şekli

Eksternal

Genellikle vücut dışındaki bir cihazdan kanserin olduğu hedef dokuya yönlendirilerek yapılır. Hasta herhangi bir ağrı, acı, koku hissetmez. Tedavi cihazı cilde temas etmez. İşlem, fraksiyon (günlük seans) başına yaklaşık 5-30 dakika sürer. En sık kullanılan radyoterapi uygulama şeklidir.

Brakiterapi

Vücut içindeki tümöre yakın boşluklara özel radyoaktif kaynaklar yerleştirilerek yapılır. Bazen tek başına, bazen ise eksternal radyoterapiye ek doz amacıyla uygulanır. En sık kullanıldığı kanserler, serviks (rahim ağzı), endometrium (rahim), akciğer ve prostat kanserleridir.

İntraoperatif

Cerrahi sırasında, tümör çıkarıldıktan hemen sonra riskli tümör yatağı alanına radyoterapi uygulama şeklidir. En sık meme kanserinde uygulanma alanı bulmuştur.

Kullanılan Teknolojiler

IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi)

Işın demetinin yoğunluğu tedavi sırasında değiştirilebilir. Kritik organlara komşu tümörlerde güvenle yüksek doz verilmesini sağlar.

VMAT (Volumetrik Ark Terapi)

Cihaz hasta etrafında sürekli dönerek arklar şeklinde ışınlama yapar. Günlük uygulama süresini düşürür. Tedavi etkinliğini arttırır.

SBRT / SRS (Stereotaktik Radyoterapi)

"Nokta atışı" olarak bilinir. Çok küçük tümörlere, az sayıda seansta (1-5 fraksiyon) çok yüksek dozda radyasyon verilerek tümörü cerrahiyle çıkarılmış gibi yok etmek hedeflenir.

IGRT (Görüntü Kılavuzluğunda Radyoterapi)

Her seans öncesinde hastanın masada tomografisi çekilerek tümörün anlık konumu doğrulanır. Solunumla yer değiştiren (akciğer/karaciğer) tümörlerde tam isabet sağlar.

Tedavi Süreci ve Yan Etkiler

Radyoterapi lokal bir tedavidir. Olası yan etkiler genellikle sadece ışın verilen alanla sınırlı kalır. Uygulandığı yere göre yan etkiler değişmektedir. Ciltte kuruluk, kızarıklık, halsizlik, bulantı, ishal gibi geçici yan etkiler görülebilir. Her hastada her yan etki görülmeyeceği gibi, bazı hastalarda eşlik eden ek tedaviler (kemoterapi, hormon tedavisi vb) nedeniyle beklenenden daha fazla yan etki de görülebilir. Bunlar radyoterapi bitiminden sonraki haftalar içinde genellikle düzelir.