Hematüri nedir, kanlı idrarın nedenleri nelerdir?
Hematüri, idrarda kan görülmesi veya mikroskobik düzeyde kan hücrelerinin saptanması durumunu tanımlayan ve birçok farklı ürolojik veya sistemik hastalığın belirtisi olabilen önemli bir klinik bulgudur. Gözle görülebilir (makroskopik) hematüri idrarın pembe, kırmızı veya kola rengi almasıyla fark edilirken, mikroskopik hematüri yalnızca idrar tahlili sırasında ortaya çıkar. Amerikan Üroloji Derneği (AUA), her türlü hematürinin, altta yatan ciddi bir neden dışlanana kadar dikkatli şekilde araştırılması gerektiğini vurgulamaktadır.
Hematürinin olası nedenleri nelerdir?
Hematüri, idrar yolunun herhangi bir noktasındaki (böbrek, üreter, mesane, üretra veya prostat) bir sorundan kaynaklanabilir. Yaygın nedenler şunlardır:
İdrar Yolu Enfeksiyonları (İYE)
Özellikle yanma, sık idrara çıkma ile birlikte seyreden hematürinin en sık nedenlerinden biridir.
Glomerülonefrit ve diğer böbrek hastalıkları
Böbreğin süzme birimlerini etkileyen iltihabi durumlar mikroskopik hematüriye yol açabilir.
Taşlar
Böbrek veya mesanede tahrişe veya tıkanmaya neden olan taşlar doku tahrişine ve kanamaya yol açabilir.
Prostat büyümesi (benign prostat hiperplazisi)
Erkeklerde özellikle ileri yaşta sık görülen bir neden
Böbrek hastalığı
Böbreğin filtreleme sisteminin iltihaplanması.
İlaçlar
Kan sulandırıcılar, aspirin veya belirli antibiyotikler.
Yaralanma
Böbrek veya idrar yoluna yönelik darbe veya yaralanmalar
Diğer faktörler
Yoğun egzersiz veya orak hücreli anemi gibi altta yatan rahatsızlıklar.
Kanamanın idrarın başında mı, sonunda mı yoksa idrar boyunca mı olduğu, kaynağın idrar yolunun hangi bölümünde olduğuna dair klinik ipucu verebilir.
Hematüri nasıl değerlendirilir ve tanı konur?
Hematüri değerlendirmesi, ayrıntılı bir öykü ve fizik muayeneyle başlar. Hekim, kanamanın süresi, eşlik eden ağrı, ateş veya kilo kaybı gibi bulguları sorgular. Amerikan Üroloji Derneği, gözle görülür hematürisi olan veya risk faktörü taşıyan (sigara kullanımı, ileri yaş, mesleki kimyasal maruziyeti gibi) mikroskopik hematürisi olan hastalarda kapsamlı bir ürolojik değerlendirme yapılmasını önermektedir. Bu değerlendirme genellikle şunları içerir:
- İdrar tahlili ve idrar kültürü (enfeksiyon açısından)
- Kan tahlilleri (böbrek fonksiyonu ve pıhtılaşma değerlendirmesi için)
- Görüntüleme yöntemleri (bilgisayarlı tomografi ürografi veya ultrasonografi)
- Sistoskopi (mesane içinin doğrudan görüntülenmesi), özellikle risk faktörü taşıyan hastalarda
Türk Üroloji Derneği, özellikle 40 yaş üstü, sigara kullanım öyküsü olan veya ağrısız gözle görülür hematürisi bulunan hastalarda altta yatan tümör olasılığının dışlanmasının önemine dikkat çekmektedir.
Yaygın yanılgılar ve gerçekler
"İdrar renginde değişiklik olmadıkça hematüri yoktur." (Yaygın yanılgı)
Hematüri her zaman idrar renginde değişikliğe neden olmaz. Mikroskopik hematüri, idrar gözle normal görünse bile idrar tahlilinde saptanabilir ve bu durum da araştırılması gereken bir bulgudur. (Gerçek)
"Hematüri ağrı yoksa önemli değildir." (Yaygın yanılgı)
Aslında, ağrısız hematüri (idrarda ağrı olmadan kan görülmesi), ağrılı hematüriden tıbbi açıdan daha endişe verici olarak kabul edilir. Ağrılı kanama sıklıkla enfeksiyon veya taş gibi ciddi olmayan sorunlardan kaynaklanırken, ağrısız kanama idrar yolu kanseri gibi ciddi altta yatan durumların başlıca uyarı işareti olabilir. (Gerçek)
"Hematüri sadece idrar yolu enfeksiyonundan kaynaklanır." (Yaygın yanılgı)
Hematüri yalnızca idrar yolu enfeksiyonlarından kaynaklanmaz. İdrarda kan görülmesinin en yaygın nedenlerinden biri idrar yolu enfeksiyonları olsa da hematürinin zararsızdan çok ciddi olana kadar birçok farklı nedeni vardır. Her vaka ayrıntılı değerlendirilmelidir. (Gerçek)
"Bir kerelik hematüri kendiliğinden geçtiyse endişelenmeye gerek yoktur." (Yaygın yanılgı)
İdrarda kan görülmesi tek seferlik bir olay olsa ve kendiliğinden tamamen geçse bile, asla göz ardı edilmemeli veya hafife alınmamalıdır. Kısa süreli kanama, yoğun egzersiz, hafif bir idrar yolu enfeksiyonu (İYE) veya ilaçlar gibi zararsız nedenlerden kaynaklanabileceği gibi, ciddi ve belirti vermeyen bir rahatsızlığın ilk belirtisi de olabilir. (Gerçek)
"Genç ve sağlıklı bireylerde hematüri araştırılmasına gerek yoktur." (Yaygın yanılgı)
Genç ve sağlıklı bireylerde ürolojik kanser riski çok düşük olsa da, hematüri kronik böbrek hastalığı, doğuştan gelen anatomik anormallikler veya genetik rahatsızlıkların ilk belirtisi olabileceğinden yine de değerlendirilmesi gerekir. (Gerçek)
Ne zaman doktora, ne zaman acile başvurulmalı?
Hematürinin çoğu vakası acil olmasa da, bazı bulgular hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlarda üroloji polikliniğine başvurmak uygundur:
- Mikroskopik hematürinin idrar tahlilinde tesadüfen saptanması
- Hafif, tekrarlayan ve ağrısız gözle görülür kanama
- Kanamaya hafif düzeyde yanma veya sık idrara çıkma şikâyetinin eşlik etmesi
Acil servise başvurulması gereken durumlar:
- Aşırı, pıhtılı ve aktif devam eden kanama
- Kanamayla birlikte şiddetli yan veya karın ağrısı
- Yüksek ateş, titreme ile birlikte seyreden hematüri (böbrek enfeksiyonu şüphesi)
- Kanamayla birlikte idrar yapamama (üriner retansiyon) gelişmesi
- Kanama sonrası baş dönmesi, çarpıntı veya bayılma hissi gibi kan kaybı belirtileri
- Travma sonrası gelişen hematüri
Amerikan Üroloji Derneği, pıhtılı ve bol miktarda hematürinin idrar yolunda tıkanıklığa yol açabileceğini, bu durumun acil değerlendirme ve gerektiğinde acil müdahale gerektirdiğini belirtmektedir.
