Bebeklerde bağışıklığı güçlendirmek için ne yapmalı?

Sağlıklı bir yaşam sürmek için güçlü bir bağışıklık sistemine sahip olmak hayati önem taşır. Çocukların büyüdüklerinde herhangi bir sağlık sorunu yaşamamaları ve sağlıklı, güçlü bir yaşam sürmeleri için bağışıklık sistemlerinin güçlü olması gereklidir. Çocuklarda yaşamın ilk beş yılı (özellikle doğumdan sonraki iki yıl) bağışıklık sistemini güçlendirmek için çok önemlidir. Sağlıklı bir bağışıklık sistemi enfeksiyon olasılığını azaltmaya yardımcı olur ve çocukların hastalandıklarında daha hızlı iyileşmelerini sağlar. Anne sütü, karbonhidratlar, yağ ve protein gibi çocuğunuzun büyümesi için ihtiyaç duyacağı besinlerin çoğunu doğal olarak içerir; ayrıca antikorlar ve prebiyotikler gibi çocuğunuzun bağışıklık sistemine fayda sağlayacak bileşikler de bulur. Bu yüzden en önemli bağışıklık güçlendirici kaynak doğal olarak anne sütüdür.

Bebeklerde bağışıklık sistemi zayıflığı belirtileri nelerdir?

Bebeklerin bağışıklık sistemi doğumdan önce bile çalışmaya başlar, ancak henüz mikroplarla kendi başına savaşmaya tam olarak hazır değildir. Bu nedenle bebekler ilk yıllarında daha sık soğuk algınlığı ve enfeksiyon geçirirler. Bunların hepsi bağışıklık sisteminin gelişmesinin bir parçasıdır. Bebekler doğduklarında, plasenta yoluyla annelerinden geçen antikorlara bağımlıdırlar. Anne sütü, özellikle IgA olmak üzere daha fazla antikor ekleyerek ishal ve soğuk algınlığına neden olan mikroplara karşı korunmaya yardımcı olur. Bebekler 6 aylıkken daha fazla antikor üretmeye başlar ve 1 yaşına gelindiğinde bağışıklık sistemi çok daha güçlüdür, ancak hala öğrenme aşamasındadır.

Bebeklerde bağışıklık sistemi sorunlarının çeşitli nedenleri olabilir:

Doğuştan gelen

Kendi bağışıklık hücreleri ve organları (beyaz kan hücreleri, timus ve lenf bezleri) henüz olgunlaşma aşamasındadır.

Genetik (Birincil immün yetmezlik)

Bağışıklık sisteminin baştan zayıf olduğu, kalıtsal veya genetik temelli bağışıklık sorunlarıdır. Bağışıklık sisteminin bazı bölümleri düzgün çalışmaz (örneğin şiddetli kombine immün yetmezlik veya SCID).

Erken doğum

Erken doğan bebeklerde genellikle beyaz kan hücreleri ve antikor sayısı daha azdır.

Gebelik sırasında enfeksiyonlar

Bazı enfeksiyonlar bağışıklık sisteminin gelişimini etkileyebilir.

Beslenme yetersizliği

Vitamin eksikliği (özellikle A, D ve çinko) bebekleri daha savunmasız hale getirebilir (ikincil bağışıklık yetmezliği).

Çevresel faktörler

Sigara dumanı, kirlilik veya bakıcıların yaşadığı kronik stres de yenidoğanın savunma sistemini etkileyebilir.

Bu nedenle, yenidoğanda sık, şiddetli veya olağandışı enfeksiyonlar bir uyarı işareti olabilir. Her bir belirti tek başına her zaman ciddi bir şey, yani bebeğinizin bağışıklık sistemi bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Ancak birlikte ele alındığında, bunlar sizin ve çocuk doktorunuzun bir örüntüyü fark etmenize yardımcı olabilecek uyarı işaretleridir:

Sık veya olağandışı enfeksiyonlar

Bebeklerde, yaşlarına göre normalden daha fazla kulak enfeksiyonu, zatürre ve sinüs veya akciğer enfeksiyonu (ya da nadir görülen mikropların neden olduğu enfeksiyonlar) görülür. Normalde sağlıklı bebekleri çok hasta etmeyen organizmaların neden olduğu enfeksiyonlar daha ciddi bir sorunun işareti olabilir. Normal bebekler yılda birkaç hafif enfeksiyon geçirebilir, ancak sık sık hastanelik olmayı gerektiren hastalıklar dikkat gerektirir.

Uzun süren hastalık veya yavaş iyileşme

Uzun süren veya iyileşip tekrar eden soğuk algınlığı, öksürük, ateş veya döküntü, bağışıklık sisteminin etkili bir şekilde savaşmadığını gösterebilir. Antibiyotiklerin normalden daha uzun süre veya birden fazla kür halinde kullanılması ya da hiç işe yaramaması da bu duruma işaret edebilir. Yenidoğanlarda bağışıklık sistemleri henüz gelişme aşamasında olduğu için küçük sapmalar bile önemlidir.

Gelişememe (Yetersiz büyüme)

Bebeğin kilosu ve boyunun beklenen düzeyde artmamasıyla birlikte büyüme grafiklerinin dışında kalması önemli bir belirteç olarak kabul edilebilir. Ayrıca büyüme geriliği, bağışıklık sistemi sorunları olan çocuklarda sık görülen bir belirtidir. Ek olarak; bebeğinizin beslenmesi ve uykusu normal olmasına rağmen büyümesi durmuşsa, bu bağışıklık sistemiyle ilgili bir sorununun işareti olabilir.

Sürekli gastrointestinal sorunlar (İshal veya karın ağrısı)

Bebeklerde kronik, tekrarlayan ishal (gevşek dışkı), kusma veya bağırsak enfeksiyonları ve sindirim sorunları veya sindirim sistemi problemleri, bağışıklık sisteminin %70'inin sindirim sisteminde yer alması nedeniyle bağışıklık veya bağırsak sorunlarının bir işareti olabilir.

Tekrarlayan cilt, ağız veya mantar enfeksiyonları

Tekrarlayan pamukçuk (ağızda veya bez bölgesinde maya enfeksiyonu) veya mantar enfeksiyonları, tedaviye yanıt vermeyen, geçmeyen egzama, döküntüler ve mantar kaynaklı cilt enfeksiyonları bağışıklık sistemi sorunlarından kaynaklanabilir. Ağız ülserleri, yavaş iyileşen yaralar veya kronik cilt sorunları gibi tıbbi durumlar, vücudun normal maya üretimini kontrol altında tutamadığını gösteriyor olabilir.

Açıklanamayan ateş, şişmiş bezler veya büyümüş dalak

Belirgin bir nedeni olmayan ateş veya tekrarlayan ateş nöbetleri, büyümüş lenf bezleri (şişmiş bezler) veya büyümüş dalak (yenidoğanlarda daha az yaygındır), sık ve açıklanamayan ateş gibi daha ileri testler gerektiren belirtiler, bağışıklık sisteminin önemli bir baskı altında olduğunu gösterebilir.

Yenidoğan döneminde görülen ciddi enfeksiyonlar

Yenidoğan bebekte erken dönemde zatürre, sepsis (kan enfeksiyonu) ve menenjit görülür. Örneğin, SCID (Ağır kombine immün yetmezlik) sıklıkla ilk 6 ay içinde ortaya çıkar.

Bebeğiniz "normal" bir rahatsızlık nedeniyle beklenmedik şekilde çok hastalandıysa, nedenini mutlaka doktoruna sorun.

Bağışıklık sistemi bozuklukları aile öyküsü

Eğer bebeğinizin kardeşinde veya yakın akrabasında bilinen bir bağışıklık yetmezliği varsa, bebeğinizin riski daha yüksek olabilir. Birçok birincil bağışıklık sistemi bozukluğu kalıtsaldır. Bunun "bağışıklık sistemi" ile alakalı olduğunu düşünmemiş olabilirsiniz, ancak doktorunuza mutlaka bahsedin. 

Yenidoğan tarama testlerinde anormal sonuçlar (Düşük veya eksik antikor veya bağışıklık hücreleri)

Yenidoğanlarda bağışıklık sistemi bozukluklarını tespit etmek için testler bulunmaktadır. Bebeğinizin doktoru bağışıklık sistemiyle ilgili testlerinde anormallikler olduğundan şüphe ederse, bunu çok ciddiye alın.

Erken doğum, düşük doğum ağırlığı veya diğer risk faktörleri

Erken doğan veya çok düşük kiloyla dünyaya gelen bebeklerin bağışıklık sistemleri genellikle daha az gelişmiştir. Bu durum bağışıklık sistemi bozukluğunu işaret etmese de, yakından takip edilmelidir.

Bebeklerde bağışıklığı güçlendirmek için ne yapmalı?

Bir bebeğin bağışıklık sistemini bir gecede "güçlendiremezsiniz", ancak güvenli bir şekilde güçlendirebilecek şeylerden bazıları şunlardır:

Bebeğinizi emzirin

Anne sütü antikorları ve bağışıklık faktörlerini aktarır.

Aşı takvimine uyun

Aşılar, bağışıklık sistemini tehlikeli mikroplarla savaşmak üzere eğitir.

Çevreyi temiz tutun

Ellerinizi yıkayın, bebek eşyalarını dezenfekte edin ve sigara dumanına maruz kalmaktan kaçının.

İyi beslenmeyi sağlayın

Bebeğinizin temel beslenme kaynağı mama veya anne sütü olmalıdır.

Sakin bir ortam oluşturun

Bebekler düşük stres seviyesi, iyi uyku ve bağ kurma zamanıyla gelişirler.

Bebeklerde bağışıklık ne zaman gelişir?

Yenidoğanların ve küçük çocukların bağışıklık sistemi, bakteri, virüs, parazit ve diğer zararlı çevresel faktörler gibi patojenlere karşı çocuğun doğal savunma sistemidir. Sağlıklı bir bağışıklık sistemi, çocukların yaşamlarının ilk yıllarında en iyi şekilde gelişmesine yardımcı olur ve sağlıkları üzerinde uzun vadeli bir etkiye sahip olur.

Doğumda, bebeğin bağışıklık sistemi anne kanından ve anne sütünden aldığı antikorlar sayesinde oldukça güçlüdür. Ancak, "pasif bağışıklık" uzun süreli direnç oluşturmaz çünkü antikorlar sonraki 6 ay içinde hızla azalmaya başlar. Bu nedenle, bebeklerin 6 aylık olana kadar sadece anne sütüyle beslenmesi gerekir çünkü bu, bağışıklığı korumak için gerekli pasif antikorların kaynağıdır.

6 aylıktan itibaren, anneden çocuğa geçen IgG antikorları önemli ölçüde azalır. Bu dönemde çocuğun bağışıklık sistemi henüz tam olarak gelişmemiştir ve bu sistem enfeksiyon hastalıklarıyla savaşmaya yardımcı olacak yeterli antikoru ancak 3-4 yaşında üretebilir. 6 ay ile 3 yaş arasındaki pasif ve aktif bağışıklık sistemleri arasındaki geçiş dönemi, çocukların ishal, solunum yolu enfeksiyonları veya alerjiler gibi enfeksiyon hastalıklarına karşı hassas hale geldiği zamandır.

Bebekler için bağışıklık güçlendirici yiyecekler hangileridir?

Bebeklerde bağışıklık sistemini destekleyen en önemli etken yaşa uygun ve dengeli beslenmedir. İlk 6 ay için en güçlü bağışıklık destekçisi anne sütüdür; antikorlar ve koruyucu faktörler içerir. Ek gıdaya geçildikten sonra ise çeşitli ve doğal besinler önem kazanır. Bağışıklığı destekleyen besinler şunlardır:

• Yoğurt ve kefir
• Yumurta
• Sebzeler (özellikle havuç, kabak, brokoli, ıspanak)
• Meyveler (portakal, mandalina, kivi, elma, armut)
• Kırmızı et, tavuk, balık
• Baklagiller (mercimek, nohut (uygun kıvamda))
• Tam tahıllar