SAĞLIK REHBERİ


İdrar Kaçırma



Cinsiyet ve yaş fark etmeksizin yaygın olarak görülen sağlık problemlerinin biride idrar kaçırmadır. Bu rahatsızlığın genel olarak çocuklarda ve ileri yaşta bireylerde görüldüğü düşünülse de her yaştan kadın ve erkekte görülebilir. İdrar kontrolünün sağlanamaması nedeniyle ortaya çıkan bu durumun ileri yaştan farklı olarak pek çok nedeni bulunur. Bununla birlikte, özellikle ileri yaşta normal olarak kabul edilmemesi gereken idrar kaçırmanın, gelecekte farklı rahatsızlık ya da hastalıklara neden olmaması için mutlaka tedavi edilmesi gereklidir.

İdrar Kaçırma (Üriner İnkontinans) Nedir?

Böbreklerden gelen idrarın biriktiği bölüm olan mesane, idrar yolları ve böbreklerle birlikte boşaltım sisteminin önemli bir parçasıdır. Mesanenin kontrolü ise omurilik içerisinden geçen sinir sistemince sağlanır. Sağlıklı bireyler, mesane içinde biriken idrarlarını boşaltmak için uygun koşullar sağlanıncaya kadar bekleyebilir. İdrarın bu şekilde tutulması kontinans olarak adlandırılır. Bu durumun tam tersi olarak, bireyler bazı nedenlerle idrar tutma yeteneklerini kaybedebilir. Tıpta üriner inkontinans olarak da bilinen idrar kaçırma; mesanede idrarın  tutulamaması ve istem dışı kaçırılmasıdır.

İdrar kaçırma, bireylerin hayatını tehlikeye sokacak bir rahatsızlık değildir; fakat bu rahatsızlığı yaşayan bireyler ruhsal ve sosyal olarak kötü yönde etkilenebilir. Aynı zamanda hijyen, gün içinde gerçekleştirilen rutin aktiviteler ve cinsel hayatla ilgili de problemler yaşanabilir.

İdrar Kaçırma Nedenleri Nelerdir?

Her yaştan bireyde görülebilen idrar kaçırma rahatsızlığı pek çok farklı nedene dayanmaktadır:

    • İdrar yolu enfeksiyonları
    • Hormonlarda görülen eksiklik ya da değişimler
    • Pelvik kasların zayıf olması
    • İleri yaş
    • Kadınlarda vajinal enfeksiyonlar
    • Zorlu doğumlar
    • Mesane iltihapları
    • Aşırı kilo (obezite)
    • Şeker hastalığı (diyabet)
    • Kabızlık
    • Genetik faktörler
    • Menopoz
    • Prostat büyümesi
    • Sistit
    • Böbrek taşları
    • Sakinleştirici ve idrar söktürücü ilaçlar ya da tansiyon ilaçlarının kullanımı

Bu nedenler arasında öne çıkan risk faktörü ileri yaştır. Bireylerin pelvik kasları yaşa bağlı olarak zayıflar. Bu nedenle ileri yaştaki bireylerde idrar kaçırma daha sık görülür. Özellikle 55 yaş ve üzerindeki bireylerde sıkışma tipi idrar kaçırma yaygındır. Aynı zamanda 35 yaşından sonra stres tipi idrar kaçırmanın da görülme sıklığı artar.

Önemli risk faktörlerinden biri de aşırı kilo, yani obezitedir. Özellikle vücut kitle endeksinin 30 üzerinde olması durumunda pelvik kaslar zarar görür, bu da idrar kaçırmaya neden olabilir. Çoğu aşırı kilolu birey, obezite tedavisinin ardından idrar kaçırma sorunundan da kurtulabilir.

Kadınlarda hamilelik ve doğum da idrar kaçırmanın öncelikli nedenleri arasındadır. İdrar tutmayı mümkün kılan sinirler ve kasların doğum sırasında zarar görmesi idrar kaçırmaya neden olabilir. Bununla birlikte hamilelikte fazla kilo alınmış olması, doğumun zorlu geçip geçmediği ve bebeğin doğum kilosu gibi değişkenler de risk faktörleri arasında sayılır.

İdrar Kaçırma Tipleri

İdrar kaçırmanın yaş aralıklarına, cinsiyete ve çeşitli nedenlere bağlı olarak farklı tipleri bulunur:

Sıkışma Tipi İdrar Kaçırma (Urge İnkontinans)

Bu tip idrar kaçırmada sıkışma hali söz konusudur. Şiddetli ve istemsiz kaçırma olarak da adlandırılan sıkışma tipinde mesane normalden çok daha aktiftir. Bu tip idrar kaçırmada, mesanede aniden bastıran ve kişilerin karşı koyamadığı ya da kontrol edemediği kasılmalar ortaya çıkar. Bu durumda kişiler idrar kaçırmak istemese ve idrarı kontrol altına almaya çalışsa da kaçırma görülür.

Yaşa ve cinsiyete bağlı olmaksızın her bireyde görülebilen sıkışma tipi idrar kaçırmanın en önemli nedenlerinden biri soğuk havadır. Tetikleyici olan soğuk hava, mesanenin aniden kasılmasına yol açar. Aynı zamanda bazı vakalarda su sesi de tetikleyici olabilir.

Kasılmalara bağlı olarak gelişen ani idrar yapma isteği aşırı aktif mesane olarak da bilinir.

Stres Tipi İdrar Kaçırma (Stres İnkontinans)

Özellikle vajinal doğum yapmış genç erişkin kadınlarda daha yaygın olarak görülen stres tipi idrar kaçırma, genel olarak gülme, öksürme ve hapşırma gibi eylemlerden sonra görülür. Bununla birlikte koşma, atlama ve zıplama gibi fiziksel faliyetler ve ağır yük kaldırma gibi eylemlerden sonra da meydana gelebilir. Bu durumlarda mesanede artan basıncı pelvik taban kasları kontrol edemez ve kişilerde idrar kaçırma problemi yaşanır.

Karma Tip

Karma tip, stres tipi ve sıkışma tipi idrar kaçırmanın birlikte görüldüğü tiptir. Bu anlamda hem sıkışmaya bağlı olarak hem de gülme, koşma gibi eylemlerin ardından kişilerde idrar kaçırma görülebilir.

Bu üç ana tipin yanı sıra, kişilerde diğer farklı nedenlerden kaynaklanan idrar kaçırma durumları da gözlemlenmiştir. Örneğin, fonksiyonel idrar kaçırmada farklı hastalıklar bu duruma sebep olur. Sinir sistemi ya da eklemleri etkileyen hastalıklarda ve felç gibi durumlarda kişiler idrar yapma isteğini zamanında gideremez. Bu anlamda idrar kaçırmanın ardında yatan problem zihinsel ya da fiziksel olabilir.

Kalıcı hastalıkların yanı sıra ilaç kullanımına ya da enfeksiyon hastalıklarına bağlı olarak da idrar kaçırma görülebilir. Yalnızca belli dönemlerde görülen bu tip, geçici idrar kaçırma olarak adlandırılır.

Bazı kişiler ise mesanenin tam dolu olduğunu anlayamayabilir. Taşma tipi olarak da adlandırılan bu durumda, mesane çok fazla gerildiği için düşük miktarda, damlama ya da sızıntı şeklinde idrar kaçması gözlemlenir. Bu durum aslında idrar kaçırma değil idrar yapamama halidir.  Özellikle ileri yaş nörojen mesaneli veya prostat hastalarında görülür.  Bazı bireylerde ise yalnızca gece uyuma esnasında idrar kaçırma görülür. Bu tip idrar kaçırma da noktürnel enürezis olarak adlandırılır. Ve genellikle çocuklarda görülür.


Kadınlarda İdrar Kaçırma Neden Olur?

Kadınlarda üretra erkeklere göre daha kısa olduğu için idrar kaçırma daha yaygın olarak görülür. Üretra bazı durumlarda hasar görebilir. Bu durumların başında hamilelik ve doğum gelir. Özellikle zorlu doğumlar, bebeklerin fazla kilolu doğması ve birden fazla doğum yapmak tetikleyicidir. Aynı zamanda menopoz döneminde de üretra işlevini tam olarak yerine getiremeyebilir. Kadınlarda görülen idrar kaçırmanın diğer nedenleri arasında kabızlık, genetik faktörler, ileri yaş, sedanter yaşam tarzı ve aşırı kilo sayılabilir. Özellikle anne ya da kız kardeş gibi 1. dereceden kadın akrabalarda idrar kaçırma sorunu olan kadınlarda rahatsızlığın görülme olasılığı üç kat daha fazladır.

Her dört kadından birinde görülen idrar kaçırma bazı durumlarda çeşitli hastalıklara bağlı olarak gelişir. Bu durumda rahatsızlığın ardından yatan neden tedavi edildiğinde idrar kaçırma da ortadan kalkacaktır. Bazı vakalarda ise idrar kaçırma kalıcıdır. Bu durum ise ciddiye alınmalı ve uygun tedavi uygulanmalıdır.

Stres tipi idrar kaçırma her iki vakadan birinde görülmektedir. Sıkışma tipi idrar kaçırmanın görülme sıklığı ise her 100 vakada 22’dir. Karma tip ise her 100 vakanın 30’unda ortaya çıkar.

Erkeklerde İdrar Kaçırma Neden Olur?

Her yaştan erkekte görülebilen idrar kaçırmanın öne çıkan bazı nedenleri vardır. Prostat büyümesi bu nedenlerin başında gelir. Özellikle 50 yaşın üzerindeki erkeklerde görülen prostat büyümesi orta yaşta da ortaya çıkabilir. Bu büyüme, tüm hastalarda mesane problemlerine yol açmasa da tedavide geç kalındığı durumlarda boşaltma işlevinde sorunlar görülebilir. Mesane duvarının kalıcı hasar görmesi ve kasların zayıflaması idrar kaçırmaya neden olur.

Bazı erkeklerde prostat ve prostat kanseri ameliyatlarından sonra da idrar kaçırma sorunu yaşanabilir. Bunun nedeni, idrarı tutmayı sağlayan üretral sfinkter kaslarının ameliyat sırasında hasar görmesidir. Ameliyatların ardından bu kasları güçlendirmek amacıyla egzersiz önerilir, iyileşme görülmediği durumda ise cerrahi yöntemlerden faydalanılır.

İdrar Kaçırma Hangi Problemlere Yol Açar?

İdrar kaçırma, bireyleri psikolojik ve sosyal açıdan etkileyebileceği gibi fiziksel olarak da bazı rahatsızlıklar ve hastalıkların ortaya çıkmasına neden olabilir. Hem günlük hayatta ve sosyal ortamda hem de profesyonel iş yaşamında idrar kaçırmaya bağlı olarak bireyler zor durumda kalabilmektedir. Kişileri ruhsal olarak etkileyen bu durum hayat kalitesinin düşmesine de neden olur.

Genital bölgenin sürekli ıslak kalması da fiziksel rahatsızlıklara neden olabilir. Islaklık nedeniyle bu bölgede tahriş, kızarıklık, ödem ve ciltte dökülmeler oluşabilir. Bununla birlikte bölgede oluşan bakteriler idrar yolu enfeksiyonlarına neden olabilir.

Nasıl Teşhis Edilir?

İdrar kaçırmanın teşhisinde öncelikle hastaların tıbbi geçmişi ve idrar kaçırma öyküsü dinlenir. Bu sırada idrar kaçırmanın başlangıcı ve sıklığı hakkında bilgi alınır. Fiziki muayenede hekimler idrar kaçırmanın nedeni olabilecek fiziki ya da sinirsel bir hastalığın olup olmadığını kontrol eder.

Fiziki muayenenin ardından kesin tanı için hastalara bazı testler yapılır. İdrar tahlili, mesane günlüğü, pelvik ultrason, EMG testi, sistometri gibi farklı yöntemler sayesinde idrar kaçırma teşhisi konur. Bu yöntemlerle kesin teşhisin konamadığı durumlarda ise üroflovmetri testi, sistoskopi, invaziv ürodinamik testlerden yararlanılır.

 İnvaziv ürodinamik testler hem cerrahi operasyona gerek duyulduğu hem de diğer yöntemlerle tanı konulamadığı durumlarda tercih edilir. Mesane ve karın içi basıncın ölçülmesine dayanan testler de kateter yardımıyla yapılır.

İdrar Kaçırma Tedavisi

İdrar kaçırma tedavisinde öncelikle cerrahi olmayan yöntemlere başvurulsa da bu yöntemlerin işe yaramadığı durumlarda cerrahi tekniklerden de yararlanılabilir. Bunun için idrar kaçırma tipinin belirlenmesi gereklidir. Bu anlamda, rahatsızlık için her hastaya uygulanan tek bir tedavi yönteminden söz etmek mümkün değildir.

Cerrahi Olmayan Yöntemler

İlaç kullanımı, bireylerin yaşam tarzlarında yapacakları değişiklikler ve egzersiz rutinleri idrar kaçırmanın cerrahi olmayan yöntemleri arasındadır. Bu tedavi yöntemleri, genel olarak sıkışma tipi idrar kaçırmadan muzdarip hastalar için uygundur.

İlaç tedavisi uygulanmadan önce hastalara yaşam tarzı değişiklikleri ve egzersizler önerilir. Örneğin gün içinde fazla miktarda sıvı tüketen hastalar bu durumu değiştirdiklerinde idrar kaçırma probleminden kurtulabilir. Bununla birlikte günlük sıvı tüketim miktarının doktor önerisiyle belirlenmesi gerekmektedir. İdrar kaçırmadan sakınmak isteyen ve sıvı tüketimini fazla kısıtlayan bireylerde enfeksiyon, taş oluşumu ya da kabızlık gibi problemler de ortaya çıkabilir.

Başta aşırı kilolu bireylerde olmak üzere, egzersiz uygulamaları da idrar kaçırmayı ya tamamen ortadan kaldırabilir ya da hafifletebilir. Kilolu bireylerin egzersizlerle vücut kitle indekslerini düşürmesi faydalı olacaktır. Diğer egzersiz uygulamaları ile de pelvik kasların güçlendirilmesi ve dolayısıyla idrar kontrolünün sağlanmasını amaçlanır. Hem kasları güçlendirmek hem de genital sarkmanın önüne geçmek amacıyla kadınlara Kegel egzersizleri de önerilmektedir.

Bu yöntemlerin işe yaramaması durumunda ya da idrar kaçırmanın ardında yatan bir hastalık varsa, başta sıkışma tipi olmak üzere her tip için ilaçlı tedavi uygulanabilir. Sıkışma tipinde genel olarak kasılmaları engellemek amacıyla uygulanan farmakolojik tedavi mesane kapasitesini artırmak amacıyla da tercih edilir.

Cerrahi Yöntemler

Stres tip idrar kaçırmadanın tedavisi cerrahidir. Sık kulanılan cerrahi teknik  TOT ve TVT gibi ameliyatladır.  Bu ameliyatlar ortalama 30 dk sürmekte ve hasta ertesi gün taburcu edilmektedir.  Bu cerrahi tekniklerin başarı oranları %85-90 civarındadır. Cerrahi istemeyen veya cerrahiye uygun olmayan hastalara ilaç tedavisi uygulanabilir.  İlaç tedavisinin başarısı cerrahi kadar olmayıp bazı yan etkileri bulunmaktadır.

Prof. Dr.
Tolga Akman
Üroloji
MEDICANA HAZNEDAR
Profili Gör
Oluşturma: 23.09.2020 11:42
Son Güncelleme: 12.10.2020 02:44
Oluşturan: Tolga Akman
+A A-