Adenomyozis nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Adenomyozis, rahmin iç yüzeyini kaplayan endometrium dokusunun rahim kas tabakası içinde bulunmasıyla gelişen iyi huylu bir jinekolojik hastalıktır. Normalde rahmin iç kısmında yer alan dokunun kas tabakasında bulunması rahim duvarının kalınlaşmasına ve rahmin büyümesine neden olabilir. Adenomyozis bazı kadınlarda herhangi bir belirtiye yol açmazken bazılarında şiddetli adet sancıları, yoğun kanama veya kasık ağrısıyla kendini gösterebilir.

Öne Çıkanlar

• Adenomyozis, rahmin iç yüzeyindeki endometrium dokusunun rahim kas tabakasının içinde bulunmasıyla gelişir.
• Adenomyozis belirtileri arasında yoğun ve uzun süren adet kanamaları, şiddetli adet sancıları, kasık ağrısı ve cinsel ilişki sırasında ağrı gibi semptomlar bulunur.
• Adenomyozis ve endometriozis (çikolata kisti) benzer belirtilere neden olabilseler de farklı hastalıklardır. Aynı kişide bir arada görülebilirler.
• Tanıda genellikle transvajinal ultrason kullanılır. Adenomyozis tedavisi şikâyetlerin şiddetine veya gelecekteki gebelik planına göre ilaçlar, hormonal yöntemler veya cerrahi seçeneklerle planlanabilir.

Adenomyozis Nedir?

Adenomyozis, endometrium dokusunun rahim duvarındaki kas tabakasında da bulunmasıyla gelişen, iyi huylu bir rahim hastalığıdır. Endometrium normalde rahim boşluğunu kaplar, hemen altında ise rahmin kasılmasını sağlayan miyometrium adı verilen kas tabakası yer alır. Adenomyoziste endometriuma ait bezler ve onları destekleyen doku bu kas tabakasının içinde gelişir.

Endometrium adet döngüsü boyunca hormonların etkisiyle gebeliğe hazırlık amacıyla kalınlaşır. Gebelik oluşmadığında yüzey kısmı dökülerek adet kanamasıyla vücuttan atılır. Kas tabakasında bulunan endometrium dokusu da hormonal değişikliklere yanıt vererek kalınlaşır, parçalanır ve kanar. Çevresindeki kas hücrelerinin büyümesi ve çoğalması ile birlikte rahim duvarında kalınlaşma ve rahmin boyutunda artış gelişebilir.

Adenomyozis daha çok 40’lı ve 50’li yaşlarda tanı alsa da genç kadınlarda da ortaya çıkabilir. Bazı kadınlarda herhangi bir şikâyete neden olmazken bazılarında günlük yaşamı etkileyebilir. Hastalığın gelişiminde östrojen hormonunun etkisi olduğu bilindiğinden menopoz sonrasında hormon düzeylerinin azalmasıyla semptomlar genellikle hafifler.

Adenomyozis Belirtileri Nelerdir?

Adenomyozis belirtileri hafif bir rahatsızlıktan günlük yaşamı etkileyen ağrı ve kanamalara kadar farklı belirtilere neden olabilir. Başlıca adenomyozis belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Uzun süreli ve yoğun adet kanaması,
• Şiddetli adet krampları (dismenore),
• Adet dönemleri dışında da pelvik ağrı veya baskı hissi,
• İlişki sırasında ağrı (disparoni),
• Rahmin büyümesine bağlı karın şişliği hissi,
• Yorgunluk ve halsizlik.

Uzun süren ve yoğun adet kanamaları, zamanla demir kaybına ve kansızlığa (anemi) neden olabilir. Kansızlık geliştiğinde ağrı ve kanama şikâyetlerine yorgunluk, halsizlik ve nefes darlığı da eklenebilir. Ayrıca bazı kadınlarda belirtiler sadece adet dönemlerinde yoğunlaşırken, bazılarında semptomlar adet dönemi dışında da devam edebilir. Adet dönemlerinin uzun sürmesi, kanamanın yoğun olması gibi durumlarda altta yatan sebebin belirlenebilmesi için bir uzmana danışmak önemlidir.

Adenomyozis Neden Olur?

Adenomyozis nedenleri kesin olarak bilinmemektedir. Hastalığın her kadında aynı mekanizmayla geliştiğini söylemek zordur. Adenomyozisin gelişimini açıklayan başlıca görüşler şunlardır:

• Sezeryan ve miyom ameliyatı gibi rahim ameliyatları sırasında oluşan kesilerin, endometrium hücrelerinin kas tabakasına ilerlemesini kolaylaştırabileceği düşünülür.
• Doğumun ardından rahmin iç tabakasında gelişen iltihaplanma, endometrium ile kas tabakası arasındaki sınırı bozarak hastalığın oluşumuna katkıda bulunabilir.
• Embriyonik dönemden kalan hücreler veya kök hücreler, rahmin kas tabakasında endometrium benzeri dokuya dönüşebilir.

Ek olarak ilk adetin erken yaşta başlaması ve adet döngülerinin kısa olması da adenomyozis gelişme riskini artırabilecek etkenler arasındadır. Bu durumların rahim dokusunun östrojen etkisine daha uzun süre veya daha sık maruz kalmasıyla bağlantılı olabileceği düşünülür.

Adenomyozis ile Endometriozis Arasındaki Fark Nedir?

Adenomyozis ve endometriozis farkı, endometrium dokusunun bulunduğu yerdir. Adenomyoziste endometrium benzeri hücreler rahim kasları içinde büyür, endometrioziste ise rahmin iç tabakasına benzeyen hücreler rahmin dışında yani yumurtalıklarda, fallop tüplerinde veya pelvis adı verilen leğen kemiği bölgesinin iç yüzeyini döşeyen zarda bulunur.

Her iki hastalıkta da endometrium benzeri doku adet döngüsündeki hormonal değişikliklere yanıt verir. Adenomyoziste rahim duvarının bir bölümünde veya daha geniş bir alanında kalınlaşma gelişebilir ve rahim büyüyebilir. Yoğun ve uzun süren adet kanamaları, endometriozise kıyasla daha sık görülür.

Endometrioziste ise dokunun bulunduğu bölgeye göre farklı şikâyetler ortaya çıkabilir. Örneğin bağırsaklar veya mesane etkilendiğinde, özellikle adet dönemlerinde dışkılama ya da idrar yapma sırasında ağrı yaşanabilir. Yumurtalıklarda endometrioma adı verilen kistler oluşabilir; çevrede gelişen yara dokusu da organlar arasında yapışıklıklara neden olabilir.

Ağrılı adet dönemleri, kasık ağrısı ve cinsel ilişki sırasında ağrı iki hastalıkta da görülebilir. Şikâyetlerin benzer olması ve hastalıkların aynı kişide bulunabilmesi tanıyı zorlaştırabilir. Ultrason ve MR, rahim duvarındaki değişiklikleri ve yumurtalık kistlerini göstermeye yardımcı olsa da adenomyozis bulguları her zaman belirgin değildir; yüzeysel endometriozis odakları da görüntülemede fark edilmeyebilir.

Adenomyozis Nasıl Teşhis Edilir?

Adenomyozis tanısı için uzman doktorlar öncelikle adet kanamalarının süresini ve miktarını, ağrının ne zaman başladığını ve günlük yaşamı nasıl etkilediğini öğrenir. Ardından jinekolojik muayenede rahmin büyüklüğünü ve hassasiyetini kontrol eder. Tanıyı desteklemek için görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Tanıda kullanılan başlıca görüntüleme yöntemleri şunlardır:

• Transvajinal ultrasonografi: Genellikle ilk tercih edilen yöntemdir. Vajinaya yerleştirilen ince bir ultrason probuyla rahim incelenir. Rahim duvarındaki kalınlaşma, kas tabakasındaki küçük kistler ve dokunun görünümündeki değişiklikler adenomyozis hakkında bilgi verir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Ultrason bulguları tanı için yeterince açık olmadığında veya miyom gibi başka hastalıklar görüntüleri yorumlamayı zorlaştırdığında istenebilir. Rahmin kas tabakasını daha ayrıntılı göstererek adenomyozisin hangi bölgeleri etkilediğini anlamaya yardımcı olur.

Bazı durumlarda kanamanın nedenini araştırmak için rahmin iç yüzeyinden küçük bir doku örneği alınabilir. Endometrium biyopsisi adı verilen bu işlem adenomyozisi doğrulamak için değil benzer şikâyetlere neden olabilecek başka hastalıkları araştırmak için yapılır. Adenomyozisin kesin olarak doğrulanması rahim kas dokusunun mikroskop altında incelenmesine dayanır ancak tanı ve tedavi planı çoğunlukla muayene, ultrason ve gerektiğinde MR bulgularına göre oluşturulur.

Adenomyozis Nasıl Tedavi Edilir?

Adenomyozis tedavisi hastanın yaşına, belirtilerin şiddetine ve gebelik planlarına göre belirlenir. Ağrı ve kanamayı azaltmak için ilaç tedavileri kullanılabilir; şikâyetlerin devam ettiği durumlarda girişimsel veya cerrahi yöntemlere başvurulabilir.

Tedavinin amacı semptomları hafifletmek ve günlük yaşam üzerindeki etkilerini azaltmaktır. Gebelik planı olan kadınlarda tedavinin doğurganlık üzerindeki olası etkileri de dikkate alınır.

İlaç ve Hormonal Yaklaşımlar

Adenomyozis tedavisinde başlangıçta ağrı ve kanamayı azaltmak için ilaçlara başvurulabilir. Adet krampları yoğunsa ağrı kesici ve antienflamatuar ilaçlar, yoğun kanama varsa kanamayı azaltmaya yardımcı ilaçlar kullanılabilir. Doktor kişinin şikâyetlerine ve sağlık durumuna göre hormonal tedavileri de tercih edebilir.

Hormonal tedavilerde temel amaç, rahmin kas tabakasındaki endometrium dokusunun hormonlara verdiği yanıtı değiştirerek büyümesini baskılamak ve böylece ağrı ile kanamayı azaltmaktır. Bu yöntemler hastalığı tamamen ortadan kaldırmasa da semptomları kontrol altına almaya yardımcı olabilir. Tedaviye yanıt ise kişiden kişiye değişebilir. Başlıca ilaç ve hormonal tedavi seçenekleri şunlardır:

• Adet ağrısını ve krampları hafifleten steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar
• Yoğun adet kanamasını azaltmaya yardımcı olan traneksamik asit
• Progesteron hormonu salgılayan rahim içi araç,
• Hormonal doğum kontrol hapları,
• Östrojen üretimini geçici olarak baskılayan GnRH agonistleri.

Tedavinin süresi, ilacın etkisine ve olası yan etkilerine göre değişir. Örneğin GnRH agonistleri, sıcak basması gibi semptomlara neden olabildiğinden genellikle sınırlı süreyle kullanılır. Gebelik isteği de ilaç seçiminde önemlidir. Doğum kontrol hapları ve hormonlu rahim içi araçlar kullanıldıkları sürede gebeliği önleyebilir. Yakın zamanda çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda doktor tedaviyi bu isteği dikkate alarak planlar.

Girişimsel ve Cerrahi Seçenekler

İlaç tedavisine rağmen ağrı ve kanama devam ediyorsa veya şikâyetler günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa girişimsel ve cerrahi yöntemlere başvurulabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu hastalığın rahimdeki yaygınlığına, daha önce uygulanan tedavilere ve kişinin gebelik isteğine göre değişir.

Başlıca girişimsel ve cerrahi seçenekler şunlardır:

• Uterin arter embolizasyonu: Rahmi besleyen damarlara küçük parçacıklar verilerek etkilenen dokuya ulaşan kan miktarı azaltılır. Böylece dokunun küçülmesi ve şikâyetlerin hafiflemesi amaçlanır.
• MR rehberli odaklanmış ultrason: Yoğunlaştırılmış ses dalgalarıyla adenomyozisli doku ısıtılarak tahrip edilir. Cerrahi kesi gerektirmeyen bu yöntem uygun hastalarda kullanılabilir.
• Histerektomi: Rahmin ameliyatla alınmasıdır ve adenomyozisi ortadan kaldırır. Genellikle diğer tedavilerden yeterli fayda görmeyen, şiddetli şikâyetleri olan ve gelecekte gebelik planlamayan kadınlarda düşünülür.

Rahmi koruyan işlemler gelecekte gebelik isteyen her kadın için uygun olmayabilir. Özellikle embolizasyon ve odaklanmış ultrasonun doğurganlık ve gebelik üzerindeki etkileri konusunda bilgiler sınırlıdır. Bu nedenle çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda doktor, işlemin sağlayabileceği yararın yanında sonraki gebeliklere yönelik riskleri de hastaya bildirir.

Adenomyozis Gebeliği Etkiler mi?

Adenomyozis hamilelik üzerinde çeşitli etkiler yaratabilse de hastalığın bulunması kişinin gebe kalamayacağı veya gebeliğinde mutlaka sorun yaşayacağı anlamına gelmez. Adenomyozisi olan kadınlar doğal yollarla gebe kalabilir, sağlıklı bir gebelik geçirebilir.

Tüp bebek (IVF) gibi yardımcı üreme yöntemlerine başvuran kadınlarda adenomyozis tedavinin başarı şansını etkileyebilir. Tedavinin başarısında kadın ve erkeğin yaşı, yaşam koşulları, ek sağlık sorunları gibi pek çok faktörün etkisi vardır.

Adenomyozis varlığının düşük riskini ve erken doğum olasılığını artırabileceğini ortaya koyan bazı araştırmalar da mevcuttur. Bununla birlikte annenin yaşı, eşlik eden endometriozis ve gebeliğin hangi yolla oluştuğu da sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle gebelik öncesinde doktorla görüşmek, olası riskleri öğrenmek ve gebelik boyunca nasıl bir takip yapılacağını planlamak açısından önemlidir.

Adenomyozis Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Adenomyozis tedavi edilmediğinde ağrı ve yoğun kanama devam edebilir, bazı kadınlarda zamanla şiddetlenebilir. Ancak hastalık her kadında aynı şekilde ilerlemez. Şikâyeti olmayan kadınlarda tedavi gerekmeyebilir, tedavi ihtiyacı belirtilere ve gebelik planına göre belirlenir.

Adet kanamaları giderek yoğunlaşıyorsa, ağrı günlük aktiviteleri kısıtlıyorsa veya kansızlık belirtileri varsa kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulması önemlidir. Adenomyozis tedavisi hakkında bilgi almak veya rutin kontrollerinizi yaptırmak için Medicana Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanlarına başvurabilirsiniz.